Με εκεχειρίες βραχύβιες και με ημερομηνία λήξης, τις παλινωδίες Τραμπ να ναρκοθετούν τις συνομιλίες και το τέλμα σε θέματα «αγκάθια», όπως τα Στενά του Ορμούζ και οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης, πολλοί αναρωτιούνται πού οδεύει η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, το πιο πιθανό σενάριο είναι πως η κατάσταση στη Μέση Ανατολή οδεύει προς μία «παγωμένη σύγκρουση». Μία συνθήκη, δηλαδή, όπου η ένοπλη σύρραξη έχει «βαλτώσει», ωστόσο, η ένταση παραμένει και δεν έχει επιτευχθεί οριστική πολιτική λύση ή ειρηνευτική συμφωνία.
«Η παγωμένη σύγκρουση προκύπτει όταν δεν υπάρχει δυνατότητα επίτευξης μιας συνολικής πολιτικής συμφωνίας. Τέτοια περίπτωση, για παράδειγμα, αποτελούσαν οι μάχες στην ανατολική Ουκρανία από το 2014 μέχρι την πλήρη εισβολή της Ρωσίας το 2022. Αυτή η σύγκρουση θεωρήθηκε παγωμένη παρά τους θανάτους περίπου 14.000 ανθρώπων, στρατιωτικών και αμάχων, και τον επίμονο κυβερνοπόλεμο», σημειώνουν σε άρθρο τους στο The Conversation η Τζέσικα Γκενάουερ, ακαδημαϊκή διευθύντρια στο Ινστιτούτο Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, και ο Μπένεντικτ Μολέτα, διδακτορικός φοιτητής Διεθνών Σχέσεων στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας.
Ακόμη και αν οι διαπραγματεύσεις ξαναρχίσουν αυτή την εβδομάδα στο Πακιστάν, ακόμη και αν τελικά επιτευχθεί μία εκατέρωθεν αποδεκτή συμφωνία, εξακολουθούν να υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους οι δύο αναλυτές εκτιμούν πως η σύρραξη αυτή κινείται στα αβέβαια νερά μιας «παγωμένης σύγκρουσης».
Ο Τραμπ θεωρεί τις εκεχειρίες «τερματισμό πολέμου»
Οπως σημειώνουν, η προσέγγιση του προέδρου Τραμπ στην εξωτερική πολιτική έχει δείξει ότι «δεν αντιμετωπίζει τις εκεχειρίες ως παύσεις για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με σκοπό τη συμφωνία επί ουσιαστικών πολιτικών ζητημάτων. Αντιθέτως, ανακηρύσσει μια εκεχειρία ως επιτυχία των ΗΠΑ και στη συνέχεια προχωρά στο επόμενο παγκόσμιο ζήτημα».
Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι έχει τερματίσει δέκα πολέμους, συμπεριλαμβανομένης της τρέχουσας σύγκρουσης με το Ιράν και του πολέμου του Ισραήλ στον Λίβανο. Ωστόσο, αυτό που έχει επιτύχει είναι μία ασταθής εκεχειρία, χωρίς την επίλυση των ουσιαστικών ζητημάτων που υπήρξαν η θρυαλλίδα για την έναρξη του πολέμου.
Οι δύο αναλυτές επικαλούνται την περίπτωση της περυσινής σύγκρουσης Ινδίας – Πακιστάν. Παρότι η σύγκρουση έχει παγώσει, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος ανάφλεξης, εφόσον τα ακανθώδη διασυνοριακά προβλήματα παραμένουν ανεπίλυτα.
Ωστόσο, ο Τραμπ μόλις επιτύχει μία κατάπαυση πυρός παίρνει αποστάσεις από την εκάστοτε σύγκρουση, ισχυριζόμενος πως ο πόλεμος έληξε.
QUESTION: President Trump, what do you want your legacy to be?
PRESIDENT TRUMP: I settled eight wars. They were long term wars and lots of people were being killed every year, so I’ve saved millions and millions of people. I would love my legacy to be made as a great peacemaker. pic.twitter.com/uFMlvVhIOc
— Department of State (@StateDept) March 27, 2026
Οι ασύμμετροι πόλεμοι δεν επιλύονται εύκολα
Σύμφωνα με τους συντάκτες του άρθρου, ο τρέχων πόλεμος θεωρείται ασύμμετρος λόγω της τεράστιας διαφοράς στρατιωτικής ισχύος των εμπλεκόμενων μερών, των ΗΠΑ και του Ισραήλ από τη μία πλευρά, και του Ιράν από την άλλη.
Το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει σκόπιμα ασύμμετρες τακτικές για να μπορέσει να σταθεί στο ύψος της πολεμικής περίστασης και να αντιμετωπίσει τη σαρωτική επιτιθέμενη δύναμη, μεταξύ άλλων στοχεύοντας υποδομές σε χώρες του Περσικού Κόλπου που δεν εμπλέκονται στον πόλεμο και κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ στην εμπορική ναυτιλία, με σκοπό να διαταράξει την παγκόσμια οικονομία.
Ερευνες καταδεικνύουν ότι οι ασύμμετροι πόλεμοι είναι εγγενώς μακροχρόνιοι και συχνά αόριστης διάρκειας. Ως αποτέλεσμα, είναι πιο πιθανό να καταλήξουν σε μια παγωμένη σύγκρουση παρά σε μια βιώσιμη πολιτική λύση.
Ο λόγος είναι απλός, λένε Γκενάουερ και Μολέτα. Ο πιο αδύναμος παράγοντας δεν μπορεί να κερδίσει μια συμβατική στρατιωτική μάχη εναντίον του ισχυρότερου. Ετσι, προσπαθεί να εξαντλήσει τον ισχυρό ασκώντας πολιτική, οικονομική και ψυχολογική πίεση, αναγκάζοντάς τον να αποσυρθεί και να σταματήσει τις εχθροπραξίες.
Αυτό ακριβώς είναι ό,τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ βιώνει την αυξανόμενη πίεση και επιδιώκει κατάπαυση του πυρός, ενώ διεκδικεί μια νίκη των ΗΠΑ.
Το Ιράν, εν τω μεταξύ, έχει συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός, περισσότερο με στόχο να επιβιώσει ως ο πιο αδύναμος παράγοντας, παρά ως δέσμευση για ένα τέλος της σύγκρουσης.
«Καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται πρόθυμη να επιστρέψει στη βία που είχε σαρώσει μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής πριν από την κατάπαυση του πυρός της 7ης Απριλίου, αν και και οι δύο επιμένουν ότι είναι έτοιμες για κάτι τέτοιο. Και καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης στις αξιώσεις της άλλης. Το αποτέλεσμα είναι ατελείωτες ανταλλαγές προσβολών, απειλών και ναυτικών επεισοδίων, με πολλές από τις εντάσεις να εκτυλίσσονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την ίδια στιγμή που το οικονομικό κόστος αυξάνεται και ο Τραμπ αντιμετωπίζει πολιτικές επικρίσεις στη χώρα του», αναφέρουν στο ίδιο μήκος κύματος οι New York Times, που σημειώνουν πως πλέον η σύγκρουση έχει μετεξελιχθεί από μία κατάσταση σύρραξης σε μία διαρκή «δοκιμασία προθέσεων».
Σύμφωνα με τους Γκενάουερ και Μολέτα, η όλη κατάσταση θυμίζει τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, οι οποίοι επέζησαν πολιτικά επί 20 χρόνια σε μια παγωμένη σύγκρουση με τις ΗΠΑ, προτού ανακτήσουν τον έλεγχο της χώρας μετά την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων.
Στο περιθώριο τα ακανθώδη ζητήματα
Ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν φαίνονται αποφασισμένα να επιτύχουν κάποια μακροπρόθεσμη επίλυση των υποκείμενων εντάσεων που αποτελούν τη ρίζα της σύγκρουσης. Κυριότερο μεταξύ αυτών είναι το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Για την Ουάσιγκτον, ο πρώτος γύρος ειρηνευτικών συνομιλιών στο Πακιστάν στις 11 και 12 Απριλίου ματαιώθηκε επειδή το Ιράν αρνήθηκε να συμβιβαστεί σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, επικαλούμενο διαχρονικά το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου για πολιτικούς σκοπούς.
Οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη σύναψη της πολυμερούς συμφωνίας του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν –το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA)– διήρκεσαν 20 μήνες. Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία τρία χρόνια αργότερα, χαρακτηρίζοντάς τη μία «φρικτή μονομερή συμφωνία».
Με βάση αυτό το ιστορικό, μοιάζει απίθανο να επιτευχθεί μια άμεση και χωρίς σκιές επίλυση αυτής της πολύπλοκης διαμάχης.
Αναλυτές εκτιμούν πως ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσαν να ανακοινώσουν μια μερική συμφωνία, η οποία θα παρέπεμπε τη διευθέτηση των τεχνικών ζητημάτων σε δεύτερο χρόνο.
Ωστόσο, ο Τραμπ αντιμετωπίζει πλέον έναν αντίπαλο που είναι απίθανο να γίνει πιο συμβιβαστικός όσον αφορά τα μακροπρόθεσμα «πυρηνικά δικαιώματά» του, σημειώνουν οι συντάκτες.
Το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να αποσπάσει παραχωρήσεις από τον Τραμπ, όπως άρση κυρώσεων και έναν συμβιβασμό σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, προτού συμφωνήσει σε οποιαδήποτε διπλωματική λύση. Οπως επισημαίνει στους ΝΥΤ η Σουζάν Μαλόνεϊ, αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Brookings και ειδική σε θέματα Ιράν, η ιρανική ηγεσία εξακολουθεί να πιστεύει πως η αντοχή των Ιρανών στις οικονομικές δυσχέρειες παραμένει υψηλότερη από εκείνη του Τραμπ.
Τι σηματοδοτεί μια «παγωμένη σύγκρουση» για την περιοχή
Η παγωμένη σύγκρουση μεταξύ Νότιας και Βόρειας Κορέας είναι επίσης ενδεικτική. Ο πόλεμος έληξε με ανακωχή το 1953 και χωρίς ειρηνευτική συνθήκη, με αποτέλεσμα η Βόρεια και η Νότια Κορέα να παραμένουν ουσιαστικά σε κατάσταση πολέμου μέχρι σήμερα. Αυτό οδήγησε τη Βόρεια Κορέα στην ανάπτυξη ενός μυστικού προγράμματος πυρηνικών όπλων που συνεχίζει να αποτελεί απειλή για τον κόσμο.
Ομοίως, η δεκαετής παγωμένη σύγκρουση μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν οδήγησε σε κούρσα εξοπλισμών (συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, εκατέρωθεν), αστάθεια στη Νότια Ασία και περιοδικές εξάρσεις βίας.
Στην πιο πρόσφατη περίπτωση, η εκεχειρία στο πλαίσιο του ειρηνευτικού σχεδίου 20 σημείων του Τραμπ για τη Γάζα εφαρμόστηκε σε μεγάλο βαθμό στην πρώτη φάση της. Ωστόσο, έκτοτε δεν έχει επιτευχθεί πρόοδος στα διαχρονικά περίπλοκα ζητήματα, όπως η μεταπολεμική διακυβέρνηση στον παλαιστινιακό θύλακο, ο αφοπλισμός της Χαμάς και η ανασυγκρότηση της Λωρίδας.
Μια παγωμένη σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν θα δημιουργήσει αναμφίβολα παρόμοια μακροπρόθεσμη αστάθεια στη Μέση Ανατολή, που πιθανώς θα περιλαμβάνει έναν αγώνα εξοπλισμών και διαρκείς εκρήξεις βίας.
Πηγή: The Conversation, New York Times
