Στις 3 Ιουλίου η Ferrari παρουσίασε τη 12Cilindri Manuale, ένα συλλεκτικό αυτοκίνητο το οποίο θα παραχθεί σε 1.499 αντίτυπα. Θα μπορούσε άραγε να θεωρηθεί επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες της μάρκας, εξαγνίζοντας τη φίρμα στα μάτια των τιφόζι ύστερα από την έλευση της ηλεκτρικής Ferrari Luce;
Η 12Cilindri Manuale δείχνει με την πρώτη ματιά να είναι ακριβώς αυτό που ζητούσαν οι πιο ρομαντικοί οπαδοί της. Ανάμεσα στα καθίσματα δεσπόζει ένας κλασικός μεταλλικός λεβιές που κινείται μέσα στo χαρακτηριστικό αλουμινένιο «χτένι», όπως στις εμβληματικές Ferrari του παρελθόντος.
Ο οδηγός έχει στη διάθεσή του τρία πεντάλ, με τον συμπλέκτη να επιστρέφει εκεί όπου πολλοί πίστευαν ότι δεν θα ξαναβρεθεί ποτέ. Η εικόνα είναι τόσο γνώριμη, ώστε εύκολα μπορεί κανείς να πιστέψει ότι η Ferrari αποφάσισε να γυρίσει την πλάτη στις σύγχρονες τάσεις και να επαναφέρει το χειροκίνητο κιβώτιο σε ένα από τα κορυφαία μοντέλα της.
Τα φαινόμενα απατούν
Κάτω από το αμάξωμα δεν υπάρχει κάποιο κλασικό χειροκίνητο κιβώτιο, αλλά το ίδιο οκτατάχυτο κιβώτιο διπλού συμπλέκτη που χρησιμοποιεί και η συμβατική 12Cilindri, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε πριν από περίπου δύο χρόνια. Εν προκειμένω, ούτε ο λεβιές ούτε το πεντάλ του συμπλέκτη συνδέονται μηχανικά με αυτό. Και όμως, ο οδηγός καλείται να αλλάζει κανονικά σχέσεις, να πατά τον συμπλέκτη, να συγχρονίζει τις κινήσεις του και να οδηγεί σαν να βρίσκεται πίσω από το τιμόνι μιας Ferrari της δεκαετίας του ’90.
Η Ferrari ονομάζει το σύστημα Manuale by Wire και, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία της αυτοκίνησης, δεν χρησιμοποιεί την ηλεκτρονική τεχνολογία για να αναλάβει ένα μέρος της οδήγησης, αλλά για να την καταστήσει εξίσου συμμετοχική.
Η ιδέα ακούγεται σχεδόν παράδοξη, καθώς επί δεκαετίες ολόκληρη η αυτοκινητοβιομηχανία επένδυε τεράστια ποσά για να απαλλάξει τον οδηγό από την ανάγκη να αλλάζει ταχύτητες. Τα αυτόματα κιβώτια έγιναν ταχύτερα, οικονομικότερα και αποδοτικότερα από τα χειροκίνητα. Στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μάλιστα, η ίδια η έννοια του κιβωτίου πολλών σχέσεων έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Και όμως, σήμερα μία από τις πιο προηγμένες εταιρείες στον κόσμο ξοδεύει χρόνο, χρήμα και φαιά ουσία για να αναπαραγάγει κάτι που η τεχνολογία είχε ήδη καταργήσει!
Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι μηχανικοί της Ferrari δεν αρκέστηκαν να τοποθετήσουν έναν όμορφο λεβιέ ανάμεσα στα καθίσματα. Προσπάθησαν να αναδημιουργήσουν κάθε μικρή λεπτομέρεια που έκανε ένα χειροκίνητο κιβώτιο να έχει ψυχή.
Ο μεταλλικός λεβιές δεν κινείται ελεύθερα στο «χτένι», καθώς η μετατόπισή του έχει σχεδιαστεί ώστε να προσφέρει την ίδια προοδευτική αντίσταση που θα ένιωθε ο οδηγός σε μια πραγματική μηχανική διάταξη. Ελατήρια, οδηγοί και ειδικοί μηχανισμοί εξασφαλίζουν διαφορετική αίσθηση ανάλογα με την κατεύθυνση της κίνησης, κάτι που πρακτικά δεν εξυπηρετεί κανέναν λειτουργικό σκοπό, καταφέρνει όμως να δημιουργήσει μια χρονική γέφυρα με μερικές από τις πιο εμβληματικές Ferrari όλων των εποχών.
Ανάλογη φροντίδα έχει δοθεί και στο πεντάλ του συμπλέκτη. Δεν πρόκειται για έναν απλό ηλεκτρικό διακόπτη, αφού διαθέτει αισθητήρες οι οποίοι παρακολουθούν συνεχώς τη θέση και την ταχύτητα της κίνησής του, ενώ ένας μηχανισμός τεχνητής ανάδρασης αναπαράγει την προοδευτική αντίσταση ενός πραγματικού συμπλέκτη. Ο οδηγός αισθάνεται το σημείο εμπλοκής, μπορεί να αφήσει το πεντάλ πιο αργά ή πιο γρήγορα και η συμπεριφορά του αυτοκινήτου μεταβάλλεται αντίστοιχα. Αν επιχειρήσει να ξεκινήσει από στάση αφήνοντας απότομα τον συμπλέκτη χωρίς αρκετό γκάζι, ο κινητήρας μπορεί ακόμη και να… σβήσει. Ναι, η Ferrari φρόντισε να διατηρήσει ακόμη και αυτό το χαρακτηριστικό, το οποίο επί δεκαετίες οι μηχανικοί προσπαθούσαν να εξαφανίσουν από τα αυτοκίνητα.
Το ίδιο ισχύει και κατά την οδήγηση. Ο οδηγός μπορεί να κάνει κατεβάσματα συγχρονίζοντας τις στροφές του κινητήρα, ενώ, αν επιχειρήσει να αλλάξει σχέση χωρίς να πατήσει συμπλέκτη ή επιλέξει μια ταχύτητα που δεν ταιριάζει στις συνθήκες, το σύστημα αντιδρά όπως θα αντιδρούσε ένα πραγματικό μηχανικό κιβώτιο. Και όταν κουραστεί από αυτή τη διαδικασία, αρκεί να πατήσει ένα μπουτόν για να εξαφανιστούν όλα. Ετσι, η εν λόγω Ferrari μετατρέπεται ξανά σε ένα σύγχρονο αυτόματο supercar, αφήνοντας το κιβώτιο να κάνει μόνο του όλη τη δουλειά.
Αξίζει να σημειώσουμε πως η Ferrari δεν ισχυρίζεται ότι η χειροκίνητη λειτουργία είναι ταχύτερη. Δεν υποστηρίζει ότι προσφέρει καλύτερες επιδόσεις ή χαμηλότερη κατανάλωση. Αντιθέτως, παραδέχεται εμμέσως ότι το κιβώτιο διπλού συμπλέκτη υπερέχει σε όλους αυτούς τους τομείς. Εκείνο που προσπαθεί να διασώσει δεν είναι η τεχνολογία του χειροκίνητου, αλλά η εμπειρία του.
Το ερώτημα, όμως, που έρχεται στο στόμα όλων μας είναι: εφόσον το αυτόματο κιβώτιο είναι αντικειμενικά καλύτερο σχεδόν σε όλα, γιατί μια εταιρεία όπως η Ferrari θεωρεί ότι αξίζει να επενδύσει τόση προσπάθεια για να αναπαραγάγει την ψευδαίσθηση ενός χειροκίνητου; Για να απαντήσει κανείς, πρέπει να επιστρέψει σχεδόν έναν αιώνα πίσω, στην εποχή που το αυτόματο κιβώτιο δεν ήταν η προφανής επιλογή, αλλά μια τεχνολογική επανάσταση την οποία πολλοί αντιμετώπισαν με την ίδια δυσπιστία που αντιμετωπίζουν σήμερα τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Αυτόματο κιβώτιο ήδη από το ’39
Η ιστορία του αυτόματου κιβωτίου είναι πιο παλιά από όσο φανταζόμαστε. Η πρώτη πραγματικά επιτυχημένη εφαρμογή παρουσιάστηκε το 1939 από τη General Motors με το περίφημο Hydra-Matic, ανοίγοντας τον δρόμο για μια τεχνολογία που έμελλε να αλλάξει τον τρόπο οδήγησης εκατομμυρίων ανθρώπων. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το αυτόματο κιβώτιο έγινε γρήγορα συνώνυμο της άνεσης. Οι μεγάλες αποστάσεις, οι ατελείωτοι αυτοκινητόδρομοι, οι κινητήρες μεγάλου κυβισμού με άφθονη ροπή και τα χαμηλά τότε κόστη καυσίμων έκαναν την ευκολία σημαντικότερη από την οδηγική εμπειρία. Ετσι, ήδη από τη δεκαετία του 1970, τα περισσότερα αμερικανικά αυτοκίνητα πωλούνταν αποκλειστικά με αυτόματο κιβώτιο.
Στην Ευρώπη τα πράγματα εξελίχθηκαν (για άλλη μια φορά) διαφορετικά. Οι μικρότεροι κινητήρες, οι φιδωτοί δρόμοι που απαιτούσαν πολλές και άμεσες αλλαγές ταχυτήτων, το υψηλότερο κόστος αγοράς αλλά και η μεγαλύτερη κατανάλωση των πρώτων αυτόματων κιβωτίων κράτησαν το χειροκίνητο στην κορυφή πολλές δεκαετίες.
Ακόμα και σήμερα, οι περισσότεροι θεωρούν ότι το να πατάς τον συμπλέκτη και να αλλάζεις ταχύτητα αποτελεί έναν τρόπο να αισθάνεσαι ότι επικοινωνείς με το αυτοκίνητο.
Σχεδόν κάθε Ευρωπαίος οδηγός μάθαινε να οδηγεί με συμπλέκτη και λεβιέ, σε σημείο ώστε η αλλαγή σχέσεων να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της οδηγικής εμπειρίας. Ακόμα και σήμερα, οι περισσότεροι θεωρούν ότι το να πατάς τον συμπλέκτη και να αλλάζεις ταχύτητα αποτελεί έναν τρόπο να αισθάνεσαι ότι επικοινωνείς με το αυτοκίνητο.
Εντούτοις, τα τελευταία είκοσι χρόνια, η τεχνολογία άλλαξε τα δεδομένα. Τα σύγχρονα αυτόματα κιβώτια, είτε πρόκειται για τις κλασικές υλοποιήσεις με τον μετατροπέα ροπής είτε για κιβώτια διπλού συμπλέκτη, ή ακόμα για CVT και e-CVT (που συναντάμε στα υβριδικά μοντέλα), αλλάζουν σχέσεις ταχύτερα από οποιονδήποτε οδηγό, πετυχαίνουν μικρότερη κατανάλωση και εξασφαλίζουν καλύτερες επιδόσεις. Κι αν το επιθυμεί ο οδηγός, υπάρχει σχεδόν πάντα η δυνατότητα χειροκίνητης επιλογής της σχέσης στο κιβώτιο (από τον λεβιέ ή τα λεγόμενα αυτιά πίσω από το τιμόνι), χωρίς όμως την ανάγκη ύπαρξης του αναχρονιστικού συμπλέκτη. Στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μάλιστα, η ανάγκη για κιβώτιο πολλών σχέσεων σχεδόν εξαφανίστηκε. Με καθαρά τεχνικά κριτήρια, η μάχη είχε πλέον κριθεί.
Κι όμως, η νοσταλγία για το χειροκίνητο όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε, αλλά έγινε ισχυρότερη, καθώς δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι το συμβατικό αυτό σύστημα μετάδοσης εξασφαλίζει έναν διαφορετικό τρόπο συμμετοχής στην οδήγηση. Αυτό προφανώς είναι ακόμα πιο έντονο στο κοινό των σπορ αυτοκινήτων.
Αλτσχάιμερ και οδήγηση
Αν οι μηχανικοί του Μαρανέλο υπέκυψαν στο συναίσθημα των πελατών της Ferrari, η επιστήμη φαίνεται πως έρχεται να τους δώσει, έστω και άθελά της, ένα ακόμη επιχείρημα. Πριν από λίγες ημέρες, ερευνητική ομάδα του καθηγητή Ryuta Kawashima στο Πανεπιστήμιο Tohoku της Ιαπωνίας δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας μελέτης που εξετάζει πώς διαφορετικοί τρόποι οδήγησης επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία του εγκεφάλου.
Yποστηρίζουν είναι ότι η οδήγηση με χειροκίνητο κιβώτιο λειτουργεί ως μια μορφή καθημερινής γνωστικής άσκησης, καθώς κάθε αλλαγή ταχύτητας απαιτεί από τον οδηγό να λαμβάνει συνεχώς μικρές αποφάσεις μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι τα αυτόματα κιβώτια είναι επιβλαβή ούτε, πολύ περισσότερο, ότι συνδέονται με την εμφάνιση της άνοιας… Ομως, εκείνο που υποστηρίζουν είναι ότι η οδήγηση με χειροκίνητο κιβώτιο λειτουργεί ως μια μορφή καθημερινής γνωστικής άσκησης, καθώς κάθε αλλαγή ταχύτητας απαιτεί από τον οδηγό να συντονίσει ταυτόχρονα χέρια και πόδια, να υπολογίσει τις στροφές του κινητήρα, την ταχύτητα του αυτοκινήτου, την κλίση του δρόμου και τις συνθήκες της κυκλοφορίας, λαμβάνοντας συνεχώς μικρές αποφάσεις μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου.
Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η διαδικασία ενεργοποιεί ιδιαίτερα τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη εργασίας, την προσοχή και τη λήψη αποφάσεων. Με άλλα λόγια, το χειροκίνητο κιβώτιο δεν είναι απλώς ένας διαφορετικός τρόπος μετάδοσης της κίνησης στους τροχούς, αλλά και μια μικρή καθημερινή άσκηση για τον εγκέφαλο!
Γεφυρώνοντας δύο κόσμους
Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την αντικειμενική υπεροχή του σύγχρονου αυτόματου κιβωτίου που είναι ταχύτερο, αποδοτικότερο και πιο ξεκούραστο στην καθημερινή χρήση. Από την άλλη όμως βρίσκεται η ανάγκη του ανθρώπου να συμμετέχει ενεργά σε αυτό που κάνει, ακόμη κι όταν η τεχνολογία μπορεί να τον απαλλάξει από τον κόπο. Το Manuale by Wire είναι μια προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανή η εμπειρία του παρελθόντος, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία του μέλλοντος.
Βέβαια, όσοι δεν διαθέτουν τα περίπου 600.000 ευρώ για μια Ferrari περιορισμένης παραγωγής και δεν αντέχουν την ταλαιπωρία της οδήγησης στον Κηφισό με χειροκίνητο κιβώτιο, δεν χρειάζεται να απογοητεύονται. Οι Ιάπωνες ερευνητές επισημαίνουν ότι η οδήγηση με χειροκίνητο κιβώτιο είναι απλώς μία από τις δραστηριότητες που ενεργοποιούν έντονα τον εγκέφαλο. Εναλλακτικά μπορείτε να κινείστε με αυτόματο κιβώτιο, συνδυάζοντας την εμπειρία της ανέμελης οδήγησης με εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου, αθλήματα με μπάλα ή ρακέτα, σκάκι, παιχνίδια στρατηγικής, ή video games…
