Η πολυκαιρισμένη κρίση στη Μέση Ανατολή, οι διαρκείς παλινωδίες σχετικά με τους στόχους, το επαναλαμβανόμενο μοτίβο αναγγελιών-αναβολών μιας ειρηνευτικής συμφωνίας έχουν οδηγήσει τις ΗΠΑ ενώπιον ενός κρίσιμου ερωτήματος: Μήπως ο Ντόναλντ Τραμπ, αν και κερδίζει τις μάχες, χάνει τελικά τον πόλεμο στο Ιράν;
Με την κυριαρχία του Ιράν στο Ορμούζ, τη σθεναρή αντίστασή του σε πυρηνικές παραχωρήσεις και τη θεοκρατική του κυβέρνηση ανέπαφη παρά τις μεγάλες απώλειες εντείνονται οι αμφιβολίες ως προς το αν ο Τραμπ θα καταφέρει να μετατρέψει τις τακτικές επιτυχίες του αμερικανικού στρατού σε ένα αποτέλεσμα που θα μπορεί να παρουσιάσει πειστικά ως γεωπολιτική νίκη, αναφέρει σε ανάλυσή του το Reuters.
Πίεση και απογοήτευση
Οι επαναλαμβανόμενοι ισχυρισμοί του Αμερικανού προέδρου για πλήρη νίκη επί του Ιράν ακούγονται… κούφιοι, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, με τις έντονες, αλλά προσώρας ατελέσφορες, διεργασίες αυτού του Σαββατοκύριακου για επίτευξη συμφωνίας να εντείνουν το κλίμα ασάφειας.
Σύμφωνα με το πρακτορείο, ελλοχεύει ο κίνδυνος οι ΗΠΑ και οι Αραβες σύμμαχοί τους στον Κόλπο να βγουν από τη σύγκρουση σε δυσμενέστερη θέση, και το Ιράν, παρά τα σοβαρά στρατιωτικά και οικονομικά πλήγματα σε βάρος του, με ενισχυμένη επιρροή.
Βεβαίως, όλα παραμένουν ανοιχτά, επισημαίνουν οι αναλυτές, με τον Τραμπ να είναι σε θέση ακόμη, αν οι διαπραγματεύσεις εξελιχθούν υπέρ του, να βρει διέξοδο που θα διασώσει την τιμή των ΗΠΑ.
Αλλοι όμως προβλέπουν μια ζοφερή μεταπολεμική προοπτική για τον Τραμπ.
«Εχουν περάσει τρεις μήνες και φαίνεται ότι ένας πόλεμος που είχε σχεδιαστεί για να είναι μια βραχυπρόθεσμη επιτυχία για τον Τραμπ μετατρέπεται σε μακροπρόθεσμη στρατηγική αποτυχία», σημειώνει στο Reuters ο Ααρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην διαπραγματευτής για θέματα Μέσης Ανατολής σε κυβερνήσεις τόσο των Ρεπουμπλικaνών όσο και των Δημοκρατικών.
«Για τον Τραμπ, αυτό έχει σημασία, ιδίως δεδομένης της γνωστής ευαισθησίας του στο να θεωρηθεί αποτυχημένος, μια προσβολή που έχει συχνά απευθύνει στους αντιπάλους του», σχολιάζει το Reuters για τον επικεφαλής του ισχυρότερου στρατού, που είναι αντιμέτωπος με μια δύναμη «δεύτερης κατηγορίας» που διεκδικεί το πάνω χέρι στη σύγκρουση.
Και αυτή η δύσκολη κατάσταση, σύμφωνα με αναλυτές, θα μπορούσε να κάνει τον Τραμπ πιο ευεπίφορο να αντισταθεί σε οποιονδήποτε συμβιβασμό που μοιάζει με υποχώρηση από τις μαξιμαλιστικές θέσεις του ή σε επανάληψη της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 επί θητείας Ομπάμα.
Η «διέξοδος» της Κούβας
Ο Τραμπ διεκδίκησε τη δεύτερη θητεία του ευαγγελιζόμενος αποχή από περιττές στρατιωτικές επεμβάσεις, αλλά ενεπλάκη σε μία σύγκρουση που ενδέχεται να προκαλέσει μόνιμη ζημιά στην αμερικανική εξωτερική πολιτική και στην αξιοπιστία του στο εξωτερικό.
Πάνω από έξι εβδομάδες μετά την κατάπαυση του πυρός, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε μια σκληρή επιλογή: να αποδεχθεί μια πιθανώς προβληματική συμφωνία ως διέξοδο ή να κλιμακώσει στρατιωτικά και να διακινδυνεύσει μια ακόμη μεγαλύτερη σε διάρκεια, κόστος και απώλειες κρίση. Μεταξύ των επιλογών του, αν η διπλωματία καταρρεύσει, λένε, θα ήταν να ξεκινήσει μια σειρά από έντονες αλλά περιορισμένες επιθέσεις, να τις παρουσιάσει ως τελική νίκη και να προχωρήσει.
Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να προσπαθήσει να στρέψει την προσοχή στην Κούβα, με την ελπίδα να εκτρέψει την προσοχή της κοινής γνώμης –και συνεπώς των ψηφοφόρων–, πετυχαίνοντας ενδεχομένως μία ευκολότερη νίκη.
Βεβαίως, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να υποτιμηθεί η πρόκληση της Αβάνας. Οπως κατ’ ιδίαν παραδέχονται κάποιοι σύμβουλοι του Τραμπ, ο ίδιος εσφαλμένα πίστευε πως η επιχείρηση στο Ιράν θα έμοιαζε με την καταδρομική επιχείρηση του Καράκας, όταν με τη βία ο Νικολάς Μαδούρο απομακρυνόταν από την εξουσία και τη Βενεζουέλα.
Ωστόσο, ακόμη και μετά την «πολυκαιρισμένη» κρίση του Ιράν, δεν λείπουν οι υποστηρικτές του Τραμπ.
Ο Αλεξάντερ Γκρέι, πρώην ανώτερος σύμβουλος κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ και νυν διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας American Global Strategies, απορρίπτει την πεποίθηση πολλών ότι η «Επική Οργή» απέτυχε.
Ο ίδιος εντοπίζει τρεις βασικές στρατηγικές επιτυχίες από την επιχείρηση:
- Αφενός, η επίθεση επέφερε σοβαρό πλήγμα στις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν.
- Επειτα, οδήγησε τα κράτη του Κόλπου πιο κοντά στις ΗΠΑ, αλλά και πιο μακριά από την Κίνα,
- και τέλος η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν δεν έχει ακόμη κριθεί.
Υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις δυσφορίας του Τραμπ λόγω της αδυναμίας του να ελέγξει την εικόνα που παρουσιάζεται στα ΜΜΕ. Εχει επιτεθεί σφοδρά στους επικριτές του και έχει κατηγορήσει τα μίντια για «προδοσία».
Η σύγκρουση έχει ήδη διάρκεια διπλάσια από το μέγιστο χρονικό πλαίσιο των έξι εβδομάδων που είχε αρχικά ορίσει ο Τραμπ όταν από κοινού με το Ισραήλ ξεκινούσαν την επιχείρηση. Εκτοτε, αν και η πολιτική του βάση MAGA τον έχει στηρίξει στον πόλεμο, η ομοψυχία εντός Ρεπουμπλικανικού Κόμματος εμφανίζει σοβαρές ρωγμές, και μάλιστα σε μία εκλογικά κρίσιμη συγκυρία, λιγότερο από έξι μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Μετατοπίσεις και ανεπιτυχείς στόχοι
Ο Τραμπ είχε διατυπώσει ως αρχικούς και βασικούς στόχους του πολέμου την αποτροπή των πυρηνικών φιλοδοξιών της Τεχεράνης, το τέλος της απειλής που συνιστά για τα συμφέροντα των ΗΠΑ, καθώς και τη συνδρομή στους Ιρανούς για ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος.
Οπως, ωστόσο, εκτιμούν οι αναλυτές, προσώρας δεν υπάρχει ένδειξη πως οι –συχνά μεταβαλλόμενοι– στόχοι του έχουν επιτευχθεί ή είναι πιθανό να επιτευχθούν.
Ο Τζόναθαν Πανικόφ, πρώην αναπληρωτής αξιωματικός της εθνικής υπηρεσίας πληροφοριών για τη Μέση Ανατολή, δήλωσε πως, ενώ το Ιράν έχει υποστεί καταστροφικά πλήγματα, οι ηγέτες του θεωρούν επιτυχία το γεγονός και μόνο το ότι άντεξαν την αμερικανική επίθεση και διαπίστωσαν το εύρος του ελέγχου που μπορούν να ασκήσουν στον Περσικό Κόλπο – και συνεκδοχικά, στην παγκόσμια οικονομία.
«Αυτό που ανακάλυψαν είναι ότι μπορούν να ασκήσουν αυτή την επιρροή με ελάχιστες συνέπειες για τους ίδιους», παρατηρεί ο Πανικόφ.
Αλλος ένας εκπεφρασμένος στόχος του Τραμπ –η αποπυρηνικοποίηση του Ιράν– παραμένει επίσης ανεκπλήρωτος, ενώ η Τεχεράνη ακόμη και τώρα δεν εμφανίζεται ιδιαίτερα πρόθυμη να περιορίσει σημαντικά το πρόγραμμά της.
Πιστεύεται ότι ένα απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένει άθικτο, μετά τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο και θα μπορούσε να ανακτηθεί και να υποβληθεί σε περαιτέρω επεξεργασία ώστε να καταστεί κατάλληλο για την κατασκευή βομβών. Το Ιράν αξιώνει να αναγνωριστεί το δικαίωμά του να εμπλουτίζει ουράνιο για σκοπούς, όπως ισχυρίζεται, ειρηνικούς.
Κάποιοι αναλυτές θεωρούν, μάλιστα, πως ο πόλεμος πιθανόν να οδηγήσει το Ιράν στην εντατικοποίηση, και όχι στην άμβλυνση όπως φιλοδοξούν οι ΗΠΑ, των προσπαθειών του για ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, προκειμένου να προστατευθεί, όπως η πυρηνικά θωρακισμένη Βόρεια Κορέα.
Ενας άλλος από τους δηλωμένους στόχους του Τραμπ –να αναγκάσει το Ιράν να αποσύρει την υποστήριξή του σε ένοπλες ομάδες-πληρεξουσίους– παραμένει επίσης στον αέρα.
Στην ήδη δυσχερή κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, προστίθεται και το ότι ο Τραμπ έχει πλέον να κάνει με νέους Ιρανούς ηγέτες που θεωρούνται ακόμη πιο σκληροπυρηνικοί από τους δολοφονημένους προκατόχους τους, αλλά και η δοκιμασία των σχέσεων με τους παραδοσιακούς Ευρωπαίους συμμάχους, οι οποίοι αρνήθηκαν τη συνδρομή σε έναν πόλεμο για τον οποίο δεν είχαν ερωτηθεί.
Οπως εκτιμά ο Ρόμπερτ Κέιγκαν, ανώτερος ερευνητής στο think tank Brookings Institution, η έκβαση θα αποτελέσει ακόμη πιο αποφασιστικό πισωγύρισμα για τη θέση των ΗΠΑ από ό,τι οι ταπεινωτικές αποχωρήσεις τους από τις πολύ πιο μακροχρόνιες και αιματηρότερες συγκρούσεις στο Βιετνάμ και το Αφγανιστάν, επειδή αυτές οι χώρες «ήταν μακριά από τα κύρια θέατρα του παγκόσμιου ανταγωνισμού».
«Δεν θα υπάρξει επιστροφή στο status quo ante, ούτε τελικός αμερικανικός θρίαμβος που θα αναιρέσει ή θα ξεπεράσει τη ζημιά που έχει προκληθεί», έγραψε σε πρόσφατο σχόλιό του με τίτλο «Checkmate in Iran» (Ματ στο Ιράν) στην ιστοσελίδα του περιοδικού Atlantic.
