Η εργασία μετά τη συνταξιοδότηση παύει να αποτελεί μια περιορισμένη επιλογή για λίγους και μετατρέπεται σε μια νέα πραγματικότητα για σχεδόν 300.000 συνταξιούχους αλλά και για τον ΕΦΚΑ, που καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες αυτού. Η κατάργηση της περικοπής κατά 30% στις συντάξεις των εργαζόμενων συνταξιούχων από την 1η Ιανουαρίου 2024, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα μόνιμης προσαύξησης της σύνταξης μέσω των ασφαλιστικών εισφορών που καταβάλλονται κατά τη διάρκεια της εργασίας, έχει αλλάξει πλήρως τα δεδομένα. Παράλληλα, ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις αναζητούν στο πρόσωπο πρώην εργαζομένων τους που συνταξιοδοτήθηκαν τη λύση στην αδυναμία κάλυψης των κενών θέσεων εργασίας. Το νέο καθεστώς όχι μόνο ενίσχυσε το ενδιαφέρον για νόμιμη απασχόληση μετά τη συνταξιοδότηση, αλλά δημιουργεί πλέον ένα πρόσθετο οικονομικό κίνητρο, καθώς η συνέχιση της εργασίας μεταφράζεται σε υψηλότερη σύνταξη όταν ολοκληρωθεί ο εργασιακός βίος.
Τα πρώτα στοιχεία από την εφαρμογή του νέου πλαισίου δείχνουν ότι το μέτρο έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει. Σύμφωνα με τα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ, περισσότεροι από 10.000 συνταξιούχοι έχουν ήδη λάβει αυξημένη σύνταξη μετά την εκ νέου διακοπή της εργασίας τους, καθώς ολοκληρώθηκε ο επανυπολογισμός με βάση τις πρόσθετες εισφορές που κατέβαλαν. Παράλληλα, άλλοι περίπου 4.000 ασφαλισμένοι βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας των αιτήσεών τους και αναμένουν την έκδοση της νέας συνταξιοδοτικής απόφασης που θα ενσωματώνει τη μόνιμη αύξηση.
Δυνητικοί δικαιούχοι
Η δεξαμενή των δυνητικών δικαιούχων είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Σήμερα οι δηλωμένοι εργαζόμενοι συνταξιούχοι ανέρχονται σε περίπου 300.000. Από αυτούς, περίπου 91.500 εργάζονται ως μισθωτοί, 72.100 ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή αυτοαπασχολούμενοι και περίπου 135.000 συνεχίζουν την αγροτική τους δραστηριότητα. Ωστόσο, προσαύξηση της σύνταξης αποκτούν μόνο όσοι καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές για την εργασία τους. Αυτό σημαίνει ότι δικαίωμα σε μελλοντική αύξηση έχουν συνολικά περίπου 163.600 συνταξιούχοι, δηλαδή οι μισθωτοί και οι αυτοαπασχολούμενοι. Οι αγρότες, οι οποίοι εξαιρούνται από την καταβολή ασφαλιστικών εισφορών για την αγροτική τους δραστηριότητα, δεν θεμελιώνουν αντίστοιχο δικαίωμα, εκτός εάν παράλληλα απασχολούνται και σε μη αγροτική εργασία.
Η αλλαγή ήρθε με τον νόμο 5078/2023, ο οποίος ανέτρεψε το προηγούμενο καθεστώς που λειτουργούσε αποτρεπτικά για τη νόμιμη απασχόληση. Μέχρι το τέλος του 2023, όσοι συνταξιούχοι εργάζονταν υφίσταντο μείωση 30% στη σύνταξή τους. Η κατάργηση της περικοπής οδήγησε σε σημαντική αύξηση των δηλώσεων απασχόλησης, περιορίζοντας ταυτόχρονα την αδήλωτη εργασία. Σήμερα ο εργαζόμενος συνταξιούχος λαμβάνει το σύνολο της σύνταξής του, καταβάλλει τις προβλεπόμενες ασφαλιστικές εισφορές και, όταν διακόψει την εργασία του, αποκτά μόνιμη προσαύξηση στη σύνταξη, ανάλογη με τις εισφορές και τον χρόνο απασχόλησης.
Τρόπος υπολογισμού
Ο τρόπος υπολογισμού της αύξησης είναι συγκεκριμένος. Για τους μισθωτούς εφαρμόζεται συντελεστής αναπλήρωσης 0,77% επί των ασφαλιστέων αποδοχών για κάθε έτος εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι όσο υψηλότερος είναι ο μισθός και όσο περισσότερα χρόνια παραμένει κάποιος στην εργασία, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η προσαύξηση. Για παράδειγμα, συνταξιούχος με μέσο μεικτό μισθό 1.150 ευρώ εξασφαλίζει αύξηση περίπου 9 ευρώ τον μήνα μετά ένα έτος εργασίας, περίπου 18 ευρώ μετά δύο χρόνια, 44 ευρώ μετά πέντε χρόνια και 53 ευρώ μετά έξι χρόνια. Αντίστοιχα, για εργαζόμενο συνταξιούχο με μέσο μεικτό μισθό 2.300 ευρώ, η προσαύξηση ανέρχεται περίπου στα 89 ευρώ μετά πέντε χρόνια και μπορεί να ξεπεράσει τα 100 ευρώ τον μήνα μετά έξι χρόνια συνεχούς απασχόλησης.
Η κατάργηση της περικοπής της σύνταξης για όσους συνεχίζουν να εργάζονται οδήγησε σε σημαντική αύξηση των δηλώσεων απασχόλησης, περιορίζοντας ταυτόχρονα την αδήλωτη εργασία.
Παρόμοιος είναι ο μηχανισμός και για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Εκεί η αύξηση συνδέεται με το ύψος των ασφαλιστικών εισφορών που καταβάλλονται. Ενδεικτικά, συνταξιούχος που πληρώνει μηνιαία εισφορά σύνταξης 211 ευρώ θα λάβει προσαύξηση περίπου 16 ευρώ μετά δύο χρόνια εργασίας και σχεδόν 49 ευρώ μετά έξι χρόνια. Για όσους καταβάλλουν υψηλότερες εισφορές, όπως 419 ευρώ τον μήνα, η αύξηση μπορεί να φθάσει ακόμη και τα 97 ευρώ μηνιαίως ύστερα από εξαετή απασχόληση.
Η διαδικασία είναι σχετικά απλή, αλλά υπάρχει μία βασική προϋπόθεση: η αίτηση δεν υποβάλλεται κατά τη διάρκεια της εργασίας, αλλά μόνο μετά τη διακοπή της απασχόλησης. Τότε ο ΕΦΚΑ προχωράει στον υπολογισμό των πρόσθετων ασφαλιστικών εισφορών, εκδίδει νέα συνταξιοδοτική απόφαση και ενσωματώνει τη μόνιμη προσαύξηση στη σύνταξη. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν νέο επανυπολογισμό, ο οποίος αποτυπώνει τον επιπλέον ασφαλιστικό χρόνο που δημιουργήθηκε μετά τη συνταξιοδότηση.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ενεργοποιηθεί και νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα, μέσω της οποίας θα πραγματοποιούνται επιστροφές ποσών σε μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους που υπερέβησαν το ετήσιο ανώτατο όριο παρακράτησης του ειδικού πόρου. Η εισφορά αυτή αντιστοιχεί στο 10% του εισοδήματος από εργασία, αλλά δεν μπορεί να υπερβεί το δωδεκαπλάσιο της εθνικής σύνταξης, δηλαδή σήμερα τα 5.236,80 ευρώ. Οσοι έχουν καταβάλει μεγαλύτερα ποσά θα λάβουν επιστροφή της διαφοράς μετά την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης, με τις πρώτες πληρωμές να προγραμματίζονται για το φθινόπωρο.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά πλέον η υποχρέωση δήλωσης της απασχόλησης. Η αδήλωτη εργασία τιμωρείται με ιδιαίτερα αυστηρές κυρώσεις, καθώς προβλέπεται πρόστιμο ίσο με δώδεκα κύριες και επικουρικές συντάξεις. Το ποσό ανακτάται μέσω παρακράτησης έως 25% από την κύρια σύνταξη και έως 100% από την επικουρική, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά επώδυνη οποιαδήποτε παράβαση. Παράλληλα, αναζητείται λύση για τους αυτοαπασχολούμενους που δηλώνουν κανονικά τη δραστηριότητά τους αλλά εμφανίζουν ληξιπρόθεσμες ασφαλιστικές εισφορές, με αποτέλεσμα να διακόπτεται η σύνταξή τους. Στα σενάρια που εξετάζονται είναι να παρακρατείται ποσοστό 10% της σύνταξης αντί να διακόπτεται η καταβολή της στο σύνολό της.
Παράλληλες εξελίξεις
Η αύξηση των εργαζόμενων συνταξιούχων αποτυπώνει δύο παράλληλες εξελίξεις. Από τη μια πλευρά, οι οικονομικές ανάγκες οδηγούν πολλούς συνταξιούχους να συμπληρώνουν το εισόδημά τους, καθώς η μέση κύρια σύνταξη διαμορφώνεται στα 975 ευρώ μεικτά και η πλειονότητα λαμβάνει κάτω από 1.000 ευρώ μηνιαίως. Από την άλλη, η αγορά εργασίας αναζητάει έμπειρο προσωπικό σε μια περίοδο που οι δημογραφικές εξελίξεις περιορίζουν τη διαθέσιμη προσφορά εργαζομένων.
Το νέο μοντέλο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ενίσχυση του εισοδήματος των συνταξιούχων, στην αύξηση της δηλωμένης εργασίας και στη βελτίωση των εσόδων του ασφαλιστικού συστήματος. Δεν είναι τυχαίο ότι, μόνο κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του νέου πλαισίου, τα έσοδα από τον ειδικό πόρο των εργαζόμενων συνταξιούχων ξεπέρασαν τα 100 εκατ. ευρώ, με το ποσό αυτό να βαίνει αυξανόμενο, επιβεβαιώνοντας ότι η μεταρρύθμιση έχει ήδη σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενώ παράλληλα δημιουργεί ένα νέο, πιο ελκυστικό πλαίσιο για όσους επιλέγουν να παραμείνουν ενεργοί μετά τη συνταξιοδότηση.
