Ο ΕΦΚΑ χορήγησε 91.347 καινούργιες συντάξεις γήρατος μέσα στο 12μηνο Ιουνίου 2025 – Μαΐου 2026. Το μέσο ποσό ανά δικαιούχο διαμορφώθηκε κάτω από τα 895 ευρώ μεικτά, που σημαίνει ότι το σύστημα «παρήγαγε» δεκάδες χιλιάδες πολίτες οι οποίοι θα κληθούν, όντας 62-67 ετών, να επιβιώσουν με περίπου 830 ευρώ καθαρά.
Είναι η στατιστική που αποτυπώνει τον φαύλο κύκλο του ασφαλιστικού: Ο μηχανισμός υπολογισμού των συντάξεων στην Ελλάδα είναι γεμάτος αντικίνητρα για την εμφάνιση υψηλότερων αποδοχών από μισθούς ή για την εγγραφή των αυτοαπασχολούμενων στη μεγαλύτερη ασφαλιστική κατηγορία. Ο ασφαλισμένος που πληρώνει περισσότερα μέσω των εισφορών «τιμωρείται» από τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξης, μέσω της εισφοράς αλληλεγγύης που επιβάλλεται στις συντάξεις μέσω της εφορίας, αλλά και μέσα από την εξαίρεση από μια σειρά επιδομάτων και παροχών που δίδονται με εισοδηματικά κριτήρια. Ετσι, οι εργαζόμενοι –μισθωτοί ή αυτοαπασχολούμενοι– οδηγούνται στην απόφαση της «ελάχιστης δυνατής ασφάλισης» και τροφοδοτούν έναν μηχανισμό παραγωγής συντάξεων στα όρια της φτώχειας.
Ο ασφαλισμένος που πληρώνει περισσότερα μέσω των εισφορών «τιμωρείται» από τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξης.
Η πολιτεία διστάζει να παρέμβει στον μηχανισμό υπολογισμού των συντάξεων λόγω υψηλού δημοσιονομικού ή πολιτικού κόστους, με αποτέλεσμα το πρόβλημα να διογκώνεται χρόνο με τον χρόνο. Τώρα, η λύση στην απειλή να δημιουργηθούν γενιές νέων συνταξιούχων με πολύ χαμηλό εισόδημα επιχειρείται να λυθεί μέσα από την επαγγελματική ή ιδιωτική ασφάλιση, κάτι όμως που απαιτεί χρόνο και αλλαγή νοοτροπίας.
Το ακόλουθο παράδειγμα αποτυπώνει το αντικίνητρο ασφάλισης με υψηλές αποδοχές στην Ελλάδα. Μισθωτός συνταξιοδοτείται ύστερα από 40 χρόνια εργασίας με συντάξιμες αποδοχές της τάξεως των 1.060 ευρώ. Η μεικτή κύρια σύνταξή του, θα διαμορφωθεί στα 977 ευρώ. Το ποσοστό αναπλήρωσης –δηλαδή η μεικτή σύνταξη που θα λάβει ως ποσοστό του μέσου μισθού με τον οποίο θα συνταξιοδοτηθεί– θα διαμορφωθεί στο 92% χωρίς το επικουρικό. Ο μισθωτός που θα συνταξιοδοτηθεί με τις τριπλάσιες αποδοχές (δηλαδή 3.176 ευρώ τον μήνα) θα πληρώσει τριπλάσιες εισφορές, αλλά θα πάρει σύνταξη της τάξεως των 2.035 ευρώ. Δηλαδή, στη δική του περίπτωση το ποσοστό αναπλήρωσης θα πέσει στο 64%. Οσο για τα καθαρά περιορίζονται στα 1.654 ευρώ λόγω φόρων και κρατήσεων.
Η λύση επιχειρείται να δοθεί μέσα από την επαγγελματική ή ιδιωτική ασφάλιση, κάτι όμως που απαιτεί χρόνο και αλλαγή νοοτροπίας.
Αυτό είναι το πρώτο στάδιο… αδικίας. Διότι εκτός από την ανισορροπία στα μεικτά, έρχονται και άλλοι μηχανισμοί ανακατανομής που αφορούν τα καθαρά:
1. Πρώτον, στη μεικτή σύνταξη εξακολουθεί να επιβάλλεται εισφορά αλληλεγγύης η οποία αφορά όσους βγάζουν σύνταξη πάνω από 1.400 ευρώ τον μήνα.
2. Δεύτερον, εξ ορισμού η εφορία λειτουργεί ως αναδιανεμητικός μηχανισμός, καθώς φορολογεί με μεγαλύτερο μέσο συντελεστή το υψηλότερο εισόδημα.
3. Και, τρίτον, έρχονται οι παροχές σε είδος ή σε χρήμα που συνδέονται με το φορολογητέο εισόδημα για να ολοκληρώσουν αυτόν τον κύκλο.
Η μεικτή σύνταξη των 977 ευρώ που προαναφέρθηκε πέφτει στα 891 ευρώ καθαρά. Δηλαδή μειώνεται κατά 86 ευρώ τον μήνα μετά την αφαίρεση κρατήσεων για υγεία και εφορία. Ομως, η σύνταξη των 2.035 ευρώ μεικτά περιορίζεται στα 1.654 ευρώ, δηλαδή ψαλιδίζεται κατά περισσότερα από 380 ευρώ.
Στην πράξη, η εμφάνιση υψηλών αποδοχών από την πλευρά των ασφαλισμένων –είτε μισθωτών είτε ελευθέρων επαγγελματιών, οι οποίοι ουσιαστικά καθορίζουν τις συντάξιμες αποδοχές τους με βάση την κατηγορία που επιλέγουν– αποδεικνύεται μια «επένδυση» που δεν αποσβένεται εύκολα. Αν υποτεθεί ότι ο ασφαλισμένος του παραδείγματος με τις αποδοχές των 1.060 ευρώ επέλεγε να τριπλασιάσει τα ποσά (π.χ όντας ελεύθερος επαγγελματίας να επιλέξει ανώτερη κατηγορία), θα έπρεπε αντί για περίπου 100.000 ευρώ σε ασφαλιστικές εισφορές μόνο για σύνταξη να πληρώσει τουλάχιστον 200.000 ευρώ παραπάνω. Αν δώσεις 200.000 ευρώ για να αυξήσεις το μηνιαίο εισόδημά σου κατά 763 ευρώ τον μήνα, χρειάζεσαι 262 μήνες για να πάρεις πίσω τα λεφτά σου. Αυτό σημαίνει πάνω από 21 χρόνια. Ή αν συνταξιοδοτηθείς στα 67, θα πρέπει να περιμένεις μέχρι τα 88 για την απόσβεση.
Η πραγματικότητα του ΕΦΚΑ δείχνει ότι οι περισσότεροι περιορίζονται σε χαμηλές αποδοχές, κάτι που φυσικά οφείλεται και στους χαμηλούς μισθούς που προσφέρει η αγορά εργασίας. Κάθε μήνα που περνάει το σύστημα παράγει και 7.000-8.000 νέες συντάξεις οι οποίες κατά μέσον όρο κινούνται στα 880-900 ευρώ μεικτά. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης αυτό αποτυπώνεται στον δείκτη της φτώχειας των συνταξιούχων ο οποίος με την πάροδο των ετών γίνεται ολοένα και χειρότερος. Καθώς λοιπόν το πρόβλημα μεγαλώνει, αναζητούνται οι τρόποι ενίσχυσης του μελλοντικού εισοδήματος. Και σε αυτό ακριβώς εντάσσεται και το σχέδιο της κυβέρνησης να προωθήσει την επαγγελματική ασφάλιση, ώστε να ενισχυθεί το εισόδημα των μελλοντικών συνταξιούχων.
