Ο ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ του έχει μόλις φτάσει τους 10.000 ακολούθους. Για να τους ευχαριστήσει, ανακοινώνει έναν διαγωνισμό. Το δώρο, σύμφωνα με την ανάρτηση, δεν είναι κάποιο προϊόν, μια δωροεπιταγή ή μια απλή παροχή περιποίησης. Είναι ένα χειρουργείο καρπιαίου σωλήνα. «Giveaway χειρουργείο. Ναι, καλά άκουσες», είναι η φράση με την οποία ανοίγει το βίντεό του ο ορθοπεδικός στο TikTok.
Στο Instagram, μια χειρούργος ωτορινολαρυγγολόγος προσφέρει ως δώρο μια βλεφαροπλαστική, με τη διευκρίνιση ότι η προσφορά αφορά μόνο τη δική της αμοιβή και όχι τα έξοδα της κλινικής. Σε άλλον λογαριασμό οι followers καλούνται να διεκδικήσουν γαστρικό botox από ειδικό χειρουργό, με την προτροπή «όσο περισσότερα comments, τόσο περισσότερες οι πιθανότητες να είσαι εσύ ο μεγάλος νικητής».
Η λογική των giveaways μεταφέρεται σε ένα πεδίο όπου η απόφαση προϋποθέτει διάγνωση, ενημέρωση και εμπιστοσύνη – όχι τύχη, προσφορά και διαδικτυακό ενθουσιασμό.
Τόσο σε προσωπικούς λογαριασμούς γιατρών όσο και σε προφίλ κλινικών, εμφανίζονται «ειδικές τιμές» σε χειρουργικές θεραπείες, αλλά και διαγωνισμοί για υαλουρονικό και botox. Οι όροι συμμετοχής είναι οι ίδιοι που συναντά κανείς σε κληρώσεις για καλλυντικά, ρούχα ή ταξίδια: ακολούθησε τον λογαριασμό, κάνε σχόλιο ή tag και μπες στην κλήρωση. Μόνο που σε αυτές τις περιπτώσεις, η λογική των giveaways μεταφέρεται σε ένα πεδίο όπου η απόφαση προϋποθέτει διάγνωση, ενημέρωση και εμπιστοσύνη – όχι τύχη, προσφορά και διαδικτυακό ενθουσιασμό.
«ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΟ»
Το ισχύον πλαίσιο, άλλωστε, δεν αντιμετωπίζει τέτοιες πρακτικές ως απλή υπερβολή των social media. «Οι γιατροί δεν μπορούν να κάνουν διαγωνισμούς και να προσφέρουν ως έπαθλο χειρουργικές πράξεις. Αυτό είναι παράνομο, συνιστά παραβίαση του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας και μπορεί να επισύρει σοβαρές κυρώσεις. Αυτές οι περιπτώσεις θα έπρεπε κατ’ αρχήν να παραπεμφθούν στο πειθαρχικό», λέει στην «Κ» ο Βαγγέλης Κοτσίκης, δικηγόρος και νομικός σύμβουλος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου. Το πρόβλημα, όπως εξηγεί, δεν αρχίζει μόνο όταν η προσφορά παίρνει τη μορφή διαγωνισμού. «Η ιατρική διαφήμιση απαγορεύεται με οποιαδήποτε μορφή, όπως και οποιαδήποτε δημοσιότητα που γίνεται με σκοπό τη διαφήμιση», ξεκαθαρίζει.
Το συνηθέστερο, στην πρώτη διαπίστωση κάποιας μικρής παράβασης, είναι ένα χρηματικό πρόστιμο. Γνωρίζω, όμως, ότι έχουν επιβληθεί ποινές όπου υπάρχει και τρίμηνη αναστολή της άδειας άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος
Ο νομικός προσθέτει ότι υπάρχει συγκεκριμένο πλαίσιο επικοινωνίας και υποχρέωση ευπρεπούς παρουσίας των γιατρών στα social media. «Είναι λοιπόν σαφές ότι ένας γιατρός μπορεί να αναφέρει στοιχεία όπως η ειδικότητά του, η ιδιότητά του, τα στοιχεία του ιατρείου του, όχι όμως να έχει διαφημιστικό περιεχόμενο», εξηγεί. Τέτοιες υποθέσεις, σύμφωνα με τον ίδιο, φτάνουν αρκετά συχνά στους τοπικούς Ιατρικούς Συλλόγους. «Είναι σύνηθες φαινόμενο και έχουν επιβληθεί πολλές ποινές. Το συνηθέστερο, στην πρώτη διαπίστωση κάποιας μικρής παράβασης, είναι ένα χρηματικό πρόστιμο. Γνωρίζω, όμως, ότι έχουν επιβληθεί ποινές όπου υπάρχει και τρίμηνη αναστολή της άδειας άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος».
ΚΙΝΔΥΝΟΙ
Η εμπειρία της Ελένης δείχνει τι μπορεί να σημαίνει στην πράξη όταν μια ιατρική ή παραϊατρική υπηρεσία ξεκινά από μια διαδικτυακή προσφορά. Η ίδια κέρδισε μέσω social media έκπτωση σε πακέτο για απώλεια βάρους. Οταν έφτασε στον χώρο όπου θα γινόταν η συνεδρία, πλήρωσε το ποσό που της αναλογούσε και, όπως περιγράφει, της πήραν ένα σύντομο ιατρικό ιστορικό. «Ηταν πολύ επιφανειακό, ενώ στον χώρο δεν υπήρχε καν γιατρός». Οταν η Ελένη ανέφερε από μόνη της ότι έχει θρομβοφιλία, την καθησύχασαν πως δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αλλά πως για τυπικούς λόγους θα ενημερώσουν και τον γιατρό. «Αφού περίμενα αρκετή ώρα, μου είπαν ότι επικοινώνησαν με τον γιατρό και πως ο ίδιος δεν αναλαμβάνει την ευθύνη». Η ίδια έφυγε χωρίς να κάνει τη συνεδρία. Αυτό που της έμεινε, όπως λέει, δεν ήταν μόνο η ταλαιπωρία, αλλά η αίσθηση ότι είχε αντιμετωπιστεί πρώτα ως πελάτισσα που είχε κερδίσει μια προσφορά και μετά ως άνθρωπος που χρειαζόταν ιατρική αξιολόγηση.
Αλλο η κοινωνική προσφορά και άλλο η χρήση του «δωρεάν» ως εργαλείου προβολής, προσέλκυσης followers ή μετατροπής μιας ιατρικής πράξης σε έπαθλο. Για αυτόν τον λόγο προτρέπουμε τον κόσμο να καταγγέλλει τέτοιες πρακτικές στους τοπικούς Ιατρικούς Συλλόγους
Οπως σχολιάζει ο Β. Κοτσίκης, οι περισσότερες παραβάσεις ιατρικής διαφήμισης εμφανίζονται στον χώρο της αισθητικής ιατρικής. «Είναι μια ειδικότητα που βασίζεται πολύ στην επικοινωνία και γι’ αυτό υπάρχει πολύ μεγαλύτερη παραβατικότητα. Εχω ακούσει και για άλλες περιπτώσεις, αλλά δεν είναι τόσο κοινές όσο στην αισθητική ιατρική». Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, Αθανάσιος Εξαδάκτυλος, πλαστικός χειρουργός ο ίδιος, σημειώνει στην «Κ» ότι ειδικά στον δικό του τον χώρο της πλαστικής χειρουργικής χρησιμοποιούνται συχνά αθέμιτοι τρόποι προσέλκυσης ασθενών. Σε αυτούς, όπως λέει, συμπεριλαμβάνονται και οι διαγωνισμοί. «Οταν ένας γιατρός χρησιμοποιεί τέτοιες πρακτικές δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, άξιος εμπιστοσύνης. Ενα άλλο φαινόμενο που παρατηρούμε συχνά είναι η δημοσιοποίηση των τιμών. Ενας γιατρός απαγορεύεται να διαφημίζει πως κάνει εκπτώσεις ή να διαφημίζει πως θα εκτελέσει μια ιατρική πράξη δωρεάν, είναι ευτελισμός του ιατρικού επαγγέλματος».
Οπως εξηγεί ο κύριος Εξαδάκτυλος, αυτό δεν σημαίνει ότι ένας γιατρός δεν μπορεί να παράσχει δωρεάν υπηρεσίες. Μπορεί να το κάνει, για παράδειγμα, στο πλαίσιο κοινωνικής προσφοράς ή παροχής υπηρεσιών σε ανθρώπους που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα. «Αλλο όμως η κοινωνική προσφορά και άλλο η χρήση του “δωρεάν” ως εργαλείου προβολής, προσέλκυσης followers ή μετατροπής μιας ιατρικής πράξης σε έπαθλο. Για αυτόν τον λόγο προτρέπουμε τον κόσμο να καταγγέλλει τέτοιες πρακτικές στους τοπικούς Ιατρικούς Συλλόγους».
ΜΕ ΟΧΗΜΑ ΤΟΥΣ INFLUENCERS
Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη διαδρομή μέσω της οποίας οι ιατρικές πράξεις φτάνουν στο κοινό των social media. Δεν είναι πάντα ο ίδιος ο γιατρός που ανακοινώνει τον διαγωνισμό ή την προσφορά. Συχνά, η ανάρτηση γίνεται από influencers και ο γιατρός εμφανίζεται ως ο συνεργαζόμενος ειδικός που θα προσφέρει την πράξη ή την έκπτωση. «Κάντε follow τη δική μου σελίδα και τη σελίδα του γιατρού και κερδίστε 50% έκπτωση σε ρινοπλαστική», έγραφε, για παράδειγμα, γνωστή παρουσιάστρια στο Instagram. «Είναι και αυτή μια εξέλιξη της ιατρικής διαφήμισης, μόνο που σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να αποδειχθεί η άμεση σχέση μεταξύ influencer και γιατρού», εξηγεί ο κ. Κοτσίκης, ενώ όπως σημειώνει, τέτοιες πρακτικές δεν προβλέπονται ρητά στο ισχύον πλαίσιο. «Oταν το 2005 καταρτίστηκε ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας δεν υπήρχε η σημερινή πραγματικότητα των social media. Μέχρι στιγμής όμως, τουλάχιστον στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο Ιατρών που γνωρίζω, δεν έχει παρουσιαστεί κάποια τέτοια υπόθεση».
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν ένας γιατρός μπορεί να έχει δημόσια παρουσία. Στη σημερινή εποχή, αυτό μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτο. Το ερώτημα είναι πότε η ενημέρωση μετατρέπεται σε διαφήμιση και πότε η σχέση εμπιστοσύνης γιατρού – ασθενούς αντικαθίσταται από τη λογική της προσφοράς, της κλήρωσης και της διεκδίκησης μιας ιατρικής πράξης ως επάθλου. «Για να είμαστε αντικειμενικοί, πράγματι το νομικό πλαίσιο έχει καταρτιστεί σε ένα παλαιότερο περιβάλλον», αναγνωρίζει ο κ. Κοτσίκης. «Η εξέλιξη επιβάλλει κάποια αναθεώρηση. Θα πρέπει να διαχωριστεί η επικοινωνία από τη διαφήμιση. Η επικοινωνία θα πρέπει να επιτρέπεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο στον γιατρό, διότι, για παράδειγμα, ένας νέος γιατρός πώς αλλιώς μπορεί να γίνει γνωστός;». Το όριο, όμως, κατά τον ίδιο, πρέπει να παραμείνει αυστηρό. Η ενημέρωση του κοινού για μια πάθηση, μια θεραπεία ή μια ειδικότητα δεν είναι το ίδιο με την εμπορική προσφορά μιας ιατρικής πράξης. «Πρέπει να γίνεται μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο και με πρωταρχικό μέλημα τον μη ευτελισμό του ιατρικού λειτουργήματος, διότι ο γιατρός είναι λειτουργός της υγείας», καταλήγει.
