Ο Δημήτρης Ρίχτερ, καρδιολόγος στο επάγγελμα, είδε πριν από μία εβδομάδα τον εαυτό του να πρωταγωνιστεί σε πλαστό βίντεο στο Διαδίκτυο. Στο υλικό που αναρτήθηκε σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανιζόταν, μέσω της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης, να διαφημίζει ένα συμπλήρωμα διατροφής με έλαιο σκόρδου και κάνναβης που καταπολεμά τις εμβοές. «Το βίντεο με έδειχνε να συνομιλώ με τον ηθοποιό Γιώργο Κωνσταντίνου, ο οποίος έλεγε ότι τον έσωσα με το λάδι που του είχα δώσει. Ηταν τόσο αληθοφανές, που άρχισε να με καλεί κόσμος στο ιατρείο και να με ρωτάει αν μπορώ να του δώσω το λάδι. Κάποιοι το είχαν ήδη παραγγείλει».
Η απάτη που περιγράφει ο γνωστός επιστήμονας είναι μία από τις εκατοντάδες που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα με στόχο την πώληση παράνομων συμπληρωμάτων διατροφής.
Τα συνηθέστερα παράνομα σκευάσματα που εντοπίζονται αφορούν σε συμπληρώματα για στυτική δυσλειτουργία, απώλεια βάρους και μυϊκή ενδυνάμωση.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΕΟΦ, Σπύρο Σαπουνά, το παράνομο εμπόριο συμπληρωμάτων διατροφής παρουσιάζει έξαρση τα τελευταία τρία χρόνια, καθώς στην ελληνική αγορά καταλήγουν συμπληρώματα διατροφής τα οποία δεν έχουν γνωστοποιηθεί στον ΕΟΦ, συνοδεύονται από παραπλανητικούς ισχυρισμούς υγείας και σε κάποιες περιπτώσεις περιέχουν φαρμακευτικές δραστικές ή και παράνομες ουσίες. Ο ίδιος ανέφερε πως μόνο το 2026 ο οργανισμός έχει λάβει 4 αναφορές από το Ελληνικό Σύστημα Επαλήθευσης Φαρμάκων για ψευδεπίγραφα φάρμακα και 70 αναφορές από το Σύστημα Εγκαιρης Προειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές της Ευρωπαϊκής Ενωσης, εκ των οποίων η πλειονότητα αφορά παράνομα συμπληρώματα. Την ίδια στιγμή, ο οργανισμός έχει δεχθεί πάμπολλες καταγγελίες από πολίτες που υποστηρίζουν ότι εξαπατήθηκαν αγοράζοντας παράνομα σκευάσματα.
Παράνομες δραστικές ουσίες
Σύμφωνα με το κ. Σαπουνά, τα συνηθέστερα παράνομα σκευάσματα που εντοπίζονται αφορούν συμπληρώματα για στυτική δυσλειτουργία, απώλεια βάρους και μυϊκή ενδυνάμωση. Στην πρώτη κατηγορία, όπως δήλωσε, έχουν εντοπιστεί φαρμακευτικές ουσίες όπως σιλδεναφίλη και ταδαλαφίλη, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε φάρμακα που αντιμετωπίζουν τη στυτική δυσλειτουργία, αλλά απαγορεύεται να εντάσσονται σε συμπληρώματα. Στη δεύτερη κατηγορία έχει εντοπιστεί η ουσία σιβουτραμίνη, η οποία έχει απαγορευθεί πλέον στην Ευρωπαϊκή Ενωση λόγω επιπλοκών που παρουσίαζε, ενώ στην τρίτη κατηγορία έχουν βρεθεί μη εγκεκριμένα αναβολικά στεροειδή.
Από την Ασία και τα Βαλκάνια στην Ελλάδα
Πίσω από το παράνομο εμπόριο συμπληρωμάτων διατροφής κρύβονται διεθνή κυκλώματα που παράγουν τα σκευάσματα στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Ευρώπη, καθώς σε χώρες της Ασίας, στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η προώθησή τους επιτυγχάνεται μέσω δεκάδων ιστοσελίδων, ψεύτικων λογαριασμών στα social media και τηλεφωνικών κέντρων. Τα τελευταία χρόνια, χρησιμοποιούν εκτενώς και τεχνικές ΑΙ, με τη δημιουργία deep fake βίντεο στα οποία πρωταγωνιστούν γνωστά μέλη της επιστημονικής κοινότητας.
Παράλληλα παρατηρείται αύξηση στην προώθηση παράνομων συμπληρωμάτων που διαφημίζονται ως εναλλακτικές θεραπείες αντιμετώπισης του καρκίνου και περιέχουν αντιπαρασιτικές ουσίες.
Η Ιντερπόλ μάλιστα επισήμανε πρόσφατα ότι η ζήτηση για φαρμακευτικά προϊόντα που σχετίζονται με τις επιδόσεις και τον τρόπο ζωής συνεχίζει να αυξάνεται, με τα αναβολικά στεροειδή να αποτελούν την κυρίαρχη κατηγορία. Στην ανακοίνωσή της υπογράμμισε ότι η αυξημένη ζήτηση για φάρμακα απώλειας βάρους επίσης έχει τροφοδοτήσει κυκλώματα που κατασκευάζουν παράνομα συμπληρώματα στην Ασία τα οποία έπειτα πουλούν διαδικτυακά σε πολύ χαμηλές τιμές, που φτάνουν έως και τα 10 δολάρια. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση στην προώθηση παράνομων συμπληρωμάτων που διαφημίζονται ως εναλλακτικές θεραπείες αντιμετώπισης του καρκίνου και περιέχουν αντιπαρασιτικές ουσίες.
Πλαστές ιστοσελίδες και τηλεφωνικά κέντρα
Οι διωκτικές αρχές σε Ελλάδα και Ευρώπη προσπαθούν μέσω συντονισμένων επιχειρήσεων να εξαρθρώσουν εγκληματικά δίκτυα που δρουν στην περιοχή και τα οποία έχουν περίπλοκη δομή και μεγάλη οργάνωση. Στα μέσα Μαΐου, ελεγκτές της ΑΑΔΕ εντόπισαν και κατέσχεσαν 34.202 παράνομες συσκευασίες συμπληρωμάτων διατροφής, διαφόρων τύπων και συσκευασιών, σε αποθήκες εταιρείας εμπορίας συμπληρωμάτων διατροφής. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα σκευάσματα έφτασαν στην Ελλάδα από την Ουγγαρία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία.
Τον ίδιο μήνα, επιχείρηση της Europol, με συμμετοχή της Ελλάδας, εντόπισε σε αποθήκη στη Βουλγαρία δεκάδες χιλιάδες σκευάσματα από 300 τύπους συμπληρωμάτων, μηχανήματα και εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας για την παραγωγή τους, καθώς και διάφορες ουσίες διαφορετικής προέλευσης. Για την προώθησή τους, εντοπίστηκαν περίπου 200 ιστοσελίδες που λειτουργούσαν με βάση τους τη Ρουμανία και call centers στη Μολδαβία.
Η στρατολόγηση
Μάλιστα, η συγκεκριμένη εγκληματική οργάνωση ίδρυε εταιρείες με εγγεγραμμένες έδρες και τραπεζικούς λογαριασμούς σε πολλές χώρες, ενώ είχε έναν εξειδικευμένο ιστότοπο για τα νέα μέλη που στρατολογούσε στον οποίο μπορούσαν να μάθουν πώς να δημιουργούν εικονικούς λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να προωθούν τα συμπληρώματα. Ο ιστότοπος παρείχε λεπτομερείς οδηγίες για τη δημιουργία και τη διαχείριση αυτών των λογαριασμών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης εργαλείων αποφυγής εντοπισμού (anti-detection), υπηρεσιών proxy, καθώς και πλαστών φωτογραφιών και καρτών SIM. Το κύκλωμα λειτουργούσε για σχεδόν δύο δεκαετίες, με συνολικά παράνομα κέρδη ύψους 240 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 70 εκατ. ευρώ μόνο το 2021.
Deep fakes με πρωταγωνιστές γιατρούς
Σύμφωνα με πληροφορίες της ΑΑΔΕ, στην Ελλάδα πολλά από τα παράνομα συμπληρώματα προβάλλονται ως «φυτικά» ή «απολύτως ασφαλή», χωρίς να αναφέρονται πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και συχνά προωθούνται μέσω παραπλανητικών διαδικτυακών διαφημίσεων, στις οποίες εμφανίζονται ψευδώς πρόσωπα υψηλής αναγνωρισιμότητας. «Οι διαφημίσεις συνοδεύονται συχνά από κατασκευασμένες κριτικές και ψευδείς προσωπικές μαρτυρίες».
Εχω κάνει τουλάχιστον 10 αναφορές στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος για ψεύτικες διαφημίσεις στο Διαδίκτυο με deep fake βίντεο στα οποία χρησιμοποίησαν το πρόσωπο και τη φωνή μου.
Στην Ελλάδα μέχρι σήμερα έχουν χρησιμοποιηθεί γνωστοί επιστήμονες, όπως ο Σωτήρης Τσιόδρας, η Ματίνα Παγώνη και ο Θάνος Ασκητής. «Εχω κάνει τουλάχιστον 10 αναφορές στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος για ψεύτικες διαφημίσεις στο Διαδίκτυο με deep fake βίντεο στα οποία χρησιμοποίησαν το πρόσωπο και τη φωνή μου, κυρίως για να διαφημίσουν προϊόντα στυτικής δυσλειτουργίας καθώς και άσχετα με την ειδικότητά μου προϊόντα. Το τελευταίο βίντεο αφορούσε σε συμπλήρωμα που ευαγγελιζόταν ότι καταπολεμά τη φλεβίτιδα», τόνισε ο κ. Ασκητής, διευθυντής του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας. Οπως είπε, τα βίντεο είναι τόσο πιστευτά, που δέχεται πολλές κλήσεις στο γραφείο του ακόμα και από ανθρώπους που τον γνωρίζουν και οι οποίοι ζητούν περισσότερες πληροφορίες για τα σκευάσματα αυτά.
Υποστελέχωση και σχέδια για εντατικοποίηση ελέγχων
Ο πρόεδρος του ΕΟΦ επισήμανε πως τη διαδικασία ελέγχου περιπλέκει πολύ το γεγονός πως τα παράνομα αυτά προϊόντα διακινούνται διαδικτυακά ή μέσω πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου, κάποιες εξ αυτών μάλιστα γνωστές. Ο οργανισμός, όπως τόνισε, κάνει δειγματοληπτικούς ελέγχους σε ιστοσελίδες και έχει «κατεβάσει» ιστοτόπους που διαφημίζουν παράνομο περιεχόμενο.
Η Σοφία Τράντζα, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Φαρμακοποιών, η οποία εργάζεται στον ΕΟΦ, ανέφερε πως ο οργανισμός δεν διαθέτει τον απαραίτητο αριθμό εργαζόμενων ώστε να πραγματοποιήσει όλους τους ελέγχους που απαιτούνται, ωστόσο η ίδια χαιρετίζει την προσπάθεια που γίνεται για ενίσχυση του προσωπικού ώστε οι έλεγχοι να ενταθούν. Ο πρόεδρος του ΕΟΦ επιβεβαιώσει πως το επόμενο διάστημα θα ενισχύσει τους ελέγχους στα προϊόντα που υπάγονται στην αρμοδιότητά του.
