Υπόσχεται να γίνει ανάχωμα στη γήρανση και να λειτουργήσει σαν ένας φυσικός μηχανισμός αναδόμησης του σώματος, μειώνοντας τις ρυτίδες, βελτιώνοντας την ελαστικότητα του δέρματος και δίνοντάς του λάμψη… από μέσα, κάνοντας τα μαλλιά και τα νύχια πιο δυνατά, αυξάνοντας την κινητικότητα των αρθρώσεων. Κυκλοφορεί ως πόσιμο –σε σκόνη, ζελεδάκια ή έτοιμα ροφήματα– ή συμμετέχει σε ποικίλα καλλυντικά προϊόντα, συχνά εμπλουτισμένα επίσης με υαλουρονικό οξύ, βιοτίνη, βιταμίνες ή πεπτίδια θαλάσσιας προέλευσης. Πού σταματάει το μάρκετινγκ για το κολλαγόνο και πού αρχίζει η αλήθεια; Μήπως οι προσδοκίες που έχει δημιουργήσει η βιομηχανία της ευζωίας και της ομορφιάς γι’ αυτό είναι μεγαλύτερες από ό,τι μπορούν να στηρίξουν τα επιστημονικά δεδομένα; Σημειωτέον ότι το μέγεθος της παγκόσμιας αγοράς κολλαγόνου αποτιμήθηκε σε περίπου 12 δισ. δολάρια το 2025 και προβλέπεται να έχει ξεπεράσει κατά πολύ τα 30 δισ. μέχρι το 2034.
Πώς «λειτουργεί»
Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά. Το κολλαγόνο είναι πρωτεΐνη που παράγεται φυσικά από τον οργανισμό μας και αποτελεί την κύρια δομική πρωτεΐνη του ανθρώπινου σώματος. Απαντάται σχεδόν σε όλα τα όργανα και τους ιστούς (δέρμα, μύες, οστά, πνεύμονες, καρδιά κ.ά.), ως βασικό συστατικό της εξωκυττάριας ουσίας και του συνδετικού ιστού. Σχηματίζει ένα δίκτυο ινών που στηρίζει τα υπόλοιπα κύτταρα. Ειδικά στο δέρμα μας, το κολλαγόνο αποτελεί περίπου το 80% του ξηρού βάρους του χορίου, δηλαδή της στιβάδας του δέρματος που βρίσκεται μεταξύ της επιδερμίδας και του υποδόριου λίπους. Παράγεται από εξειδικευμένα κύτταρα, τους ινοβλάστες, οι οποίοι συνθέτουν επίσης μία άλλη σημαντική δομική πρωτεΐνη, την ελαστίνη, καθώς και υαλουρονικό οξύ. Το κολλαγόνο και η ελαστίνη προσδίδουν αντοχή, ελαστικότητα και σφριγηλότητα στο δέρμα, ενώ το υαλουρονικό οξύ συμβάλλει στην κατακράτηση νερού, επομένως στην ενυδάτωσή του.
Η επαρκής παρουσία κολλαγόνου, ελαστίνης και υαλουρονικού οξέος είναι σημαντική για τη διατήρηση της υγιούς και νεανικής όψης του δέρματος. Επηρεάζεται, όμως, από εξωγενείς παράγοντες, όπως καλλυντικά και συμπληρώματα διατροφής, ή εξαρτάται σχεδόν σε απόλυτο βαθμό από τα πιο τεκμηριωμένα αντιγηραντικά «εργαλεία»: τον ύπνο, τη σωστή διατροφή, την άσκηση, την αποφυγή της έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία και του καπνίσματος; Βέβαια αυτά δεν μπορούν να πωληθούν σαν trend στο Instagram… Με τη βοήθεια της δερματολόγου – αφροδισιολόγου Αθηνάς Ματέκοβιτς – Νταλαμάγκα θα δούμε τι ακριβώς σημαίνει το κολλαγόνο για τον οργανισμό μας και πώς θα το κάνουμε σύμμαχό μας.
Από ποια ηλικία αρχίζει να μειώνεται φυσιολογικά το κολλαγόνο;
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, αυξημένη παραγωγή κολλαγόνου έχουμε κατά την περίοδο ανάπτυξης του οργανισμού μας. Τότε οι ινοβλάστες είναι πολύ ενεργοί, καθώς και το ίδιο το δέρμα αναπτύσσεται και αυξάνει τις διαστάσεις του. Ωστόσο, μετά την ηλικία των 20-25 ετών, όταν η ανάπτυξη ολοκληρώνεται, η παραγωγή του μειώνεται δραστικά. Συνεπώς, κατά την ενήλικη ζωή μας, η συνθετική δραστηριότητα των ινοβλαστών σταδιακά περιορίζεται, κατά 1%-1,5% ετησίως. Κατά την εμμηνόπαυση, ιδιαίτερα τα πρώτα πέντε χρόνια, το ποσοστό αυτό ξεπερνάει το 2%. Με απλά λόγια, όσο μεγαλώνουμε, τόσο πιο νωθροί γίνονται οι ινοβλάστες μας. Τα μόρια κολλαγόνου, όμως, χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά μεγάλη σταθερότητα και μακροβιότητα. Μπορούν να παραμείνουν στο δέρμα μέχρι και 30 χρόνια μετά τη σύνθεσή τους.
Ποιοι παράγοντες ενδεχομένως επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία;
Το κολλαγόνο ακολουθεί την ενδογενή γήρανση, η οποία είναι γενετικώς προκαθορισμένη (κληρονομικότητα), αλλά κυρίως επηρεάζεται από εξωγενείς παράγοντες. Η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (ηλιακή ή από τεχνητές πηγές, δηλαδή UVA λάμπες και σολάριουμ) είναι η πρωταρχική αιτία καταστροφής του. Προκαλεί οξειδωτικές αντιδράσεις, οι οποίες αλλοιώνουν τις ίνες κολλαγόνου και επιφέρουν βλάβες στις κυτταρικές δομές, με αποτέλεσμα τη γήρανση του δέρματος κατά 80% στις περιοχές που είναι χρόνια εκτεθειμένες, όπως το πρόσωπο και τα χέρια. Με παρόμοιο μηχανισμό επιδρά και το κάπνισμα. Αλλος μηχανισμός καταστροφής του κολλαγόνου είναι η γλυκοζυλίωσή του, ως αποτέλεσμα έκθεσης σε αυξημένα επίπεδα γλυκόζης, είτε λόγω διατροφής με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη –πολλά γλυκά, επεξεργασμένοι υδατάνθρακες– είτε στο πλαίσιο αρρύθμιστου σακχαρώδους διαβήτη. Ειδικότερα η γλυκοζυλίωση των πρωτεϊνών θεωρείται σημαντικός βιοδείκτης γήρανσης του οργανισμού· το κολλαγόνο γίνεται σκληρό, εύθραυστο, ανελαστικό, κατακερματισμένο – και αυτές οι αλλαγές είναι μη αναστρέψιμες, καθώς δεν επιδιορθώνονται από τον οργανισμό.
Ο «εχθρός» του δέρματος – Η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία προκαλεί οξειδωτικές αντιδράσεις, οι οποίες αλλοιώνουν τις ίνες κολλαγόνου και επιφέρουν βλάβες στις κυτταρικές δομές, με αποτέλεσμα τη γήρανση του δέρματος κατά 80% στις περιοχές που είναι χρόνια εκτεθειμένες.
Υπάρχουν σημάδια που δείχνουν απώλεια κολλαγόνου;
Η μειωμένη παραγωγή κολλαγόνου και ελαστίνης, καθώς και οι αλλοιώσεις που υφίσταται ο συνδετικός ιστός του δέρματος με την πάροδο του χρόνου, εκδηλώνονται κλινικά με λέπτυνση/ατροφία. Η επιδερμίδα είναι πιο διάφανη, διακρίνονται τα αγγεία (ευρυαγγείες), το δέρμα γίνεται πιο εύθραυστο, τραυματίζεται ευκολότερα και οι πληγές κλείνουν πιο δύσκολα. Συνάμα, χάνει την ελαστικότητα και τη σφριγηλότητά του, γίνεται πιο χαλαρό και εμφανίζει ρυτίδες. Με την παράλληλη μείωση της παραγωγής υαλουρονικού, καθίσταται θαμπό, αφυδατωμένο, ξηρό.
Οι κρέμες με κολλαγόνο μπορούν να αναπληρώσουν το κολλαγόνο του δέρματος ή είναι καθαρά μάρκετινγκ;
Το κολλαγόνο είναι ένα σύνθετο και πολύ μεγάλο μόριο, το οποίο δεν μπορεί να διαπεράσει τον επιδερμικό φραγμό και να εισχωρήσει στο δέρμα. Επομένως, ό,τι διατείνεται ότι «περιέχει κολλαγόνο» πιθανότατα δεν το έχει στα συστατικά του στην πραγματικότητα. Κι αν το έχει, αυτό δεν δρα! Το κολλαγόνο μπορεί να κατακερματιστεί σε μικρότερα μόρια μέσω υδρόλυσης. Τα προϊόντα με υδρολυμένο κολλαγόνο σε τοπική μορφή και πάλι δεν εισχωρούν στο δέρμα. Μπορούν βέβαια να χορηγηθούν ως συμπληρώματα διατροφής, τα οποία συνήθως παρασκευάζονται από κολλαγόνο ζωικής προέλευσης – ψάρια, κοτόπουλα, βοοειδή, χοίρους. Οι κλινικές μελέτες έχουν αντικρουόμενα αποτελέσματα όσον αφορά στη συμβολή τους στη βελτίωση της ποιότητας του δέρματος, συνεπώς δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση για την αποτελεσματικότητά τους. Αλλωστε, κατά κανόνα οι μελέτες που καταδεικνύουν ευεργετική δράση χρηματοδοτούνται από τις ίδιες τις εταιρείες που παρασκευάζουν τα συμπληρώματα. Αντιθέτως, υπάρχουν γνωστά, κλασικά συστατικά, όπως η βιταμίνη C, η ρετινόλη, το υαλουρονικό οξύ, τα αντηλιακά φίλτρα, που έχουν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα στην αύξηση της παραγωγής κολλαγόνου και στην προστασία του από τις εξωγενείς επιδράσεις.
Ποιες καθημερινές συνήθειες προστατεύουν περισσότερο το κολλαγόνο;
Γενικά, οι συνήθειες που έχουν αποδεδειγμένη ευεργετική δράση για τη μακροζωία και την αντιγήρανση. Η αντηλιακή προστασία, η υγιεινή διατροφή, η αποχή από το κάπνισμα και η άσκηση.
Ποιο είναι το πιο συχνό λάθος που κάνουν οι άνθρωποι στην αντιγήρανση;
Δεν έχουν συνειδητοποιήσει πόσο σημαντική είναι η αντηλιακή προστασία. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν δρουν προληπτικά και αρχίζουν να ασχολούνται όταν πλέον τα πρώτα σημάδια φωτογήρανσης έχουν ήδη εγκατασταθεί. Επίσης, συχνά αγοράζουν προϊόντα αντιγήρανσης, υποτίθεται, ή εφαρμόζουν αμφιλεγόμενες θεραπείες επηρεαζόμενοι κυρίως από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς να έχουν προηγουμένως συμβουλευθεί κάποιον ειδικό.
