«Της Λευκάδος ποτέ το μοιραίον / ακρωτήριον κόρη λευχείμων / επεσκόπει από των ερήμων / και δυσβάτων της νήσου ορέων / με δακρύβρεκτον βλέμμα η τλήμων». Ο Λευκάτας, η αρχαία Λευκάς πέτρα, είναι το μοιραίο ακρωτήριο, στο νοτιότερο άκρο του νησιού, παραδομένο συνήθως στα κύματα. Η ταλαίπωρη κόρη που αναρριχήθηκε πάνω του, ντυμένη στα ταιριαστά λευκά, είναι η Σαπφώ. Ενας μάταιος έρωτας την οδήγησε εκεί και την γκρέμισε στη θάλασσα.
Αγάπησε τον Φάωνα η κορυφαία ποιήτρια του λυρισμού, έναν Λέσβιο πορθμέα που ξανάνιωσε χάρη σε μια μαγική αλοιφή της Αφροδίτης, αυτός όμως αδιαφόρησε. Και η Σαπφώ αποφάσισε την αυτοκτονία. «Εις την χείρα της λύρα εκράτει, / εις το κύμα την λύρα της ρίπτει, / προς το ύδωρ το σώμα της κύπτει, / με τας χείρας την όψιν της φράττει, / κύμα, δέξε με, λέγει, και πίπτει».
Το ποίημα αυτό, την «Αυτοχειρία της Σαπφούς», έγραψε ο Λέσβιος φιλόλογος Δημήτριος Βερναρδάκης, που επέλεξε την καθαρεύουσα παρότι «δημοτικιστής ενθουσιαστικός», κατά τον Κωστή Παλαμά. Ας βάλουμε όμως σε εισαγωγικά το «επέλεξε». Οι ποιητικοί διαγωνισμοί στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ο Ράλλειος και ο Βουτσιναίος, είχαν επιβάλει ένα αυστηρό προαπαιτούμενο: για να προσδοκά βραβείο ο διαγωνιζόμενος, έπρεπε να καταθέσει έργο γραμμένο στην καθαρεύουσα. Αν ήταν στη δημοτική, σε απέκλειαν εκ προοιμίου από τους βραβεύσιμους.
Ο Βερναρδάκης, λοιπόν, εμφανίστηκε στη λογοτεχνική σκηνή με τη βυζαντινόθεμη «Εικασία», το πρώτο από τα έμμετρα ιστορικά δράματά του, και βραβεύτηκε στον Ράλλειο διαγωνισμό του 1856. Οι εναρκτήριοι στίχοι: «Τα οιδαλέα κύματα λυσσώντα του Αδρία / τας απορρώγας πλήττουσιν ακτάς της Δαλματίας. / Αελλοπτέρυγος μακράν μυκάται τρικυμία. / Το στάδιον η αλκυών φωνάς ρηγνύσ’ αγρίας / αφίνει το αλίστονον της των ανέμων μάχης».
Πιθανόν ο Παλαμάς θα μιλούσε και εδώ για «σβήσιμο κάθε φλόγας δημιουργικής μέσα σε παγοθήκη», όπως είχε πει για τον Γεώργιο Ζαλοκώστα. Τον ποιητή που, ενώ διέθετε ένα τεράστιο απόθεμα αυθεντικής, πρωτογενούς συγκίνησης και εμπειρίας, όντας ένας από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Μεσολογγίου και ένας από τους λιγοστούς επιζήσαντες της Εξόδου, έγραψε τα ποιήματά του «Κλείσοβα» και «Μεσολόγγιον» σε παγερή αρχαΐζουσα. «Δυστυχώς», γράφει ο Παλαμάς, «η έμπνευσή του από μαθήτρια του Σολωμού κατάντησε υποταχτική του Ραγκαβή και των ραλλείων ποιητικών αγώνων, που ήτανε ρητός των όρος η εξορία της δημοτικής. Στην αρχή αναγκαστικά και ύστερα θεληματικά καλλιέργησε την καθαρεύουσα, δηλονότι την άρνηση του ποιητικού στοιχείου, το σβήσιμο κάθε φλόγας δημιουργικής μέσα σε παγοθήκη».
Γυρνάω στη Σαπφώ και στον θρύλο του ανεκπλήρωτου έρωτα και της αυτοκτονίας. Γιατί άραγε έπρεπε ν’ αλλάξει πέλαγος η ποιήτρια και από το Αιγαίο να βρεθεί στο Ιόνιο; Οι θρύλοι, οι μύθοι, οι παραδόσεις δεν γνωρίζουν γεωγραφικά ή χρονικά όρια, όπως και τα όνειρα, μολαταύτα δεν συγκροτούνται στο κενό. Στον Λευκάτα, ή Κάβο Δουκάτο ή Κάβο της Κυράς ή Πήδημα της Κυράς, υπήρχε στην αρχαιότητα μεγαλοπρεπής ναός του Απόλλωνα. Προς τιμήν του θεού, γράφει το 1837 ο Νικόλαος Λωρεντής στο «Λεξικόν των αρχαίων μυθολογικών, ιστορικών και γεωγραφικών κυρίων ονομάτων», «επανηγυρίζετο ενταύθα ετησίως μία πομπώδης εορτή καθ’ ην εκρήμνιζον από του αυτόθι υψηλού βράχου εις την θάλασσαν ένα των καταδίκων. Περίφημος υπήρχεν έτι παρά τοις αρχαίοις η Λευκάς διά το εν αυτή γινόμενον εις την θάλασσαν πήδημα υπό πολλών όσοι κατεταράττοντο από σφοδρά πάθη της ψυχής». Και ποιο σφοδρότερο από το πάθος του έρωτα, σαν αυτό που έδερνε την ψυχή της Σαπφώς. Δεν σημειώνει πάντως ο παλιός λεξικογράφος ότι οι κατάδικοι που γκρεμίζονταν είχαν μιαν αμυδρή ελπίδα να σωθούν: οι υπηρέτες του Απόλλωνα κολλούσαν ή έδεναν φτερά πάνω στους μελλοθάνατους. Αν ήταν αθώοι, και με τη βοήθεια του θεού, θα προσθαλασσώνονταν σώοι και αβλαβείς. Η Σαπφώ δεν σώθηκε, γιατί δεν ήθελε να σωθεί. Η αυτοχειρία της, όμως, στάθηκε πρώτη ύλη για τη λογοτεχνική φαντασία.
Να έφτασε άραγε για φιλολογικούς και μόνο λόγους έως τον Κάβο της Κυράς το αγνώστου (αρχικά) ταυτότητος πλωτό αντικείμενο; Να θέλησαν δηλαδή οι Ουκρανοί κατασκευαστές και τηλεοδηγοί του να αποτίσουν φόρο τιμής στους αυτοχειριασθέντες του ακρωτηρίου, αφού και το ίδιο το σκαφίδιο-τορπίλη προοριζόταν για αποστολή αυτοκτονίας;
Στην αρχαιότητα την ιστόρησε ο Μένανδρος στην κωμωδία του «Λευκαδία». Στα νεότερα χρόνια τη μνημονεύει ο Αριστοτέλης Βαλωρίτης στο ποίημα «Ο Λευκάτας», στην καθαρεύουσα και αυτός: «Οτ’ η ποιήτρια Σαπφώ έπεσε προ ποδών σου, / από συμπάθειαν και συ έκλινες τον λαιμόν σου, / και έκτοτε εφύλαξες το μέτωπον σκυμμένον / τα ύδατά σου θεωρών με όμμα δακρυσμένον».
Τη ζωγράφισε επίσης ο Ιωάννης Γρυπάρης στο σονέτο «Σαπφώ», της συλλογής «Σκαραβαίοι και τερρακόττες»: «Μες στα κοράλλια, ανάμεσα στα σιντεφένια θάμπη / της μαργαριταρόριζας, κοιμάται η Μούσα… η Μούσα! // Τη λύρα για παντοτινό προσκέφαλό της έχει / ν’ ακούει και στον ύπνο της σαν όνειρο να τρέχει / καινούριος πάντα ο αντίλαλος απ’ τα παλιά της πάθη».
Τέλος, τον θρύλο για τον πορθμέα Φάωνα που δεν έπαιρνε ναύλα από τους φτωχούς, κι έτσι δεν πήρε ούτε από την Αφροδίτη, που μπήκε στη βάρκα του μεταμορφωμένη σε ταλαίπωρη γερόντισσα, και η οποία τον αποζημίωσε χαρίζοντάς του την πρώτη νιότη του, τον μνημονεύει ο Λουκιανός σε έναν από τους «Νεκρικούς διαλόγους», και τον αναδεικνύει ο Γεώργιος Δροσίνης στο ποίημα «Ενας αρχαίος μύθος», της συλλογής «Φευγάτα χελιδόνια».
Ιδού λοιπόν η απορία: Να έφτασε άραγε για φιλολογικούς και μόνο λόγους έως τον Κάβο της Κυράς, όπου και εντοπίστηκε, το αγνώστου (αρχικά) ταυτότητος πλωτό αντικείμενο; Να θέλησαν δηλαδή οι Ουκρανοί κατασκευαστές και τηλεοδηγοί του να αποτίσουν φόρο τιμής στους αυτοχειριασθέντες του ακρωτηρίου, αφού και το ίδιο το σκαφίδιο-τορπίλη προοριζόταν για αποστολή αυτοκτονίας, σαν πυρπολικό νέου τύπου; Μά την αλήθεια, το βρίσκω πιο λογικό αυτό απ’ ό,τι την τετραήμερη περίσκεπτη σιωπή του υπουργού μας των Εξωτερικών ή τη διαβεβαίωση του υπουργού μας της Αμυνας ότι το ντρόουν «αλιεύτηκε έξω από τα ελληνικά χωρικά ύδατα». Η σπηλιά της Λευκάδας δεν έχει ελληνικό ύδωρ; Γι’ αυτό και δεν την καλύπτει η πρωθυπουργική δήλωση ότι «δεν θ’ αφήσει να γίνει η Ελλάδα ξέφραγο αμπέλι»;
Και ενώ αυτά συνέβαιναν στο Ιόνιο, στο Αιγαίο πάνε κι έρχονται τα UFO, σφαιρικά ή διαμαντόσχημα, όπως μάθαμε από τα απόρρητα αρχεία που δημοσίευσε η αμερικανική κυβέρνηση. Και στις Κυκλάδες λοιπόν οι εξωγήινοι, και στην Κρήτη, όχι μόνο στον Υμηττό. Λογικό. Αν δεν επισκεφθούν οι Ανδρομεδιανοί τον Ομφαλό της Γης, εμάς, για ποιο λόγο να κάνουν τέτοιο ταξίδι;
Δεν φαίνεται πάντως να έρχονται για καλό. Σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας που ειδικεύεται στις προφητείες, επίκειται «Τρίτος Παγκόσμιος πόλεμος μεταξύ… εξωγηίνων και “Ομάδας Ε”!» (10.5.2026). Γι’ αυτό και «ο Τραμπ “εμπλέκει” τον Πανελληνισμό στη… διαγαλαξιακή σύγκρουση!», για να σιγουρέψει τη νίκη των Γηίνων. Χωρίς την «ομάδα υπερ-Ελλήνων που δρα όπου βάλλονται τα ελληνικά συμφέροντα, ακόμη και από… ΟΥΦΟ», μια χαψιά θα μας κάνουν. Τι να καταφέρουν ο Σούπερμαν, ο Αϊρον Μαν, ο Θωρ, ο Χαλκ, ο Κάπτεν Αμέρικα, ο Σπάιντερμαν, ο Τράμπμαν και οι λοιποί μη ελληνόψυχοι;
