Η Αγγελική Π. δεν ήταν η εξαίρεση ενός κανόνα που λέει πως η εύρεση ενοικιαζόμενου σπιτιού στην Αττική απαιτεί χρόνο, χρήμα και γερά νεύρα. Αφού η αρχική της προσπάθεια να βρει σπίτι από αγγελίες δεν απέδωσε καρπούς, αποφάσισε να απευθυνθεί σε μεσίτρια. Ο χρόνος κύλησε και τελικά ένα ιδανικό σπίτι βρέθηκε για εκείνη στα βόρεια προάστια. «Αποφασίσαμε με την ιδιοκτήτρια την τιμή και άφησα στη μεσίτρια να κανονίσει το συμφωνητικό. Εδωσα μάλιστα και προκαταβολή», σημειώνει στην «Κ».
Αφού έλαβε το συμφωνητικό και έπεισε τον εαυτό της ότι ξεμπέρδεψε, ένα τηλεφώνημα ήρθε να τα ανατρέψει όλα. Οπως της είπε η μεσίτρια, η ιδιοκτήτρια ακύρωσε το συμφωνητικό, καθώς ένας άλλος ενδιαφερόμενος της έδωσε προκαταβολή ενοίκια δύο ετών και επέλεξε εκείνον παρά τη συμφωνία. «Εκτός από ανήθικο, είναι και παντελώς αντιδεοντολογικό αυτό από τη μεσίτρια που έχει αναλάβει τη διαμεσολάβηση», σημειώνει.
Η στεγαστική κρίση δεν έχει επηρεάσει μόνο όσους έχουν μπει στον λαβύρινθο της εύρεσης στέγασης, αλλά και τον τρόπο που λειτουργεί ο κλάδος. Η «Κ» έκανε μια έρευνα, καταγράφοντας συνήθεις πρακτικές στην ελεύθερη αγορά των μεσιτών, η οποία, όπως λένε και οι θεσμικοί εκπρόσωποί της, δεν έχει προχωρήσει στη θέσπιση ξεκάθαρων κανόνων, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται δαιδαλώδεις διαδρομές κατά την εύρεση και τις διαπραγμετεύσεις ακινήτων.
Επάγγελμα μεσίτης
Ζητώντας από τον Βασίλη Γιακουμίδη, μεσίτη στην ομώνυμη οικογενειακή επιχείρηση, να μας περιγράψει μία ημέρα του στην εργασία, ο ίδιος σημειώνει πως η δουλειά χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη. Τα ραντεβού με ιδιοκτήτες για να δει ακίνητα προς πώληση/ενοικίαση και τα ραντεβού με ενδιαφερομένους.
«Πάντα πριν αναλάβεις ένα σπίτι για ενοικίαση πρέπει εκτός από το ίδιο το σπίτι να δεις και το συμβόλαιο του σπιτιού. Πολλοί δεν το κάνουν ή το ζητούν αφού το αναλάβουν. Ωστόσο, είναι σημαντικό καθώς μπορεί να υπάρχουν ανακρίβειες. Υπήρχε περίπτωση που ιδιοκτήτης μού είχε πει πως το σπίτι ήταν του 1995 και από το συμβόλαιο προέκυπτε ότι ήταν του 1990», εξηγεί ο ίδιος.
Ως προς τις πωλήσεις, πολλά ακίνητα έχουν νομικά ή πολεοδομικά εμπόδια τα οποία φανερώνονται στην πορεία. Ο κ. Γιακουμίδης εξηγεί πως πολλές φορές δεν είναι λάθος των μεσιτών το όποιο πρόβλημα αλλά των ιδιοκτητών. «Μου έχει τύχει ιδιοκτήτης στη Νέα Σμύρνη που ήθελε να πουλήσει το δώμα του, το οποίο όμως στο συμβόλαιο φαινόταν ως κοινόχρηστος χώρος και άρα ήταν αυθαίρετο».
Κατά τον ίδιο υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις που ιδιοκτήτες έχουν λάβει δάνεια για το οίκημα που θέλουν να πουλήσουν και στον νομικό έλεγχο αποδεικνύεται πως δεν γίνεται να πραγματοποιηθεί η αγορά.
Αναθέσεις
Οσο για τη συμφωνία που γίνεται μεταξύ ιδιοκτητών και μεσιτών, ο κ. Γιακουμίδης αναφέρει πως υπάρχουν δύο ειδών αναθέσεις που μπορεί να αναλάβουν. Πρόκειται για την απλή εντολή ανάθεσης, στην οποία ο ιδιοκτήτης μπορεί να συνεργαστεί με όσους μεσίτες επιθυμεί και να κινηθεί και μόνος του, και την αποκλειστική εντολή ανάθεσης, που ορίζεται μεταξύ του ιδιοκτήτη και ενός μεσίτη και έχει μία συγκεκριμένη διάρκεια για την εύρεση ενοικιαστή/αγοραστή.
«Πολλές φορές οι ιδιοκτήτες θέλουν απλή, διότι πιστεύουν πως αν κάνουν ανάθεση σε τέσσερις μεσίτες θα ανεβάσουν τις πιθανότητες για μεγαλύτερο κέρδος. Πάντα όμως ισχύει το αντίθετο. Κι αυτό συμβαίνει διότι αφενός ένας μεσίτης προσεγγίζει διαφορετικά ένα ακίνητο όταν έχει αποκλειστική ανάθεση, αφετέρου ο δυνάμει αγοραστής/ενοικιαστής θέλει να νιώθει το αίσθημα της αποκλειστικότητας», εξηγεί.
«Πολλοί μεσίτες βάζουν ψεύτικες αγγελίες με σπίτια ιδιοκτητών που δεν γνωρίζουν καν. Ετσι, ο ενδιαφερόμενος παίρνει τηλέφωνο και ο μεσίτης τού λέει “αυτό δεν είναι διαθέσιμο, αλλά έχουμε ένα άλλο να σας δείξουμε”. Αυτή είναι σαφώς μία αθέμιτη πρακτική».
Η εντολή της απλής ανάθεσης στην οποία εμπλέκονται πολλοί μεσίτες είναι και ο βασικός λόγος που ένα ακίνητο μπορεί να εμφανίζεται σε πολλές ιστοσελίδες ταυτόχρονα. Ωστόσο, σύμφωνα με τον μεσίτη Κ.Γ. υπάρχουν διάφορα γνωστά-άγνωστα κόλπα στον χώρο που οδηγούν σε αυτόν τον λαβύρινθο εύρεσης στέγης.
«Πολλοί μεσίτες βάζουν ψεύτικες αγγελίες με σπίτια ιδιοκτητών που δεν γνωρίζουν καν, για να τσιμπήσουν πελατεία. Ετσι, ο ενδιαφερόμενος το βλέπει, παίρνει τηλέφωνο και ο μεσίτης τού λέει “αυτό δεν είναι διαθέσιμο, αλλά έχουμε ένα άλλο να σας δείξουμε”. Αυτή είναι σαφώς μία αθέμιτη πρακτική, ή όπως λέμε εμείς στον χώρο μας οι “κράχτες”», σημειώνει.
Μπερδέματα
Αλλη αθέμιτη πρακτική, κατά τον ίδιον, είναι όταν ιδιώτες ανεβάζουν σε κάποια πλατφόρμα αγγελία πώλησης/ενοικίασης χωρίς όμως να υπάρχει συνεργασία με μεσίτες. «Είναι σύνηθες μεσίτες να τηλεφωνούν στους ιδιώτες λέγοντας πως έχουν βρει ήδη ενδιαφερόμενους. Συνήθως, κάτι τέτοιο δεν ισχύει αλλά επιτυγχάνεται η συνεργασία τους», εξηγεί.
Οι εντολές απλής ανάθεσης μπορεί να φέρουν διάφορα μπερδέματα. «Υπάρχουν περιπτώσεις που ο ιδιοκτήτης έχει συμφωνήσει με ενδιαφερόμενο άλλου μεσίτη και δεν με έχει ενημερώσει, με αποτέλεσμα να εκτίθεμαι εγώ στον πελάτη μου», σημειώνει ο κ. Γιακουμίδης. «Εχω ακούσει μεσίτη που να έχει φωνάξει 20 ενδιαφερόμενους την ίδια ώρα για να δουν το σπίτι, το οποίο είναι αντιδεοντολογικό», προσθέτει ο Κ.Γ.
Καταγγελίες
Σχολιάζοντας το φαινόμενο των πολλαπλών αγγελιών, ο Λευτέρης Ποταμιάνος, πρόεδρος του Συλλόγου Μεσιτών Αστικών Συμβάσεων Αθηνών, λέει στην «Κ» πως αυτή η εικόνα δεν βρίσκει θετική ανταπόκριση στην κοινή γνώμη. «Μακάρι να μπορούσε να ψηφιστεί ένας νόμος που να επιτρέπει μόνο τις αποκλειστικές αναθέσεις», σχολιάζει.
Την ίδια ώρα στον Σύλλογο Αθηνών καταφτάνουν κάθε μήνα τρεις με τέσσερις καταγγελίες για μόνιμους και εγγεγραμμένους μεσίτες απο δυσαρεστημένους πελάτες. Οπως λέει ο κ. Ποταμιάνος, οι περισσότερες τέτοιες καταγγελίες σχετίζονται με τον κώδικα δεοντολογίας και αφορούν είτε κακή συμπεριφορά είτε λόγους ηθικού περιεχομένου, ακόμη και κακή εξυπηρέτηση. «Οι περισσότερες τέτοιες καταγγελίες επιλύονται καθώς καλούμε και τον μεσίτη και τον πελάτη», σημειώνει.
Σύμφωνα με τον κ. Ποταμιάνο υπάρχουν εκατοντάδες καταγγελίες κάθε χρόνο στον σύλλογο για ενέργειες από παράνομους μεσίτες, με πιο συχνή αυτή της λήψης παράνομων προμηθειών.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως κατά τον ίδιο το προκαλούν οι παραμεσίτες, δηλαδή όσοι δεν είναι εγγεγραμμένοι στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ). Σύμφωνα με τον κ. Ποταμιάνο υπάρχουν εκατοντάδες καταγγελίες κάθε χρόνο στον σύλλογο για ενέργειες από παράνομους μεσίτες με πιο συχνή αυτή που έχουν λάβει παράνομες προμήθειες και έχουν εξαφανιστεί. «Σε τέτοιες περιπτώσεις μόνο η Εισαγγελία μπορεί να επέμβει. Εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα», σημειώνει.
Πειθαρχικό Συμβούλιο στα χαρτιά
Ζητώντας από τον Δημήτρη Μπινιάρη, πρώην πρόεδρο της Ομοσπονδίας Μεσιτών Αστικών Συμβάσεων Ελλάδας και μέλος του Συλλόγου Μεσιτών Αθηνών-Αττικής, να θυμηθεί κάποια καταγγελία που είχε φτάσει στην Ομοσπονδία -όταν ήταν πρόεδρος-, η πρώτη που του έρχεται στο μυαλό είναι ίσως και η πιο τραγελαφική. «Εχει τύχει να έχουμε λάβει καταγγελία στην Ομοσπονδία από ιδιοκτήτη που είχε δώσει τα κλειδιά σε παραμεσίτη για να δείξει το σπίτι. Εκείνος εξαφανίστηκε και δεν μπορούσε ο άνθρωπος να μπει στο σπίτι του».
Το πρόβλημα όμως κατά τον κ. Μπινιάρη στον κλάδο είναι βαθύτερο και απαιτεί συλλογική κινητοποίηση προκειμένου να μειωθούν οι πρακτικές που αμαυρώνουν τον χώρο. Οπως εξηγεί στην «Κ», ο έλεγχος των νόμιμων μεσιτών δεν είναι καθόλου αυστηρός. Ειδικότερα, όπως ορίζει το άρθρο 203 του Ν.4072/2012 μπορεί να γίνει σύσταση Πειθαρχικού Συμβουλίου Μεσιτών Ακινήτων προκειμένου να διερευνηθούν καταγγελίες και να απονεμηθούν ποινές, ωστόσο στην πράξη αυτό είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί καθώς απαιτείται η συνεργασία τεσσάρων διαφορετικών οργάνων.
«Για να συσταθεί Πειθαρχικό Συμβούλιο Μεσιτών πρέπει να συνεργαστούν Επιμελητήριο, Περιφέρεια, υπουργείο Δικαιοσύνης και οι μεσίτες ακινήτων. Αυτό δεν έχει ουσιαστικά καταστεί εφικτό με αποτέλεσμα να μη λειτουργεί το Πειθαρχικό Συμβούλιο», σημειώνει. Για τον ίδιο, μια πρόταση για την επίλυση του προβλήματος θα ήταν τα Πειθαρχικά Συμβούλια να απαρτίζονται από τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου κάθε Συλλόγου Μεσιτών της έκαστης Περιφέρειας.
Οσο για τους παράνομους μεσίτες, ο κ. Μπινιάρης εξηγεί ότι είναι χιλιάδες και πως η πιο συνήθης πρακτική είναι να εμφανίζονται στην εφορία και στο ΙΚΑ ως μαθητευόμενοι μεσίτες αλλά στους καταναλωτές ως επιτυχημένοι επαγγελματίες, δημιουργώντας αθέμιτο ανταγωνισμό.
Ούτε υποχρεωτική πιστοποίηση ούτε εκπαίδευση
Ενα άλλο βασικό πρόβλημα του κλάδου είναι η εκπαίδευση. Δεν υπάρχει ούτε υποχρεωτική κρατική πιστοποίηση των επαγγελματιών του κλάδου ούτε υποχρεωτική εκπαίδευσή τους. «Πρέπει να αναβαθμιστεί το επίπεδο του κλάδου μας και για να συμβεί αυτό πρέπει να θεσπιστεί κρατική πιστοποίηση του επαγγέλματος για το οποίο παλεύουμε πάρα πολλά χρόνια», σχολιάζει ο κ. Ποταμιάνος.
Από την πλευρά του ο κ. Μπινιάρης σημειώνει ότι τα παραπάνω ήταν ανάμεσα στα αιτήματα των μεσιτών κατά την ψήφιση του προτεινόμενου νομοσχεδίου το 2012. Αιτήματα τότε της Ομοσπονδίας μεσιτών ήταν και η υποχρεωτικότητα διετούς προϋπηρεσίας κάποιου ως βοηθού μεσίτη για την άσκηση του επαγγέλματος και η υποχρεωτική τήρηση του Κώδικα Δεοντολογίας και Πρακτικής. Κανένα από αυτά δεν συμπεριλήφθηκαν όμως στον νόμο του υπουργείου Ανάπτυξης.
Το κίνημα «Σπίτι χωρίς Μεσίτη»
Σε ένα περιβάλλον όπου κανείς θα ακούσει πολλές αντικρουόμενες απόψεις για το επάγγελμα του μεσίτη, ένα μέρος των καταναλωτών επιλέγει συνειδητά να κινηθεί χωρίς αυτόν. Εξού και οι δεκάδες σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τον γνωστό τίτλο «Σπίτι Χωρίς Μεσίτη».
Ο Αλέξανδρος Σακελλαρίου, διευθυντής ανάπτυξης και real estate coach σε μεσιτικό γραφείο στην Αθήνα, επισημαίνει πως αυτή η άνθηση τέτοιων σελίδων συνδέεται προφανώς με οικονομικούς λόγους αλλά όχι μόνο. «Αν ο καταναλωτής έβλεπε πως ο μεσίτης αξίζει τα χρήματα που παίρνει, δεν θα τον ενδιέφερε. Αν βλέπει, όμως, πως κάποιοι δεν αξίζουν τα χρήματα, είτε γιατί δεν είναι εκπαιδευμένοι είτε διότι δεν έχουν εμπειρία, τότε απλώς δεν τους εμπιστεύεται», τονίζει.
Οι σωστές ερωτήσεις σε έναν μεσίτη
Το κρίσιμο πάντως, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι αν θα εμπλακεί μεσίτης, αλλά αν θα είναι ο σωστός μεσίτης. Ο κ. Σακελλαρίου αναφέρει πως υπάρχουν συγκεκριμένες ερωτήσεις που όλοι πρέπει να κάνουν πριν συνεργαστούν με έναν μεσίτη προκειμένου να πετύχουν το μέγιστο όφελος.
«Ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να απευθυνθεί σε περισσότερους επαγγελματίες και να καταλήξει μόνο σε έναν. Να ρωτήσει ποιες ενέργειες θα κάνουν για λογαριασμό του, τι αποτελέσματα έχουν πετύχει από τις μέχρι τώρα συμφωνίες τους, σε ποιο χρονικό διάστημα θα έχουν αποτελέσματα αν συνεργαστούν, σε ποια εταιρεία δραστηριοποιούνται και τι εκπαίδευση διαθέτουν. Εξίσου σημαντική είναι και η “χημεία” μεταξύ των δύο πλευρών, καθώς πρόκειται για μια σχέση που μπορεί να διαρκέσει μήνες, ακόμη και έναν χρόνο, μέχρι την ολοκλήρωση μιας αγοραπωλησίας», καταλήγει.
