Το πρώτο συνεκτικό σχέδιο στεγαστικής πολιτικής με τη μορφή μιας εθνικής στρατηγικής για τη δεκαετή περίοδο 2026-2035 περιλαμβάνεται σε σχετικό νομοσχέδιο του υπ. Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, το οποίο θα βρίσκεται σε σχετική δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 3 Ιουλίου. Η νέα αυτή στρατηγική αποτυπώνει υφιστάμενα και σχεδιαζόμενα μέτρα πολιτικής, συνολικού προϋπολογισμού 6,5 δισ. ευρώ, εισάγοντας και μια σειρά από νέες παρεμβάσεις σε τομείς που δεν είχαν μέχρι σήμερα τύχει της δέουσας προσοχής και συστηματικής αντιμετώπισης, όπως κοινωνική κατοικία, ενεργοποίηση κενών ακινήτων, ψηφιακές πλατφόρμες φοιτητικής στέγης, αλλά και παρεμβάσεις στον τομέα της ανέγερσης ακινήτων. Συνολικά προτείνονται 14 νέα μέτρα, πέραν των 36 υφιστάμενων που έχουν ήδη «τρέξει» τα προηγούμενα χρόνια, ή και πιο πρόσφατα με το νέο πρόγραμμα ανακαινίσεων.
Μεταξύ άλλων περιλαμβάνεται η επέκταση του προγράμματος «Σπίτι μου», προκειμένου αυτό να εξελιχθεί σε έναν πιο διαρκή και βιώσιμο μηχανισμό πρόσβασης νέων και νοικοκυριών χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος στην απόκτηση πρώτης κατοικίας. Ετσι, προβλέπεται ότι αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς – κοινοτικούς πόρους, θα παρέχονται φορολογικές ελαφρύνσεις προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, κατά τις περιπτώσεις που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους.
Στα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνεται και η δημιουργία μιας νέας εξειδικευμένης κατηγορίας χορήγησης Golden Visa, στοχεύοντας στη σύνδεση της επενδυτικής δραστηριότητας στην αγορά ακινήτων με την ενεργοποίηση κατοικιών για πραγματική στεγαστική χρήση. Το μέτρο προβλέπει τη δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος. Με αυτόν τον τρόπο η επένδυση συνδέεται άμεσα με την αύξηση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών και τον περιορισμό των κενών ή αδρανών ακινήτων. Η εφαρμογή του μέτρου θα απαιτεί σαφές πλαίσιο επιλεξιμότητας, μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης των ακινήτων και ρητό αποκλεισμό χρήσεων που δεν εξυπηρετούν τον στόχο της στεγαστικής προσφοράς, όπως η βραχυχρόνια μίσθωση. Η παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με πολιτικές ενεργοποίησης κενών κατοικιών, ανακαινίσεων και κοινωνικής ή προσιτής μίσθωσης, διασφαλίζοντας ότι η εισροή ιδιωτικών κεφαλαίων δεν περιορίζεται σε παθητική κατοχή ακινήτων, αλλά συμβάλλει στη λειτουργική αξιοποίησή τους για στεγαστικούς σκοπούς.
Στα νέα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνεται και η χορήγηση χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση. Τα κίνητρα αναφέρονται σε χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης και τη δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών που θα διατίθενται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης. Πρόκειται για κατηγορία παρεμβάσεων που χρηματοδοτείται κατεξοχήν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καθώς και από λοιπούς ευρωπαϊκούς και διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς, στο πλαίσιο ευρωπαϊκής προτεραιότητας για ενίσχυση προσιτής και κοινωνικής κατοικίας.
Το νομοσχέδιο του υπ. Κοινωνικής Συνοχής και Οικο- γένειας έχει στόχο την υιοθέτηση εθνικής στρατηγικής για την περίοδο 2026-2035.
Αλλο ένα από τα νέα μέτρα που προτείνονται είναι η χορήγηση μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Στοχεύει στο να παράσχει φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές, προκειμένου να προβούν στην ανέγερση κατοικιών, οι οποίες στη συνέχεια θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Οπως τονίζεται στο νομοσχέδιο, στην Πορτογαλία χορηγείται μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ 6% εφόσον το νεοανεγειρόμενο ακίνητο πωλείται για ιδιοκατοίκηση, ή προορίζεται για οικονομικά προσιτή μίσθωση κατοικίας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το μέτρο που προτείνεται για την επιτάχυνση, απλοποίηση και παροχή μεγαλύτερης διαφάνειας στη διαδικασία αδειοδότησης κτιρίων, μέσω του εκσυγχρονισμού του συστήματος οικοδομικών αδειών. Προβλέπει την περαιτέρω αναβάθμιση υφιστάμενων ψηφιακών εργαλείων, όπως το σύστημα e-Αδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης, καθώς και την αναδιάρθρωση των υπηρεσιών δόμησης, ώστε οι απαιτούμενοι έλεγχοι να γίνονται ταχύτερα, με πιο συνεκτικό τρόπο και με μειωμένο διοικητικό βάρος για πολίτες, μηχανικούς, επενδυτές και δημόσιες υπηρεσίες. Η λειτουργία του νέου συστήματος μπορεί να ενισχυθεί μέσω διαλειτουργικότητας δεδομένων, αυτοματοποιημένων ελέγχων, ψηφιακής παρακολούθησης της προόδου των αιτήσεων και αξιοποίησης εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών, τον εντοπισμό σφαλμάτων και την υποστήριξη της πληρότητας των φακέλων. Με τον τρόπο αυτό, το μέτρο μπορεί να συμβάλει στη μείωση των καθυστερήσεων, στην ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, στην αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας και, τελικά, στη διεύρυνση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών.
Ειδικά για τους φοιτητές προβλέπεται και η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας, μέσω της οποίας ιδιοκτήτες κατοικιών θα μπορούν να καταχωρίζουν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα μπορούν να αναζητούν κατοικία και να αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Στόχος του μέτρου είναι η διεύρυνση των διαθέσιμων επιλογών φοιτητικής στέγασης, η καλύτερη αξιοποίηση κατοικιών στην αγορά μίσθωσης και η μείωση του στεγαστικού κόστους μέσω επιμερισμού του ενοικίου και των λειτουργικών δαπανών.
Η λειτουργία της πλατφόρμας θα μπορεί να συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες, όπως κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή πιθανών ζημιών, ώστε να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη και να αυξηθεί η συμμετοχή διαθέσιμων ακινήτων. Παράλληλα, θα προβλέπονται τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης, κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών και σαφές πλαίσιο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για ιδιοκτήτες και φοιτητές, με σκοπό τη διαφάνεια, την ασφάλεια των συναλλαγών και την αποτελεσματική παρακολούθηση της εφαρμογής του μέτρου.
Αξιοποίηση κλειστών διαμερισμάτων και στρατοπέδων
Της Ρούλας Σαλούρου
Η δημιουργία για πρώτη φορά μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ), το 2012, ενός ενιαίου μηχανισμού άσκησης στεγαστικής πολιτικής περιλαμβάνεται στο σχέδιο εθνικής στρατηγικής έως το 2035. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη σύσταση Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, τη δημιουργία γραφείων κοινωνικής μίσθωσης σε τοπικό επίπεδο, αλλά και την ίδρυση ειδικού ταμείου που θα αναλάβει τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση ενός ικανού να καλύψει τις ανάγκες των ατόμων με χαμηλό εισόδημα αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Βασίζεται δε, τόσο σε υφιστάμενα εργαλεία, όπως η κοινωνική αντιπαροχή, η αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων και η ανακαίνιση κενών διαμερισμάτων, όσο και σε νέες παρεμβάσεις που στοχεύουν στην αύξηση του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος για νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Το μεγαλύτερο βάρος εφαρμογής της νέας πολιτικής θα αναλάβει ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής.
Κομβικό ρόλο θα έχει το νέο ταμείο, το οποίο θα συγκεντρώνει χρηματοδοτικούς πόρους και ώριμα δημόσια ακίνητα, με αποκλειστικό σκοπό την αξιοποίησή τους για κοινωνικές στεγαστικές παρεμβάσεις. Το μοντέλο λειτουργίας του θα είναι ανατροφοδοτούμενο (revolving fund), καθώς τα έσοδα από μισθώσεις, αποδόσεις ή άλλες προβλεπόμενες χρήσεις θα επανεπενδύονται για τη συντήρηση, αναβάθμιση και επέκταση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος. Με αυτόν τον τρόπο το ταμείο θα λειτουργεί, όχι ως παθητικός κάτοχος ακινήτων αλλά ως μόνιμος μηχανισμός διατήρησης του κοινωνικού χαρακτήρα των κατοικιών και ενίσχυσης της χρηματοοικονομικής βιωσιμότητας της στεγαστικής πολιτικής.
Σύμφωνα με την υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, η υλοποίηση του σχεδίου απαιτεί σαφές πλαίσιο επιλογής δικαιούχων, διαφανείς διαδικασίες διάθεσης κατοικιών, μηχανισμούς παρακολούθησης και μακροχρόνια διαχείριση του αποθέματος που θα δημιουργηθεί. Για τον λόγο αυτό θεωρείται αναγκαία η ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ κεντρικής διοίκησης, τοπικής αυτοδιοίκησης και φορέων υλοποίησης, η δημιουργία μητρώων κατοικιών και δικαιούχων, καθώς και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση της ζήτησης, της προσφοράς και της χρήσης των κατοικιών.
Το μεγαλύτερο βάρος εφαρμογής της νέας πολιτικής θα αναλάβει ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής, ο οποίος θα λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός συντονισμού και εφαρμογής της εθνικής στεγαστικής στρατηγικής. Παράλληλα, εξετάζεται η διασύνδεσή του με το Κτηματολόγιο, ώστε να υπάρχει αξιόπιστη και διαρκής ροή δεδομένων για την αγορά κατοικίας και τη διαμόρφωση στοχευμένων πολιτικών.
Σε τοπικό επίπεδο προβλέπεται η δημιουργία γραφείων κοινωνικής μίσθωσης μέσα στα κέντρα κοινότητας των δήμων. Τα γραφεία αυτά θα λειτουργούν ως ενδιάμεσοι φορείς μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων, κοινωνικών υπηρεσιών και φορέων υλοποίησης, αναλαμβάνοντας την καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων, την υποστήριξη των διαδικασιών μίσθωσης και την παρακολούθηση της εφαρμογής των σχετικών όρων.
Παράλληλα, η στρατηγική προβλέπει πρόσθετα πολεοδομικά κίνητρα για την αξιοποίηση μεγάλων ανενεργών ή υποαξιοποιημένων ακινήτων, καθώς και εκτάσεων στις παρυφές των μεγάλων αστικών κέντρων. Στο κείμενο εκτιμάται ότι μέσω ειδικών πολεοδομικών σχεδίων θα δίνεται μεγαλύτερη ευελιξία στην ανάπτυξη κατοικιών, με αντάλλαγμα την υποχρέωση δημιουργίας κοινωνικών ή προσιτών κατοικιών για μισθωτές χαμηλού εισοδήματος.
