Ηταν άνετος και προσηνής. Στα Χανιά, όπου ήταν καλεσμένος την περασμένη Δευτέρα, πήγε στη Βιβλιοθήκη του Βενιζέλου, περιεργάστηκε βιβλία, αστειευόταν, έβγαζε συνεχώς φωτογραφίες. Στη συνέντευξη που κάναμε μέσω Zoom μερικές ημέρες πριν έρθει στην Ελλάδα, ο Ορχάν Παμούκ έβγαζε κάτι θετικό. «Δεν νομίζω ότι τα αυταρχικά καθεστώτα ενδυναμώνονται. Υπάρχει, δυστυχώς, ένα αυταρχικό καθεστώς στην Τουρκία, υπάρχουν και ορισμένα καινούργια, αλλά δεν είμαι τόσο απαισιόδοξος. Κοιτάξτε τι έγινε στην Ουγγαρία», μας είπε («Κ», 16/5/2026). Από τα Χανιά έστειλε επίσης ένα παρόμοιο μήνυμα. «Ο Τραμπ θα έχει εξαφανιστεί μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια» («Κ», 21/5/2026).
Πριν από τρεις μήνες, ο νομπελίστας Λάζλο Κρασναχορκάι μίλησε στην Αθήνα, στο πλαίσιο του 1ου Λογοτεχνικού Φεστιβάλ. Τότε δεν είχε ακόμη «πέσει» ο Βίκτορ Ορμπαν, αλλά ο Ούγγρος συγγραφέας είχε μιλήσει για την ελπίδα που βρίσκεται μέσα στις ρωγμές. Η ελπίδα είναι κάτι σαν «σφάλμα», έλεγε, σε μια κανονικότητα που χαρακτηρίζεται από μια μόνιμη κατάσταση κρίσης.
Αισιοδοξία και ελπίδα, λοιπόν. Δύο έννοιες παρόμοιες, αλλά όχι ταυτόσημες. Η αισιοδοξία είναι η προσδοκία ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Η αισιοδοξία παράγει ελπίδα. Η ελπίδα λειτουργεί κυρίως ως μοχλός, μια κινητήρια δύναμη που σε κάνει να συνεχίζεις ακόμη και αν γύρω σου όλα καταρρέουν.
Ο Παμούκ πριν από 20 χρόνια κυνηγήθηκε για τις δηλώσεις που έκανε σχετικά με τη Γενοκτονία των Αρμενίων, ενώ πιο πρόσφατα, το 2022, κατηγορήθηκε ότι προσέβαλε τον Κεμάλ Ατατούρκ. Ο Κρασναχορκάι, ο «μετρ της συντέλειας», γράφει στα βιβλία του για την παρακμή της Ευρώπης, για τη σκοτεινιά της πατρίδας του, ενώ δεν ήθελε να έχει καμία σχέση με τον απερχόμενο Ούγγρο πρόεδρο. Δύο συγγραφείς, δύο διανοούμενοι από χώρες όπου συστηματικά καταπιέζεται η ελευθερία της έκφρασης και του λόγου, παίρνουν θέση στα πράγματα και κάνουν μια πολιτική δήλωση αλλιώς. Δεν υπεκφεύγουν. Η αισιοδοξία και η ελπίδα δεν απεντάσσονται από την πολιτική. Μπορεί ο Αλμοδόβαρ να είναι πιο παρεμβατικός και δυναμικός κάνοντας λόγο για «τέρατα» από τις Κάννες, αναφερόμενος στους Τραμπ, Νετανιάχου, Πούτιν, αλλά η ήρεμη δύναμη του Παμούκ και του Κρασναχορκάι που αναπτύσσεται σε συνθήκες αντίξοες δεν υπολείπεται σε επιρροή.
Και μία επισήμανση: δύο νομπελίστες συγγραφείς την ίδια χρονιά στη χώρα μας, με διαφορά μερικών μηνών, δεν είναι κάτι που συμβαίνει κάθε μέρα και είναι μια απόδειξη ότι οι σωστοί άνθρωποι στις σωστές θέσεις κάνουν δουλειά.
