Δεν είναι μια συνηθισμένη εικόνα να βλέπεις έναν κάτοχο βραβείου Νομπέλ όπως τον Ορχάν Παμούκ να περιηγείται ανάμεσα στα ράφια της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Χανίων, εξερευνώντας με έκδηλο ενδιαφέρον την προσωπική συλλογή βιβλίων του Ελευθέριου Βενιζέλου. Ο Τούρκος συγγραφέας, που βρέθηκε στα Χανιά ως επίσημος προσκεκλημένος του δήμου και του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων –το οποίο κλείνει φέτος μια επιτυχημένη πενταετία με κεντρικό τίτλο «Κόσμοι σε σύγκρουση»–, ξεκίνησε την επίσκεψή του την περασμένη Δευτέρα με μια ξεχωριστή ξενάγηση στην ιστορική αυτή αίθουσα των 8.500 τόμων.
Συνοδευόμενος από τον δήμαρχο Παναγιώτη Σημανδηράκη, τη βιβλιοθηκονόμο Αρετή Καρβέλη και τον διευθυντή του φεστιβάλ Μανώλη Πιμπλή, ο Τούρκος νομπελίστας στάθηκε με ενθουσιασμό μπροστά στα ιστορικά κειμήλια. Εντυπωσιάστηκε από μια σπάνια οκτάτομη γαλλική έκδοση της συλλογής «Χίλιες και μία νύχτες» (1908-1912) με περίτεχνη εικονογράφηση, ενώ έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα «Απαντα του Πλάτωνα» (1513), το παλαιότερο βιβλίο της συλλογής. Το βλέμμα του μαγνήτισε επίσης ο Ενετικός Χειρόγραφος Κώδικας του 1620, ένα μοναδικό παγκοσμίως τεκμήριο που περιλαμβάνει χάρτες και σχέδια των οχυρώσεων της Κρήτης. Το ίδιο βράδυ, μετά μια σύντομη βόλτα στο παλιό λιμάνι, ο συγγραφέας κατέληξε στο κατάμεστο Θέατρο Μίκης Θεοδωράκης. Δεκάδες άνθρωποι είχαν σχηματίσει ουρές, γεμίζοντας ακόμα και τα σκαλιά της αίθουσας για να παρακολουθήσουν τη συζήτησή του με τον δημοσιογράφο Παύλο Τσίμα και τη μεταφράστριά του στα ελληνικά, Στέλλα Βρετού.
Η κουβέντα, πέρα από την πολιτική και τις ευρύτερες εντάσεις της εποχής, στράφηκε στη λογοτεχνική του πορεία, στις δυσκολίες της μετάφρασης του έργου του και στις «προκλήσεις που φέρνει η ηλικία». Ο συγγραφέας εξομολογήθηκε, μεταξύ άλλων, ότι παλαιότερα, όταν αντιμετώπιζε το γνωστό writer’s block, έπαιρνε τον χρόνο του, έκανε βόλτες, διάβαζε άλλα βιβλία και απομακρυνόταν για λίγο μέχρι να επιστρέψει στη συγγραφή. «Τώρα όμως ο χρόνος μου λιγοστεύει, ξέρετε…», είπε χαριτολογώντας, προκαλώντας το θερμό γέλιο του κοινού. Συμπλήρωσε ότι πλέον, όταν συναντά δυσκολίες, δεν επιμένει όπως παλιά· αντίθετα, εγκαταλείπει προσωρινά ένα έργο και ξεκινάει αμέσως ένα καινούργιο, αποκαλύπτοντας ότι αυτός είναι και ο λόγος που αυτή την περίοδο βρίσκεται στη μέση τριών διαφορετικών βιβλίων. Ενα από αυτά επικεντρώνεται, όπως είπε, στα δραματικά γεγονότα του 1942 στη χώρα του, όταν η τουρκική κυβέρνηση στράφηκε εναντίον των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων της, αφαιρώντας περιουσίες μέσω του διαβόητου φόρου Βαρλίκ Βεργκισί, που έπληξε Ελληνες, Αρμενίους και Εβραίους. Οταν η συζήτηση έφτασε αναπόφευκτα για ακόμη μία φορά στις διεθνείς εντάσεις, αλλά και στην πολιτική κατάσταση της Τουρκίας, ο Παμούκ είπε ότι «η ζωή (για εμένα) δεν είναι ο πόλεμος. […] Το μυαλό μου δεν γεννά αμέσως πολέμους και συγκρούσεις πολιτισμών. Προσπαθώ να δω την καθημερινή ζωή, τους ήχους, τις μυρωδιές και τα χρώματα ενός δρόμου. […]».
Νωρίτερα, στο πλαίσιο της καθιερωμένης προφεστιβαλικής συνέντευξης Τύπου, η συζήτηση είχε αγγίξει ήδη την τρέχουσα γεωπολιτική πραγματικότητα, με τον συγγραφέα να εμφανίζεται αισιόδοξος για το μέλλον της ελευθερίας του λόγου σε παγκόσμιο επίπεδο, λέγοντας μάλιστα ότι κατά τη γνώμη του «ο Τραμπ θα έχει εξαφανιστεί μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια».
Σήμερα ο συγγραφέας θα επισκεφθεί το Ρέθυμνο για να συνομιλήσει με τον επίκουρο καθηγητή Μανόλη Πατεδάκη και τον Μανώλη Πιμπλή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, στο πλαίσιο του φεστιβάλ.
