Παντελής Μπουκάλας

Το μακροσκελές ποίημα ιστορεί μια Θεοτόκο τσακισμένη, απελπισμένη, έτοιμη να αυτοκτονήσει και ικανή να καταραστεί.

«Κι όχι μεγάλα λόγια προπαντός»… Ακούω μες στο μυαλό μου τη φωνή του Αλέξη Πολίτη, τρυφερά σαρκαστική, να παραλλάσσει έναν στίχο του αγαπημένου του ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη, «Κι όχι αυταπάτες προπαντός», για να με προειδοποιήσει να αποφύγω τις εθιμικά διογκωμένες λέξεις των αποχαιρετισμών. Ναι, ούτε τις αυταπάτες ούτε τα μεγάλα λόγια άντεχε ο Πολίτης. Αυστηρός […]

«Ουδέν νεότερον από το μέτωπο της Γάζας»; Κάθε άλλο. Πολλά τα νεότερα, κι ας τα καταπίνει η συνήθεια. Πώς συνηθίσαμε να θαλασσοπνίγονται δεκάδες μετανάστες και πρόσφυγες κάθε μήνα και να μας τρώει μία και μόνο αγωνία, μη μαγαριστούν οι υπέροχες ακτές της Μεσογείου μας από τα πτώματα, τις «σορούς» του λεκτικού εξωραϊσμού;

Πολλούς Απρίληδες πριν, το 1967, οι Ελληνες άκουγαν τον αρχιπραξικοπηματία Γεώργιο Παπαδόπουλο να υποδύεται τον γιατρό, βέβαιος ότι η τραγελαφική καθαρεύουσά του ήταν η γλώσσα του Πλάτωνα: «Ευρισκόμεθα ενώπιον ενός ασθενούς, τον οποίον έχομεν επί της χειρουργικής κλίνης. Οι περιορισμοί τους οποίους θα επιβάλωμεν είναι το δέσιμον του ασθενούς». Εκτοτε, οποιαδήποτε ιατρικού τύπου μεταφορά προς […]

Αν η πρώτη παγίδα που αντιμετωπίζει ο ενδογλωσσικός μεταφραστής είναι η Παγίδα της βίαιης πλειοδοτικής «Επικαιροποίησης», η δεύτερη είναι η Παγίδα της Οικειότητας με τον μεταφραζόμενο λόγο, οικειότητας πραγματικής ή πλασματικής.

Στην εβραϊκή μυθολογία, που πολλοί πιστοί την ενστερνίζονται σαν θεόπνευστα αψευδή διήγηση της αληθινής ιστορίας του ανθρώπου, ο δισύλλαβος ήρωας είναι ο ανώνυμος Οφις, αυτή η εικόνα του Πονηρού και πυκνό σύμβολο του Κακού εν γένει. Στην ελληνική μυθολογία, όπως κωδικοποιήθηκε στα ομηρικά έπη, ο δισύλλαβος ήρωας είναι ο Ούτις, ο παμπόνηρος Κανένας ως ψευδώνυμο […]

Ας ξαναπώ το αυτονόητο: Η μετάφραση είναι τέχνη δημοκρατική και τέχνη της εφαρμοσμένης αλληλεγγύης. Είναι τέχνη δημοκρατική, γιατί προσφέρει σε όλους μας, ανεξαρτήτως ταξικής καταγωγής, τη δυνατότητα να γνωρίσουμε πολιτισμούς και λαούς που δεν κατέχουμε τη γλώσσα τους.

Η λέξη «φιλέλλην» μετράει δυόμισι χιλιετίες ζωής. Τη συναντάμε στον Ηρόδοτο, όπου προσδιορίζει τη στάση του φαραώ Αμαση απέναντι στους Ελληνες: «Φιλέλλην δε γενόμενος ο Αμασις…». Την εντοπίζουμε επίσης στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα, στον Ισοκράτη και στον «Αγησίλαο» του Ξενοφώντα, στη σοφή φράση «καλόν Ελληνα όντα φιλέλληνα είναι».

Δεν είναι πλούσια η τυπολογία των ανασχηματισμών: όλοι ζωγραφίζονται σαν ορόσημα επανεκκίνησης, για να αποδειχθεί σχεδόν αμέσως ότι δεν είναι παρά κουρασμένο σημειωτόν. Το γαλάζιο κυβερνητικό σκάφος που καθελκύστηκε την επομένη των εκλογών δεν μπορεί να ξαναπάει στα ναυπηγεία για ολική ανακατασκευή. Μερεμέτια μόνο είναι εφικτά, ένα βαψιματάκι εδώ, η αντικατάσταση ενός μηχανήματος πιο κει, […]

Δεν υπάρχει ποίηση δίχως τους «ελάσσονές» της. Η λογοτεχνία είναι περίπου σαν τη γεωγραφία. Με όρη, λόφους και κάμπους. Ο χαρακτηρισμός «ελάσσονες» ακούγεται υποτιμητικός, αλλά μόνο με τους όρους της ανταγωνιστικής αγοράς, όχι της ανάγνωσης, της έγνοιας και της αγωνίας για τη λογοτεχνία ενός τόπου.

Τεράστια η αρχαιοελληνική κληρονομιά. Τόσο που συχνά-πυκνά μας λυγίζει με το βάρος της και αποδεικνυόμαστε κατώτεροί της. Πότε συμβαίνει αυτό; Οταν λ.χ. αυτοσυστηνόμαστε σαν μοναδικοί αποδέκτες της, προσβάλλοντας έτσι τον οικουμενικό χαρακτήρα της και παραβλέποντας την εξαιρετική συμβολή ξένων στη μελέτη και την ανάδειξή της.

Πιστεύουμε – δεν πιστεύουμε, εκείνο το προς Θεόν νεκρώσιμο «ότι μόνος υπάρχεις αθάνατος» είναι δυστυχώς μία από τις ελάχιστες αδιάσειστες αλήθειες του ανθρώπινου βίου, και τουλάχιστον ως προς το ένα του σκέλος: ότι ο άνθρωπος και τα έργα του, υλικά και πνευματικά, υπόκεινται στον χρόνο και στον θάνατο.