ΛΟΝΔΙΝΟ
Σχολείο κλειστό στους 35 βαθμούς
Του Θύμιου Τζάλλα
Μέσα στη ζέστη, περίπου 35 βαθμούς, η Τζένι προσπαθεί να χωρέσει στο πορτ μπαγκάζ δύο παιδικά σκούτερ που δεν λένε να διπλώσουν. Στέκεται έξω από το απογευματινό μάθημα θεάτρου των παιδιών της στο προαύλιο μιας αγγλικανικής εκκλησίας στο Ανατολικό Λονδίνο, απέναντι από το μεγάλο σήμα των ΜακΝτόναλτς. Το θέατρο δεν ακυρώθηκε, αλλά το σχολείο το πρωί έκλεισε. Η Τζένι έμεινε ξαφνικά με τα παιδιά μέσα στη μέρα και χωρίς κανέναν διαθέσιμο να τα φυλάξει. Hρθε στο Λονδίνο από το Σικάγο μαζί με τον σύζυγό της Στίβεν πριν από δέκα χρόνια. Ο Στίβεν ταξιδεύει συχνά στην Αθήνα για τη δουλειά του. «Oταν χιονίζει, οι φίλοι μας στο Σικάγο μας κοροϊδεύουν στο WhatsApp γιατί στο Λονδίνο μας πιάνει υστερία με 30 πόντους χιόνι και όταν ο καιρός είναι όπως τώρα, μας κοροϊδεύουν από την Ελλάδα στο Viber γιατί λιποθυμάμε με 30 βαθμούς», λέει γελώντας.
Η Τζένι περιγράφει, ίσως ασυναίσθητα, αυτό που έχει ήδη διαπιστώσει η συμβουλευτική επιτροπή της βρετανικής κυβέρνησης για την κλιματική αλλαγή: «Oι υποδομές της χώρας έχουν κατασκευαστεί για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πλέον και πρέπει να αλλάξουν». Για τα παιδιά είναι ένας νέος τρόπος ζωής. «Εμείς έχουμε συνηθίσει να κλείνουν τα σχολεία λόγω χιονιού, η σημερινή γενιά μεγαλώνει πλέον και με ημέρες καύσωνα», είπε πρόσφατα στο BBC ο Τέοντορ Κίπινγκ, ερευνητής ακραίων καιρικών φαινομένων στο Imperial College London.
Tα επόμενα 25 χρόνια, ο καύσωνας θα χτυπάει 40άρια παντού στη Βρετανία. Δεν είναι παίξε-γέλασε. Ανάμεσα στο 2020 και το 2024, περίπου 10.000 άνθρωποι (σε μία χώρα 65 εκατομμυρίων) έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας των εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών.
Oσο μιλούσαμε με την Τζένι, χωρίς να το ξέρουμε, τα ασθενοφόρα πήγαιναν πάνω-κάτω στο Λονδίνο για να ανταποκριθούν σε χιλιάδες κλήσεις. Την εβδομάδα του καύσωνα (22-28 Ιουνίου), η υπηρεσία ασθενοφόρων της πρωτεύουσας δέχθηκε ιστορικά υψηλό αριθμό 53.342 κλήσεων. Την εβδομάδα που προηγήθηκε του πρώτου lockdown στην COVID, στις 23 Μαρτίου 2020, η υπηρεσία είχε δεχθεί λιγότερες κλήσεις (52.367). Αντίστοιχη ήταν και η πίεση στα πληρώματα των ασθενοφόρων. Στον καύσωνα παρείχαν φροντίδα σε 24.607 ασθενείς, έναντι 21.757 την εβδομάδα πριν από το πρώτο lockdown.
«Είναι δύσκολο να δουλεύεις με αυτή τη ζέστη, αλλά δεν συγκρίνεται με την COVID. Η πίεση ήταν πολύ μεγαλύτερη, τονίζει στην «Κ» η Πρισίλα Κάρι, διασώστρια στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS). Ηρθε στο Λονδίνο από τη Βραζιλία και εξηγεί ότι αυτή τη φορά στο NHS βρέθηκαν αντιμέτωποι με την άγνοια των ανθρώπων να αντιμετωπίσουν τον καύσωνα. «Ο κόσμος δεν ξέρει πώς να φροντίζει τον εαυτό του στη ζέστη, δεν πίνει αρκετό νερό, βγαίνει για άσκηση έξω στη μία το μεσημέρι – τέτοια περιστατικά αντιμετωπίσαμε. Οπως επίσης βοηθήσαμε ηλικιωμένους με χρόνια νοσήματα που επηρεάζονται περισσότερο».
Δεν είναι όμως μόνο τα χρόνια νοσήματα, αλλά και οι χρόνιες ανισότητες που παίζουν ρόλο. Η Φρέντι Οτο, Γερμανίδα καθηγήτρια Κλιματικής Επιστήμης στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Πολιτικής του Imperial College London, υποστηρίζει στο τελευταίο της βιβλίο ότι η συγκέντρωση πλούτου επιδεινώνει την κλιματική κρίση. «Σε κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη, οι φτωχοί άνθρωποι συχνά ζουν σε κατοικίες με ανεπαρκή θερμομόνωση, κατά μήκος πολυσύχναστων δρόμων όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι πολύ υψηλή, επιδεινώνοντας τις επιπτώσεις της ζέστης στην υγεία τους. Εχουν επίσης μικρότερη πρόσβαση σε χώρους πρασίνου», εξηγεί η Οτο στην «Κ».
Κι όμως, το Λονδίνο αν και έχει τη φήμη –συνολικά μαζί με τη Βρετανία– της αγρίως ταξικής πόλης, φαίνεται πως, χάρη στο πράσινο, στην τέχνη και στον Τάμεση, είναι σε καλύτερη μοίρα από άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. «Παρότι υπάρχει ανισότητα, δεν πιστεύω ότι το Λονδίνο είναι σε χειρότερη μοίρα από την υπόλοιπη Ευρώπη. Αντιθέτως, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, το Λονδίνο διαθέτει δωρεάν, δροσερά μουσεία στα οποία μπορεί να μπει οποιοσδήποτε, πολλά πάρκα και τον Τάμεση, ο οποίος προσφέρει ανακούφιση σε ολόκληρο τον πληθυσμό», αναφέρει η Οτο.
ΠΑΡΙΣΙ
Παρηγοριά στο θολό κανάλι του Σεν-Μαρτέν
Της Βάλια Καρδή
Θεωρητικά εμείς οι Ελληνες έχουμε κάνει διατριβή στον καύσωνα, το DNA μας δεν τρομάζει με κάτι τέτοια. Κι όμως, ομολογώ την ήττα μου: νιώθω ότι θα χάσω το μυαλό μου. Ξέρετε, εκείνο το σημείο που η ζέστη σταματάει να είναι υψηλή θερμοκρασία και γίνεται προσωπική επίθεση; Δεν υπάρχει σωτηρία πουθενά.
Ταξικό θέρος – «Σε κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη, οι φτωχοί συχνά ζουν σε κατοικίες με ανεπαρκή θερμομόνωση. Εχουν επίσης μικρότερη πρόσβαση σε χώρους πρασίνου», αναφέρει η Φρέντι Οτο, καθηγήτρια στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Πολιτικής του Imperial College London.
Το Παρίσι αποδείχθηκε μια τσιμεντένια παγίδα, παντελώς απροετοίμαστη για τον «Godzilla El Niño» – ο οποίος έχει γίνει πλέον ο πιο μισητός VIP καλεσμένος. Οι Γάλλοι έχουν χάσει τελείως την ψυχραιμία τους: τρέχουν πανικόβλητοι σαν χαμένα κοτόπουλα, ψάχνοντας απεγνωσμένα ένα τετραγωνικό εκατοστό σκιάς ή μια ανάσα δροσιάς κάτω από τα συστήματα υδρονέφωσης που επιστράτευσαν οι δήμοι στους δημόσιους χώρους. Η χώρα της κουλτούρας και του «savoir-vivre» κήρυξε επισήμως πτώχευση λόγω καύσωνα. Τα σχολεία κατέβασαν ρολά, τα μεγάλα θερινά φεστιβάλ ακυρώθηκαν πριν καν στηθούν οι σκηνές, ακόμη και κάποια μουσεία έκλεισαν – μάλλον για να μη λιώσουν οι πίνακες των ιμπρεσιονιστών. Το μόνο πράγμα που έμεινε ανοιχτό και σε μόνιμο high season; Τα νοσοκομεία.
Μοναδική διέξοδος; Οι βουτιές στα –όχι και τόσο καθαρά– νερά του καναλιού Σεν-Μαρτέν. Τα πεζούλια έχουν καλυφθεί από το πλήθος. «Μας το επέτρεψε ο δήμος!», φωνάζουν τα πιτσιρίκια, καθώς βουτούν με φόρα.
Kαι το βράδυ; Το απόλυτο survival mode. Ολοι ξεχύνονται στα πάρκα με υπνόσακους, με τα μωρά στα καρότσια, προσπαθώντας να ξεκλέψουν δύο ώρες ύπνου πάνω στο μισοκαμένο γρασίδι. Μέσα στα σπίτια, το θερμόμετρο αρνείται αμείλικτα να πέσει κάτω από τους 38 βαθμούς.
Εκεί, στις εργατικές κατοικίες των προαστίων, είναι που η ζέστη σταματάει να είναι ανέκδοτο και δείχνει το σκληρά ταξικό της πρόσωπο. Στα κτίρια αυτά, χτισμένα τη δεκαετία του ’50, ζουν άνθρωποι από κάθε γωνιά του πλανήτη. «Ζητάμε μόνωση για τα κτίρια που έπρεπε να έχουν αντικατασταθεί εδώ και 20 χρόνια. Ζητάμε έστω παντζούρια, αλλά οι αρμόδιοι φορείς μας γυρίζουν την πλάτη», μου λέει η Φατίμα, 74 ετών, η οποία μένει εδώ μισό αιώνα.
Η ειρωνεία είναι ιστορική. Μετά τον φονικό καύσωνα του 2003, η κυβέρνηση του Ζαν Πιερ Ραφαρέν είχε θεσπίσει την «Ημέρα Αλληλεγγύης»: οι πολίτες δούλευαν μία μέρα δωρεάν τον χρόνο, ώστε τα έσοδα να διατίθενται για τη χρηματοδότηση δράσεων και υποδομών προστασίας των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία. Φαίνεται όμως πως αυτά τα λεφτά, προϊόν της ομαδικής συμβολής των εργαζομένων, έκαναν φτερά για άλλες τσέπες…
Η κ. Βάλια Καρδή είναι καλλιτεχνική επιμελήτρια.
ΒΕΡΟΛΙΝΟ
Κοράκιασαν και τα κοράκια
Της Ιλίρα Αλιάι
Ενα μαύρο πουλί κάθεται στο κλαδί ενός δέντρου, απέναντι ακριβώς από το μπαλκόνι μου, όπου κάνω αέρα με μια βεντάλια – ούτε που ξέρω πού τη βρήκα. Εχει το ράμφος του ορθάνοιχτο και σαν να λαχανιάζει. Επρεπε να ζήσω στο Βερολίνο για να δω με τα μάτια μου την προσωποποίηση του ρήματος «κορακιάζω».
Η θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 40 βαθμούς, το πράσινο είναι πια κίτρινο. Ηξερα από φίλους πως οι πολιτικοί ασχολούνται εδώ και χρόνια με την καταπολέμηση του καύσωνα. Ηταν κάτι που δεν καταλάβαινα σε μια πόλη της Βόρειας Ευρώπης. Μιλούν για προετοιμασία χώρων φιλοξενίας ευπαθών ομάδων, π.χ. δροσερές εκκλησίες. Για τη σταδιακή αντικατάσταση των δέντρων της πόλης –βελανιδιές, πλατάνια, οξιές, φλαμουριές, σημύδες– με άλλα που αντέχουν σε τροπικό κλίμα, όπως κάποια είδη πλατάνου που ήδη φυτεύονται στη Βιέννη. Μιλούν για δραματική πτώση του υδάτινου ορίζοντα και για λίμνες που στεγνώνουν. Μιλούν για εξοικονόμηση νερού, για απαγορεύσεις ποτίσματος, για «πόλεις-σφουγγάρια» που θα συγκρατούν τον υετό (άλλη μια λέξη που έμαθα στο Βερολίνο) για τις ανάγκες ύδρευσης.
Το καταλαβαίνω τώρα που ζω σε μια πόλη όπου η λέξη καύσωνας είναι περίπου σαν τη λέξη χιόνι στο Κάιρο. Σε μια πόλη που δεν έχει προετοιμαστεί για θερμοκρασίες που κάνουν τα ρούχα να κολλάνε πάνω σου, ο κόσμος τρέχει στα καταστήματα ηλεκτρικών να αγοράσει ό,τι βρει που θα μπορούσε να ανακουφίσει. Το δοκίμασα κι εγώ. Ομως όλοι οι ανεμιστήρες είχαν εξαφανιστεί από το στοκ, δέχονται μόνο παραγγελίες. Οπως είχαν εξαφανιστεί οι παγοκύστες και οι παγοθήκες από τα σούπερ μάρκετ. Αφαντα ακόμη και τα Aperol, η ζέστη θέλει καλοπέραση.
Τι μένει; Μπορείς να πάρεις το μετρό για να πας σε καμιά λίμνη – ποδήλατο δεν το αποτολμώ. Αλλά και το μετρό έπρεπε να είχα αποφύγει ή τουλάχιστον έπρεπε να είχα δει τις σαρκαστικές αναρτήσεις που παρουσιάζουν τα βαγόνια σαν δωρεάν σάουνα – φυσικά δεν υπάρχει κλιματισμός, για τεχνικούς λόγους. Γερμανία, σκέφτομαι, και μου φαίνεται παράξενο που συνδέω την έννοια με τον ιδρώτα που με έχει κάνει μούσκεμα.
Συνεχίζω να ψάχνω για εναλλακτικές: έμαθα ότι οι γείτονες κατέφυγαν, μέρα μεσημέρι, στον κινηματογράφο, επειδή άκουσαν ότι κλιματίζεται. Αρα πέρασαν καλά. Η φίλη μου είχε μια καλύτερη ιδέα: Βρήκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανδρική παρέα που επισκέπτεται το Βερολίνο για επαγγελματικούς λόγους. Το ξενοδοχείο τους είναι κλιματιζόμενο. Φαντάζομαι ότι πέρασαν καλύτερα.
Η κ. Ιλίρα Αλιάι είναι εκπαιδευτικός και εργάζεται στο Ιδρυμα Ανταλλαγής Νέων Γερμανίας – Ισραήλ.
