Η καθημερινότητα των κατοίκων σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχει γίνει ανυπόφορη το τελευταίο δεκαήμερο. Από το Παρίσι μέχρι τη Δανία και από την Ολλανδία μέχρι τη Σερβία, η Δυτική και Κεντρική Ευρώπη βρίσκεται εγκλωβισμένη στο δικό της «θερμοκήπιο», με τα μετεωρολογικά μοντέλα να δείχνουν την έλευση ενός νέου κύματος ζέστης την επόμενη εβδομάδα. Πώς είναι η ζωή μέσα σε έναν «θερμικό θόλο» και γιατί η Ελλάδα δεν εγκλωβίστηκε σε αυτόν; Η «Κ» μίλησε με μετεωρολόγους σε μία προσπάθεια κατανόησης της νέας κανονικότητας του ευρωπαϊκού καλοκαιριού.
Μετεωρολογικό μοτίβο
Μιλώντας στην «Κ» η αναπληρώτρια διευθύντρια της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής του προγράμματος παρατήρησης της Γης, Copernicus, δρ Σαμάνθα Μπέργες, σημειώνει πως η ακραία ζέστη που σκέπασε μεγάλος μέρος της Ευρώπης το προηγούμενο διάστημα οφείλεται σε ένα γνωστό στους επιστήμονες μετεωρολογικό μοτίβο. Το κύμα καύσωνα που επηρεάζει την Ευρώπη εδώ και ένα δεκαήμερο συνδέεται με ένα βραχυπρόθεσμο μετεωρολογικό μοτίβο, το οποίο συχνά αποκαλείται «θερμικός θόλος».
Παρότι οι θερμικοί θόλοι αποτελούν φυσικό μετεωρολογικό φαινόμενο, η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή κάνει τους καύσωνες πιο έντονους και αυξάνει την πιθανότητα να καταρρίπτουν ιστορικά ρεκόρ θερμοκρασίας.
«Ενας θερμικός θόλος δημιουργείται όταν ένα σύστημα υψηλών πιέσεων παγιδεύει θερμό αέρα, στην προκειμένη περίπτωση από τη Βόρεια Αφρική, κοντά στο έδαφος, εμποδίζοντας την είσοδο ψυχρότερων αέριων μαζών και επιτρέποντας στη θερμότητα να συσσωρεύεται σταδιακά», σημειώνει προσθέτοντας πως παρότι οι θερμικοί θόλοι αποτελούν φυσικό μετεωρολογικό φαινόμενο, η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή κάνει τους καύσωνες πιο έντονους και αυξάνει την πιθανότητα να καταρρίπτουν ιστορικά ρεκόρ θερμοκρασίας.
Ζωή στο καμίνι
Στην πράξη οι επιπτώσεις της ακραίας ζέστης έγιναν γρήγορα ορατές στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ευρωπαίων. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες σχολεία παρέμειναν κλειστά, τα ηλεκτρικά δίκτυα λειτούργησαν στα όριά τους εξαιτίας της αυξημένης ζήτησης για κλιματισμό, ενώ σοβαρά προβλήματα καταγράφηκαν και στις μεταφορές. Ειδικότερα στη γερμανική Λειψία η κυκλοφορία των τραμ διακόπηκε, καθώς η άσφαλτος και οι σιδηροτροχιές υπέστησαν ζημιές από τις ακραίες θερμοκρασίες. Την ίδια ώρα, η αναζήτηση λίγης δροσιάς αποδείχθηκε μοιραία για αρκετούς ανθρώπους. Μόνο στη Γερμανία, τουλάχιστον επτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε λίμνες και ποτάμια, όπου είχαν μεταβεί για να κολυμπήσουν. Επίσης σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι Αρχές προχώρησαν στο κλείσιμο σχολείων, προκειμένου να προστατευθούν μαθητές και εκπαιδευτικοί από τις ακραίες θερμοκρασίες.
Περισσότεροι από 1.300 επιπλέον θάνατοι καταγράφηκαν στην Ευρώπη από τις 21 Ιουνίου, όταν ξεκίνησε το πρωτοφανές κύμα καύσωνα σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ενώ όπως σημείωσε με ανάρτησή του την Κυριακή 27 Ιουνίου ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, περίπου 150 εκατομμύρια άνθρωποι έζησαν υπό συνθήκες ακραίας ζέστης. Νέα ρεκόρ ζέστης τις προηγούμενες ημέρες καταγράφηκαν στη Γερμανία, όπου ο υδράργυρος άγγιξε ακόμη και τους 41,7 βαθμούς, στην Τσεχία, 41,1, στο Βέλγιο, 40, και στην Ολλανδία άγγιξε τους 39,4 βαθμούς.
☀️ΕΘΝΙΚΑ ΡΕΚΟΡ ΖΕΣΤΗΣ☀️
Οι θερμοκρασίες κατέρριψαν εθνικά ρεκόρ σε μεγάλο μέρος της κεντρικής Ευρώπης το Σαββατοκύριακο:
🌡️Τσεχία: Στους 41,9 βαθμούς Κελσίου έφτασε η θερμοκρασία στο Ντοκσάνι, βόρεια της Πράγας, σημειώνοντας την υψηλότερη τιμή που έχει καταγραφεί ποτέ στη χώρα.
🌡️Γερμανία: Στους 41,7 βαθμούς Κελσίου έφτασε η θερμοκρασία στο Κόσεν, κοντά στα σύνορα με την Πολωνία, καταρρίπτοντας το εθνικό ρεκόρ που είχε σημειωθεί μόλις 24 ώρες νωρίτερα.
🌡️Πολωνία: Στην πόλη Σλούμπιτσε, στα δυτικά της χώρας, ο υδράργυρος έφτασε τους 40,5 βαθμούς Κελσίου, ξεπερνώντας το προηγούμενο εθνικό ρεκόρ που διατηρούνταν για περισσότερο από έναν αιώνα.
🌡️Ισπανία: Στην περιοχή της Κανταβρίας, ο δήμος Τάμα κατέγραψε θερμοκρασία 43,7 βαθμών Κελσίου, τη υψηλότερη που έχει σημειωθεί ποτέ στην περιοχή, ανεξαρτήτως εποχής του έτους.
Θόλος στον θόλο
Κοιτώντας τα σημερινά μετεωρολογικά μοντέλα, ο μετεωρολόγος και ερευνητής στη μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και μέλος του Climatebook, Σταύρος Ντάφης, σημειώνει πως την τελευταία ημέρα του Ιουνίου ο θερμικός θόλος που είχε σκεπάσει την κεντρική και δυτική Ευρώπη μετακινήθηκε προς τα Βαλκάνια και άρχισε εξασθενεί.
Ωστόσο, ένα νέο ίδιο φαινόμενο φαίνεται να αναπτύσσεται πάλι και ξανά με επίκεντρο την Δυτική Ευρώπη. «Ενας νέος θερμικός θόλος αναμένεται να πλήξει πάλι τη Δυτική Ευρώπη. Η Γαλλία και η Ισπανία θα επηρεαστούν άμεσα με την πρώτη να έρχεται αντιμέτωπη πάλι με θερμοκρασίες υψηλότερες των 40°C», σημειώνει ο ειδικός τονίζοντας πως τις επόμενες ημέρες οι μετεωρολόγοι θα γνωρίζουν αν το νέο φαινόμενο θα επηρεάσει και την κεντρική Ευρώπη.
Οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι, εντονότεροι και μεγαλύτερης διάρκειας, μια τάση που αναμένεται να συνεχιστεί όσο προχωρά η υπερθέρμανση του πλανήτη.
Για την αναπληρώτρια διευθύντρια της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής του Copernicus, ο σχηματισμός ενός θερμικού θόλου μετά από έναν άλλον δεν είναι κάτι πρωτοφανές, καθώς η υπηρεσία καταγράφει πολύ συχνά νέα ρεκόρ λόγω των ακραίων θερμοκρασιών. Ενδεικτικά, ο Μάιος του 2026 ήταν ο δεύτερος θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ παγκοσμίως, τόσο στην ξηρά όσο και στους ωκεανούς. «Καθώς το κλίμα θερμαίνεται, οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι, εντονότεροι και μεγαλύτερης διάρκειας, μια τάση που αναμένεται να συνεχιστεί όσο προχωρά η υπερθέρμανση του πλανήτη. Ηδη, φέτος, η Ευρώπη κατέγραψε θερμοκρασίες-ρεκόρ τον Μάιο και τώρα ξανά τον Ιούνιο», αναφέρει στην «Κ».
Γιατί δεν έφτασε στην Ελλάδα
Οσον αφορά τη χώρα μας, ο κ. Ντάφης σημειώνει πως στην Ελλάδα δεν προβλέπονται ακραίες θερμοκρασίες τις επόμενες ημέρες, παρά μόνο φυσιολογικές για την εποχή υψηλές θερμοκρασίες. Επίσης, ούτε η δημιουργία νέου θερμικού θόλου φαίνεται πως θα επηρεάσει τη χώρα μας. «Οι υψηλές θερμοκρασίες στη Δυτική Ευρώπη σε συνδυασμό με το θερμικό χαμηλό στη Μέση Ανατολή έχουν ως αποτέλεσμα η Ελλάδα να μην επηρεαστεί από το εν λόγω φαινόμενο. Αντιθέτως, ο παραπάνω συνδυασμός είναι και ο βασικός λόγος που στην Ελλάδα πνέουν μελτέμια τις τελευταίες ημέρες.
Πώς η Ευρώπη έγινε η πιο γρήγορα θερμαινόμενη ήπειρος
Κατά τον κ. Ντάφη οι αλλεπάλληλοι καύσωνες επιβεβαιώνουν αυτό που υποστηρίζουν εδώ και καιρό οι ειδικοί. Οτι δηλαδή η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον κόσμο με εξαίρεση της περιοχή της την Αρκτική, μια περιοχή που θερμαίνεται ακόμη πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο πλανήτη.
Κι ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο η μέση θερμοκρασία του πλανήτη είναι σήμερα περίπου 1,4 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο (1850-1900), στην Ευρώπη η αύξηση φτάνει ήδη τους 2,4 βαθμούς Κελσίου, σύμφωνα με την υπηρεσία Copernicus.
Κατά τον επιστήμονα αυτή η επιπλέον θερμότητα οφείλεται στο ανθρωπογενές φαινόμενο του θερμοκηπίου που προκαλούν οι εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα, τη στιγμή κατά την οποία το πού και το πώς κατανέμεται αυτή η επιπλέον θερμότητα εξαρτάται από διάφορους κλιματικούς παράγοντες.
Σύμφωνα με μετρήσεις του Copernicus, ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Στην ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς και σε τμήματα της κεντρικής Ευρώπης, όπως οι Αλπεις, η θερμοκρασία αυξήθηκε κατά 0,5 έως 1 βαθμό Κελσίου ανά δεκαετία τα τελευταία 30 χρόνια. Στη δυτική και νοτιοδυτική Ευρώπη, αλλά και στις υποαρκτικές περιοχές της Φινλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας, η αύξηση κυμάνθηκε μεταξύ 0,2 και 0,5 βαθμών ανά δεκαετία. Ωστόσο, σε άλλες περιοχές η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη. Παραδείγματος χάριν, στο νορβηγικό αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, στην Αρκτική, η θερμοκρασία αυξάνεται με ρυθμό 1,5 έως 2 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία.
