Με την τιμή του πετρελαίου να καταγράφει καθημερινά ρεκόρ, η ενεργειακή κοινότητα αναζητά ένα σημείο ισορροπίας ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος μιας παγκόσμιας ύφεσης.
Στη συζήτησή του με την «Καθημερινή», ο δρ Τζον Σφακιανάκης, επικεφαλής οικονομολόγος του Gulf Research Center και ερευνητής στο Chatham House και το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, υποστηρίζει ότι μεσοπρόθεσμα θα υπάρξει λύση γιατί δεν συμφέρει κανέναν η παράταση της τρέχουσας κατάστασης και σκιαγραφεί τους γεωπολιτικούς «κερδισμένους» της κρίσης, από την Κίνα έως τη Ρωσία.
Υπάρχει κάποια αξιόπιστη πρόβλεψη για τις τιμές του πετρελαίου το καλοκαίρι;
Δύσκολο να πούμε με βεβαιότητα. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν θα αναγκαστούν να κάνουν πίσω με τον τρόπο τους. Αν κλείσουν τα Στενά, η παγκόσμια οικονομία θα αντιμετωπίσει σοβαρή ύφεση. Σήμερα απαιτούνται καθημερινά 13-14 εκατομμύρια βαρέλια που δεν μπορούν να καλυφθούν, κάτι που οδηγεί σε μείωση της ζήτησης αλλά και σε επιπτώσεις στην ανάπτυξη. Οι ΗΠΑ θα πιεστούν να βρουν λύση, τουλάχιστον για τα Στενά του Ορμούζ. Πιστεύω ότι θα υπάρξει λύση, όχι άμεσα αλλά σταδιακά. Και το Ιράν θα αναγκαστεί να υποχωρήσει, καθώς η επιβολή τελών διέλευσης δεν είναι βιώσιμη. Τα πιο δύσκολα ζητήματα θα μετατεθούν χρονικά, ώστε να μην επηρεάσουν τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Το Ιράν παίζει μακροπρόθεσμα, αλλά και αυτό θα αντιμετωπίσει προβλήματα, καθώς θα χρειαστεί να περιορίσει την παραγωγή του, κάτι που θα πλήξει την οικονομία του. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι η ένταση είναι πιο πιθανό να εκτονωθεί με μια συμφωνία μέσω διαπραγμάτευσης παρά με αναζωπύρωση των συγκρούσεων, όμως ο χρονισμός μιας τέτοιας εξέλιξης έχει γίνει πιο δύσκολο να προβλεφθεί. Η εκτίμησή μου είναι ότι θα επιτευχθεί συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών έως το τέλος Μαΐου (60%) και ότι η ναυσιπλοΐα θα επανέλθει σε πάνω από το 50% των προπολεμικών επιπέδων έως τα μέσα Ιουνίου (90%, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει συμφωνία).
Τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη παραμένουν εγκλωβισμένες σε μια πολιτική επικίνδυνου ισορροπισμού στα Στενά του Ορμούζ. Με τη διπλωματία να υποχωρεί, είναι δύσκολο να προβλεφθεί πότε θα προκύψει μια διπλωματική λύση. Πιστεύω ότι τελικά θα υπάρξει και ότι, προς το παρόν, οι εχθροπραξίες έχουν λήξει. Ωστόσο, ο οικονομικός πόλεμος μέσω των αποκλεισμών συνεχίζεται. Και η πιθανότητα λανθασμένων υπολογισμών και επιστροφής στη σύγκρουση δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Γεωπολιτικά, υπάρχει κάποιος που ωφελείται από αυτή την ενεργειακή κρίση;
Ναι, σίγουρα. Ο μεγάλος κερδισμένος είναι η μετάβαση στην απανθρακοποίηση και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ηλεκτροκίνηση και η ενεργειακή μετάβαση ενισχύονται σημαντικά. Η Ασία, που εξαρτάται από το πετρέλαιο του Κόλπου, θα επανεξετάσει τη στρατηγική της. Το ίδιο και η Ευρώπη. Σε επίπεδο χωρών, ξεχωρίζουν η Κίνα, η Ρωσία και το Πακιστάν. Το Πακιστάν, παρά τη δύσκολη οικονομική του κατάσταση, αναδείχθηκε σε διαμεσολαβητή — κάτι σαν «Ελβετία της Ασίας». Εχει επίσης ενισχυθεί μέσω συμφωνιών άμυνας με τη Σαουδική Αραβία. Η Ρωσία είναι επίσης μεγάλος κερδισμένος, καθώς πουλά πετρέλαιο και αποκομίζει περίπου 250 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως παρά τις κυρώσεις. Η Κίνα επίσης ωφελείται: διαθέτει αποθέματα και εμφανίζεται ως ανερχόμενη υπερδύναμη-παρατηρητής. Οι εξελίξεις δημιουργούν προηγούμενο για το πώς μπορεί να κινηθεί στο μέλλον απέναντι στην Ταϊβάν. Παράλληλα, αποκαλύπτεται και το όριο της αμερικανικής ισχύος στο να διεξάγει πολλαπλούς πολέμους ταυτόχρονα. Σε θεσμικό επίπεδο, πέρα από τις ανανεώσιμες, κερδισμένες είναι και οι αμυντικές βιομηχανίες.
Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ είναι μια τεράστια απώλεια για τον οργανισμό; Ποιες είναι οι συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης;
Πιστεύω ότι πρόκειται για μια μεγάλη απώλεια για τον ΟΠΕΚ και για τον ίδιο τον θεσμό, ο οποίος υφίσταται εδώ και περίπου 60 χρόνια, όσο συμμετέχουν και τα ΗΑΕ. Είναι σημαντική απώλεια γιατί τα ΗΑΕ είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός εντός του ΟΠΕΚ, μετά το Ιράκ και τη Σαουδική Αραβία, που είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός. Εχουν τη δυνατότητα να παράγουν σήμερα περίπου 4,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, και η παραγωγική τους ικανότητα αυξάνεται. Η απώλεια είναι σημαντική γιατί μπορεί να ωθήσει και άλλα κράτη να αποχωρήσουν, όπως το Καζακστάν, που τα τελευταία χρόνια είχε προβληματικές σχέσεις, ιδιαίτερα με τη Σαουδική Αραβία. Το ίδιο ισχύει και για τη Βενεζουέλα. Τα ΗΑΕ αποφάσισαν την αποχώρηση για πολλούς λόγους, κυρίως λόγω εθνικού συμφέροντος, αλλά και εξαιτίας της πολιτικής ρήξης με τη Σαουδική Αραβία.
Ποια θα είναι η επίδραση μιας τέτοιας κίνησης στις διεθνείς τιμές πετρελαίου; Μπορούμε να κάνουμε κάποια πρόβλεψη;
Μπορούμε να υποθέσουμε ότι η απόφαση των ΗΑΕ συνδέεται με μια μακροπρόθεσμη εκτίμηση για τις τιμές του πετρελαίου και τη ζήτηση για τα επόμενα 20-30 χρόνια. Τα ΗΑΕ πιστεύουν ότι η ζήτηση θα μειωθεί και, ως αποτέλεσμα, οι τιμές θα πέσουν.
Λόγω της στροφής προς τις ανανεώσιμες πηγές, σωστά;
Ναι, απολύτως. Υπάρχει όμως και η αντίθετη άποψη, κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, ότι η ζήτηση θα παραμείνει υψηλή και οι τιμές επίσης. Παρ’ όλα αυτά, αν λάβουμε υπόψη τον πληθωρισμό, η σημερινή τιμή του πετρελαίου θα έπρεπε να είναι περίπου 180 δολάρια το βαρέλι και όχι 115. Τα ΗΑΕ εκτιμούν ότι οι τιμές θα μειωθούν και θεωρούν προτιμότερο να εκμεταλλευτούν τώρα τα αποθέματά τους, αντί να τα διατηρήσουν για το μέλλον – κάτι που υποστηρίζει η Σαουδική Αραβία. Βραχυπρόθεσμα, οι τιμές δεν θα επηρεαστούν σημαντικά λόγω της κατάστασης στα Στενά. Ωστόσο, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η αύξηση της παραγωγής από τα ΗΑΕ θα πιέσει τις τιμές προς τα κάτω.
Εντέλει, τι μπορεί να ισχυριστεί ο Ντόναλντ Τραμπ ότι πέτυχε μέσω αυτής της στρατιωτικής επιχείρησης στο Ιράν;
Ο πρόεδρος Τραμπ πέτυχε να εξουδετερώσει σε μεγάλο βαθμό την πυρηνική απειλή του Ιράν. Η πυρηνική του ικανότητα έχει σχεδόν καταστραφεί. Σε στρατιωτικό επίπεδο, προκάλεσε σημαντικές απώλειες. Ωστόσο, πρόκειται για έναν ασύμμετρο πόλεμο, και για πρώτη φορά βλέπουμε εκτεταμένη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και drones. Το Ιράν χρησιμοποίησε drones για επιθέσεις στον Κόλπο, ενώ οι ΗΠΑ αεροπορική ισχύ. Οι ζημιές που προκάλεσε το Ιράν στις χώρες του Κόλπου είναι επίσης μεγάλες. Το βασικό δίδαγμα για την Ελλάδα είναι ότι ο ασύμμετρος πόλεμος αποτελεί το μέλλον και πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
