Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χαιρέτισε, απόψε, την απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ και δήλωσε ότι εκτιμά πως η κίνηση αυτή θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των τιμών του πετρελαίου.
«Νομίζω ότι είναι εξαιρετικό», δήλωσε ο Τραμπ, όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο για την απόφαση των ΗΑΕ. «Πιστεύω ότι τελικά είναι θετική εξέλιξη που θα ρίξει την τιμή της βενζίνης, το πετρέλαιο, τα πάντα», πρόσθεσε ο Τραμπ, σχολιάζοντας πως «αντιμετωπίζουν κάποια προβλήματα στον ΟΠΕΚ».
Ο Οργανισμός Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ) ετοιμάζεται να χάσει ένα από τα ισχυρότερα μέλη του. Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων θα αποτελέσει πλήγμα για το καρτέλ, του οποίου η επιρροή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου ενδέχεται να μετριαστεί.
Τα ΗΑΕ είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου του ΟΠΕΚ, μετά τη Σαουδική Αραβία και το Ιράκ. Η αποχώρησή τους θα τους επιτρέψει να αντλούν περισσότερο πετρέλαιο, κάτι που θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, όσοι περιμένουν άμεση μείωση των τιμών καυσίμων, πιθανότατα θα απογοητευτούν.
Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, διαπραγματεύεται αυτή τη στιγμή σε υψηλό πολλών εβδομάδων, περίπου στα 117 δολάρια το βαρέλι. Την ίδια στιγμή, η μέση τιμή βενζίνης στις ΗΠΑ βρίσκεται σε υψηλό τετραετίας.
Το «κλειδί» των Στενών του Ορμούζ
Aναλυτές επισημαίνουν ότι ο αντίκτυπος της αποχώρησης των ΗΑΕ στις τιμές του πετρελαίου θα παραμείνει περιορισμένος όσο τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να είναι σε μεγάλο βαθμό κλειστά, περιορίζοντας την προσφορά κατά περίπου 10–12 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στις παγκόσμιες αγορές.
Τα ΗΑΕ «επιθυμούν διακαώς να αυξήσουν την παραγωγή τους», έχοντας επενδύσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια στην επέκταση των υποδομών τους, σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Οξλεϊ, επικεφαλής οικονομολόγο για το κλίμα και τα εμπορεύματα στην Capital Economics.
Ο ΟΠΕΚ περιόριζε τη δυνατότητα των ΗΑΕ να αντλούν ελεύθερα πετρέλαιο, καθώς επιβάλλει ποσοστώσεις παραγωγής στα μέλη του, προκειμένου να ρυθμίζει την προσφορά και τη ζήτηση. Οι επικριτές κατηγορούν τον οργανισμό ότι χειραγωγεί τις τιμές – κάτι που τα στελέχη του αρνούνται.
Οι τρέχουσες, επιβεβλημένες ποσοστώσεις περιόριζαν την παραγωγή των ΗΑΕ στα 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ η δυναμική τους πλησιάζει τα 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Η επιπλέον αυτή ποσότητα θα μπορούσε να καλύψει περίπου το 1%–2% της ημερήσιας παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN.
Η μετακίνηση των «τεκτονικών πλακών»
Ο ΟΠΕΚ ιδρύθηκε το 1960 από πέντε από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου της εποχής: τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τη Βενεζουέλα. Στο αποκορύφωμά του αριθμούσε 16 μέλη, ενώ σήμερα έχει 12, μετά τις αποχωρήσεις χωρών όπως το Εκουαδόρ, η Ινδονησία, το Κατάρ και η Αγκόλα.
Αναμφίβολα, το καρτέλ είναι λιγότερο ισχυρό από ό,τι στο παρελθόν. Οταν τα μέλη του ΟΠΕΚ διέκοψαν τις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ και άλλες χώρες κατά τη διάρκεια του αραβικού πετρελαϊκού εμπάργκο το 1973, εν μέσω της αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης, οι τιμές πετρελαίου παγκοσμίως εκτινάχθηκαν κατά 300% και οδήγησαν τις περισσότερες δυτικές οικονομίες σε ύφεση.
Η επιρροή του ΟΠΕΚ έχει έκτοτε μετριαστεί, εν μέρει επειδή οι ΗΠΑ είναι πλέον «καθαρόαιμος» εξαγωγέας πετρελαίου. Παράλληλα, η εξάρτηση από το πετρέλαιο παγκοσμίως μειώνεται σταδιακά χάρη στην ηλεκτροκίνηση, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και την αυξανόμενη χρήση φυσικού αερίου και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Για να ενισχύσει την επιρροή του, ο οργανισμός επεκτάθηκε το 2016 δημιουργώντας το σχήμα ΟΠΕΚ+, εντάσσοντας και άλλους παραγωγούς, όπως η Ρωσία. Το ΟΠΕΚ+ αντιπροσωπεύει σχεδόν το 42% της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου, σύμφωνα με τα στοιχεία του οργανισμού, γεγονός που σημαίνει ότι οι αποφάσεις του για την παραγωγή εξακολουθούν να επηρεάζουν τις τιμές.
Μακροπρόθεσμη ενίσχυση της προσφοράς
Δεδομένου ότι οι παγκόσμιες τιμές του αργού πετρελαίου καθορίζονται από την προσφορά και τη ζήτηση, θεωρητικά, μόλις ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ, η αυξημένη προσφορά θα οδηγήσει σε πτώση των τιμών.
Οι τιμές του αργού θα μπορούσαν επίσης να κινηθούν χαμηλότερα αν η αποχώρηση των ΗΑΕ οδηγήσει και άλλα μέλη του ΟΠΕΚ να εγκαταλείψουν τον οργανισμό, ή αν ξεσπάσει ένας «πόλεμος» τιμών μετά το τέλος της σύρραξης στο Ιράν, καθώς οι παραγωγοί του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας, θα διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς.
Η αιφνιδιαστική αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ ενδέχεται να αποφασίστηκε τώρα για να εξασφαλίσει μεγαλύτερο μερίδιο στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου σε μια περίοδο που πολλές χώρες αναζητούν εναγωνίως προμήθειες, σημειώνει ο Μάικλ Ταμβάκης, καθηγητής στο Bayes Business School του Λονδίνου.
«Μόλις ανοίξουν ξανά τα Στενά, τα ΗΑΕ θα αυξήσουν γρήγορα την παραγωγή για να αποκαταστήσουν την “αφυδατωμένη” εφοδιαστική αλυσίδα, και θα το κάνουν χωρίς τις γραφειοκρατικές διαπραγματεύσεις ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ κάθε λίγους μήνες», σημείωσε.
Πριν από τον πόλεμο, ο κόσμος ήταν αντιμέτωπος με πλεόνασμα προσφοράς πετρελαίου, καθώς η αύξηση της παραγωγής παγκοσμίως, με αιχμή την αμερικανική ήπειρο, ξεπερνούσε τη ζήτηση. Ο ΟΠΕΚ είχε επίσης αρχίσει να χαλαρώνει ορισμένες από τις ποσοστώσεις του, οδηγώντας σε αυξημένη παραγωγή. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας είχε αναφέρει ήδη από το 2024 ότι το πλεόνασμα θα μπορούσε να «ανατρέψει» τον έλεγχο του ΟΠΕΚ στην αγορά.
Ενδεικτικά, το Brent διαπραγματευόταν στα 60 δολάρια το βαρέλι στην αρχή του έτους και περίπου στα 73 δολάρια λίγο πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτεθούν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Το WTI, ο αμερικανικός δείκτης αναφοράς, κυμαινόταν στα 67 δολάρια λίγο πριν από τον πόλεμο. Σήμερα κινείται κοντά στα 105 δολάρια το βαρέλι.
Η απόφαση των ΗΑΕ να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ αναμένεται πως θα εντείνει σταδιακά τις πιέσεις στις τιμές του αργού, οδηγώντας τελικά σε χαμηλότερες τιμές στα πρατήρια.
«Ενας πιο κατακερματισμένος και πιο αδύναμος ΟΠΕΚ θα μπορούσε να περιορίσει την επιρροή του στις τιμές του πετρελαίου», έγραψαν σε ανάλυσή τους οι οικονομολόγοι της Capital Economics, Χαμάντ Χουσεΐν και Τζέισον Τούβεϊ. «Αυτό θα μπορούσε… να μετατοπίσει την “ισορροπία του ρίσκου” προς χαμηλότερες τιμές πετρελαίου με την πάροδο του χρόνου».
