Πού θα μας βγάλει αν βάλουμε χάος στην τάξη; Πώς θα ξυπνήσουμε το παιδί που ήμασταν κάποτε, για να παίξει με το παιδί μας στο τώρα; Πού βρίσκεται το κλειδί που ξεκλειδώνει τη φαντασία; Και είναι αλήθεια πως στου μπάνιου τα πλακάκια κατοικούν φανταστικά πλασματάκια; Στο τελευταίο επεισόδιο της φετινής σεζόν, οι Μαμάδες με Ρούμι αποχαιρετούν τη χρονιά με ένα μεγάλο, φωτεινό «Δεν έχω ιδέα!».
Μαζί με την «ακτιβίστρια φαντασίας», συγγραφέα και εικονογράφο Κατερίνα Κρις, μιλάμε για τη φαντασία, την περιέργεια, το «βαριέμαι», το δημιουργικό χάος και όλα όσα μπορούν να χωρέσουν σε ένα καλοκαίρι που δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι μαγικό.
Ακούστε το επεισόδιο εδώ:
Χρόνος για να γεννηθεί μια ιδέα
Καμιά φορά, το να μην έχουμε ένα γεμάτο πρόγραμμα μπορεί να είναι το καλύτερο πρόγραμμα. Ή, τουλάχιστον, το πιο γενναιόδωρο. Γιατί εκεί, στο κενό ανάμεσα στο «τι κάνουμε τώρα;» και στο «δεν έχω ιδέα», μπορεί να αρχίσει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από μια ακόμη οργανωμένη δραστηριότητα. Ενα παιδί που βαριέται μπορεί να αναρωτηθεί, να ψάξει, να δοκιμάσει, να αποτύχει, να ξαναδοκιμάσει, να φτιάξει κάτι από το τίποτα. Κι ένας γονιός που δεν βιάζεται να δώσει αμέσως λύση μπορεί να παρακολουθήσει αυτό το μικρό θαύμα: τη στιγμή που η αμηχανία γίνεται ιδέα.
Το «δεν έχω ιδέα» δεν είναι απαραίτητα αδιέξοδο. Μπορεί να είναι πρόσκληση. Να κοιτάξουμε γύρω μας, να θυμηθούμε το παιδί που υπήρξαμε, να αφήσουμε τα παιδιά που έχουμε δίπλα μας να μας παρασύρουν λίγο στον δικό τους τρόπο που βλέπουν τον κόσμο. Οχι για να τα εγκαταλείψουμε στη βαρεμάρα, ούτε για να φορτώσουμε πάνω τους την ευθύνη να «απασχοληθούν μόνα τους». Αλλά για να τους αφήσουμε χώρο. Χώρο να οργανώσουν μια μικρή περιπέτεια, να επινοήσουν ένα παιχνίδι, να κάνουν μια κατασκευή που δεν βγάζει νόημα, να ανακαλύψουν πλασματάκια στα πλακάκια του μπάνιου ή ιστορίες κάτω από μια πετσέτα στην παραλία.
Ισως αυτό να είναι ένα από τα πιο ωραία δώρα του καλοκαιριού: να μη χρειάζεται να ξέρουμε πάντα από πριν τι θα κάνουμε. Να μη μετατρέπεται κάθε μέρα σε πίνακα ανακοινώσεων, κάθε ώρα σε δραστηριότητα, κάθε κενό σε πρόβλημα προς επίλυση. Να υπάρχει χρόνος που δεν έχει ακόμη όνομα. Γιατί εκείνη ακριβώς τη στιγμή που… δεν έχουμε ιδέα, συναντάμε την περιέργεια, τη φαντασία, την αντοχή στη μικρή ματαίωση και την ελευθερία να φτιάξουμε κάτι δικό μας.
Διαβάστε το άρθρο της Λίνας Γιάνναρου με τίτλο «Το καλοκαίρι των camps», που μιλάει για κάτι που ζουν πολλές οικογένειες κάθε καλοκαίρι: την ανάγκη να «γεμίσει» ο χρόνος των παιδιών όταν τα σχολεία κλείνουν, και οι γονείς συνεχίζουν να εργάζονται, ενώ οι παλιές λύσεις φροντίδας δεν είναι πια πάντα διαθέσιμες.
Καλωσορίζοντας την έμπνευση
Η έμπνευση δεν χρειάζεται απαραίτητα μεγάλες στιγμές. Μερικές φορές ξεκινά από μια μικρή φράση που μπορεί να ακούσει ένα παιδί την κατάλληλη στιγμή: «δοκίμασε», «για να δούμε», «δεν πειράζει αν δεν πετύχει», «η ιδέα σου έχει πολύ ενδιαφέρον». Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε γύρω από τα παιδιά γίνονται σιγά σιγά μέρος της εσωτερικής τους φωνής. Μπορούν να τα βοηθήσουν να πιστέψουν λίγο περισσότερο στον εαυτό τους, να αντέξουν την αποτυχία, να ξαναδοκιμάσουν, να βγουν από τη ζώνη άνεσής τους, να δουν ένα λάθος όχι ως τέλος, αλλά ως αρχή μιας άλλης διαδρομής.
Το ζητούμενο είναι να εμπνέουμε τα παιδιά με τον τρόπο που στεκόμαστε δίπλα τους. Να κοιτάμε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα. Να αναγνωρίζουμε τη διαδρομή, όχι μόνο την επιτυχία. Να τα αφήνουμε να πουν «δεν έχω ιδέα» χωρίς να σπεύδουμε αμέσως να γεμίσουμε το κενό με τη δική μας απάντηση. Γιατί εκεί, σε αυτή τη μικρή παύση, μπορεί να γεννηθεί κάτι πολύτιμο: η αίσθηση ότι μπορούν να σκεφτούν, να ψάξουν, να επινοήσουν, να ζητήσουν βοήθεια, να προσπαθήσουν ξανά. Και με αυτό τον τρόπο η έμπνευση γίνεται λιγότερο σύνθημα και περισσότερο καθημερινή στάση. Να είναι ένας τρόπος να λέμε στα παιδιά –και ίσως και στον εαυτό μας– ότι δεν χρειάζεται να τα ξέρουμε όλα για να ξεκινήσουμε αλλά να είμαστε διαθέσιμοι να δοκιμάσουμε.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Ισως να μπορούμε να εφαρμόσουμε όλα τα παραπάνω με απλό τρόπο. Να αφήσουμε λίγο τα παιδιά που έχουμε γύρω μας να μας παρασύρουν. Στην εξερεύνηση, στην ανακάλυψη, στο «πάμε να δούμε τι έχει εκεί», στο «ας το δοκιμάσουμε», στο «δεν έχω ιδέα, αλλά θα το βρούμε». Να ακολουθήσουμε για λίγο τον ρυθμό τους, χωρίς να χρειάζεται κάθε διαδρομή να έχει προορισμό και κάθε παιχνίδι να έχει στόχο. Και ίσως να αποφύγουμε για λίγο τις οθόνες. Ή, έστω, να γίνουμε λίγο πιο επιλεκτικοί στη χρήση τους. Οχι με ενοχή, ούτε με αυστηρότητα, αλλά με την ιδέα ότι κάπου ανάμεσα στο scroll, στα βίντεο και στο «βάλε κάτι να δει», χάνεται μερικές φορές εκείνο το μικρό κενό από όπου μπορεί να τρυπώσει η φαντασία. Αυτό το κενό δεν χρειάζεται πάντα να το γεμίζουμε. Μπορούμε απλώς να το αντέξουμε λίγο περισσότερο – και να δούμε τι θα γεννηθεί.
Η ανεμελιά θέλει ενσυναίσθηση
Η καλοκαιρινή ανεμελιά δεν συνεπάγεται απουσία ορίων. Αντίθετα, για να μπορέσει να λειτουργήσει σε έναν κοινό χώρο, χρειάζεται παρουσία, φροντίδα και σεβασμό. Οι μεγάλοι καλούνται να συνοδεύουν την ελευθερία των παιδιών, όχι απαραίτητα με διαρκή παρέμβαση, αλλά με επίγνωση ότι οι χώροι των διακοπών –η ταβέρνα, το ξενοδοχείο, η παραλία, το πλοίο– δεν είναι παιδότοποι. Είναι χώροι που μοιραζόμαστε όλοι. Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να παίξουν, να κινηθούν, να γελάσουν, να βαρεθούν, να βγουν για λίγο από το πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή, όμως, και οι γύρω τους έχουν δικαίωμα να φάνε, να ταξιδέψουν, να ξεκουραστούν, να ακούσουν τη θάλασσα ή απλώς να μη βρεθούν ξαφνικά στη μέση ενός αυτοσχέδιου κυνηγητού ανάμεσα στα τραπέζια. Η ελευθερία του ενός δεν χρειάζεται να γίνεται ταλαιπωρία του άλλου.
Αυτό φυσικά δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Αφορά εξίσου και τους μεγάλους. Να φοράμε ακουστικά όταν ακούμε μουσική, να φροντίζουμε το ηχείο να μην παίζει τέρμα στην παραλία, να μαζεύουμε τα σκουπίδια μας φεύγοντας από κοινόχρηστα μέρη. Να μην καταλαμβάνουμε χώρο που δεν μας ανήκει. Μικρές, αυτονόητες κινήσεις που τελικά δεν είναι πάντα τόσο αυτονόητες. Ισως, λοιπόν, μαζί με τα αντηλιακά, τα βιβλία, τα μαγιό και τις πετσέτες, χρειάζεται να πακετάρουμε και τη λέξη ενσυναίσθηση! Για τα παιδιά, για τους μεγάλους, για τους γύρω μας, για τον χώρο που μοιραζόμαστε.
Προτάσεις βιβλίων
Για να συνεχιστεί η συζήτηση γύρω από τη φαντασία, το δημιουργικό χάος, τη βαρεμάρα, την παρατήρηση και την περιέργεια, εδώ μερικές βιβλιοπροτάσεις για παιδιά αλλά και… μεγάλους που θέλουν να θυμηθούν το παιδί που υπήρξαν:
- Καθαρίστρια Χάος, Κατερίνα Κρις, εκδ. Πατάκη
- Η Φαντασία, Κατερίνα Κρις, εκδ. Πατάκη
- Μ’ αρέσει να βαριέμαι, Ingrid Chabbert, εκδ. Φουρφούρι
- Ενα βιβλίο παιχνίδι, Hervé Tullet, εκδ. Νεφέλη
- Για να δούμε, Αντώνης Παπαθεοδούλου, Ιρις Σαμαρτζή, εκδ. Ικαρος
- Ο λαγός που βιαζόταν… πάρα πολύ!, Christian Merveille, εκδ. Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
- Τι κοιτάζουν;, Αγγελική Μπόζου, εκδ. Μικρή Σελήνη
- Ο Μικρός Πρίγκιπας, Antoine de Saint-Exupéry, εκδ. Μεταίχμιο
Και άλλες καλοκαιρινές αναγνωστικές διαδρομές
Δείτε την Καλοκαιρινή Λέσχη της Ξεχασμένης Σελίδας των εκδόσεων Μεταίχμιο. Μια καλοκαιρινή αναγνωστική περιπέτεια για παιδιά, γεμάτη βιβλία, παιχνιδιάρικες αποστολές και δημιουργικές στιγμές, που θα διαρκέσει μέχρι τον Σεπτέμβριο 2026.
Αναζητήστε το «Πού ταξιδεύει το βιβλίο σου φέτος;» από την Ελληνοεκδοτική. Θεματικές αναγνωστικές προτάσεις, οργανωμένες με βάση τη διάθεση και τις ανάγκες του αναγνώστη, ώστε κάθε οικογένεια να μπορεί να βρει πιο εύκολα το βιβλίο που της ταιριάζει.
Προτάσεις για ταινίες
Δείτε το πρόγραμμα του Park Your Cinema Kids στο ΚΠΙΣΝ που αντλεί την έμπνευσή του από το καλοκαιρινό σύμπαν του Lilo & Stitch. Mια ιστορία για τη φιλία, την οικογένεια και το πώς βρίσκουμε τη θέση μας στον κόσμο. Περιλαμβάνει ταινίες που διαδραματίζονται σε καλοκαιρινά σκηνικά: νησιά, παραλίες, βυθούς, κατασκηνώσεις και γειτονιές που αδειάζουν από σχολικές υποχρεώσεις και γεμίζουν ελευθερία.
Ακούστε το επεισόδιο με τίτλο Πρώτη Δημοτικού: Προετοιμασία χωρίς άγχος και καλοκαιρινά μαθήματα
Καλοκαίρι, χωρίς πολλές βεβαιότητες
Κλείνουμε λοιπόν τη φετινή σεζόν με ένα «δεν έχω ιδέα» που δεν ακούγεται κάπως αμήχανο αλλά θέλουμε να το βλέπουμε ως πρόσκληση. Επιλέγουμε να αφήσουμε και λίγο χώρο στο απρόβλεπτο, στο παιχνίδι, στην περιέργεια, στη βαρεμάρα, στη φαντασία. Να μην ξέρουμε πάντα τι ακριβώς θα κάνουμε, πού θα μας βγάλει η μέρα ή ποια ιστορία θα ξεκινήσει από μια φαινομενικά άδεια στιγμή.
Αυτό είναι το φετινό μας καλοκαιρινό… σχέδιο! Λιγότερη αγωνία να τα προλάβουμε όλα και περισσότερη διάθεση να δούμε και να απολαύσουμε αυτά που ήδη έχουμε. Μια βουτιά, ένα βιβλίο, ένα παγωτό σε ένα παγκάκι, ένα παιδικό γέλιο, μια σκιά κάτω από ένα δέντρο, μια μέρα που δεν πήγε όπως την είχαμε σχεδιάσει, αλλά καταφέραμε να περάσουμε καλά.
Ραντεβού τον Σεπτέμβριο.
