Αντιμέτωπη με μια ακόμη αντίφαση, που απειλεί να εξελιχθεί σε μόνιμο αναπτυξιακό εμπόδιο, βρίσκεται η εγχώρια αγορά εργασίας, καθώς από τη μία πλευρά οι επιχειρήσεις δηλώνουν ολοένα μεγαλύτερη δυσκολία να βρουν προσωπικό και οι κενές θέσεις εργασίας αυξάνονται. Κι από την άλλη, το εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται, όχι μόνο εξαιτίας της δημογραφικής γήρανσης, αλλά και επειδή οι αλλοδαποί εργαζόμενοι, που παραδοσιακά κάλυπταν σημαντικές ανάγκες της αγοράς, εγκαταλείπουν την Ελλάδα. Η τελευταία μελέτη του ΚΕΠΕ αποτυπώνει με σαφήνεια ότι το πρόβλημα της έλλειψης προσωπικού δεν συνδέεται μόνο με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και με τη σταδιακή αποχώρηση εκείνων που θα μπορούσαν να τις στελεχώσουν.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Στο τέλος του 2025 οι κενές θέσεις εργασίας στην ελληνική οικονομία ξεπέρασαν τις 31.000. Οι μεγαλύτερες ελλείψεις εντοπίζονται στην εκπαίδευση, με περίπου 6.870 κενές θέσεις, ακολουθούν η υγεία και η κοινωνική μέριμνα, η μεταποίηση και το χονδρικό και λιανικό εμπόριο. Σε ετήσια βάση οι κενές θέσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 2.700, εξέλιξη που σύμφωνα με το ΚΕΠΕ ενδέχεται να σηματοδοτεί αντιστροφή της πτωτικής τάσης που είχε προηγηθεί μέσα στο 2025.
Την ίδια στιγμή, όμως, η δεξαμενή των διαθέσιμων εργαζομένων περιορίζεται. Ο συνολικός πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 12.700 άτομα μέσα σε ένα χρόνο, εξέλιξη που οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στη μαζική αποχώρηση αλλοδαπών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ερευνας Εργατικού Δυναμικού που επεξεργάστηκε το ΚΕΠΕ, ο αριθμός των αλλοδαπών που ζουν στην Ελλάδα υποχώρησε κατά 140.500 ή 51,4% μέσα σε μόλις ένα χρόνο, με τη μείωση να είναι εντονότερη στις γυναίκες (-55,3%) και ελαφρώς μικρότερη στους άνδρες (-46,5%).
Η εικόνα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συγκριθεί με το παρελθόν. Το 2008, πριν από την οικονομική κρίση, οι αλλοδαποί αντιστοιχούσαν στο 6% του πληθυσμού, στο 8,2% του εργατικού δυναμικού και στο ίδιο ποσοστό των απασχολουμένων. Σήμερα, τα αντίστοιχα ποσοστά έχουν περιοριστεί στο 2,2%, 2,9% και 2,8%, ενώ ο συνολικός αριθμός των αλλοδαπών έχει μειωθεί περισσότερο από 65%.
Η αποχώρηση αυτή αποτυπώνεται άμεσα και στην αγορά εργασίας. Το εργατικό δυναμικό των αλλοδαπών μειώθηκε κατά 74.400 άτομα μέσα σε ένα χρόνο, φτάνοντας μόλις τις 97.500, ενώ οι νόμιμα απασχολούμενοι αλλοδαποί μειώθηκαν κατά 53.000 ή 37,1%. Αντίθετα, η αύξηση της συνολικής απασχόλησης κατά 73.700 άτομα οφείλεται αποκλειστικά στους ημεδαπούς εργαζομένους, οι οποίοι αυξήθηκαν κατά 126.600. Με άλλα λόγια, η ενίσχυση της απασχόλησης κατά τον τελευταίο χρόνο οφείλεται αποκλειστικά στους Ελληνες εργαζομένους, καθώς εάν δεν υπήρχε η αύξηση της απασχόλησης των ημεδαπών, η αγορά εργασίας θα εμφάνιζε συνολική υποχώρηση.
Η αύξηση του εργατικού δυναμικού οφείλεται μόνο στη μεγαλύτερη συμμετοχή των Ελλήνων στην αγορά εργασίας.
Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στο εργατικό δυναμικό. Παρότι αυτό αυξήθηκε κατά 19.500 άτομα, η ενίσχυση προήλθε αποκλειστικά από την αύξηση της συμμετοχής των ημεδαπών στην αγορά εργασίας, κυρίως των γυναικών, καθώς οι αλλοδαποί συνέχισαν να αποχωρούν. Το ΚΕΠΕ επισημαίνει ότι η αύξηση του εργατικού δυναμικού, παρά τη μείωση του πληθυσμού, εξηγείται μόνο από τη μεγαλύτερη συμμετοχή των Ελλήνων στην αγορά εργασίας και όχι από τη διεύρυνση του πληθυσμού.
Το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο έντονο αν εξεταστεί η θέση των αλλοδαπών στην αγορά εργασίας. Παρά τη μαζική αποχώρησή τους, οι προοπτικές απασχόλησής τους παραμένουν καλύτερες από εκείνες των ημεδαπών. Το ποσοστό ανεργίας των αλλοδαπών διαμορφώθηκε στο 7,6%, χαμηλότερα από το 8,3% των ημεδαπών, ενώ για τους αλλοδαπούς άνδρες περιορίστηκε μόλις στο 4,9%. Παράλληλα, η συμμετοχή τους στο εργατικό δυναμικό παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Περισσότερο από το 88% των αλλοδαπών ανδρών άνω των 15 ετών συμμετέχει στην αγορά εργασίας, έναντι περίπου 60% των Ελλήνων. Αντίστοιχα, το ποσοστό απασχόλησης των αλλοδαπών ανδρών προσεγγίζει το 84%, σχεδόν 30 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από το αντίστοιχο των ημεδαπών.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι όσοι αλλοδαποί παραμένουν στην Ελλάδα εργάζονται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τον εγχώριο πληθυσμό. Ωστόσο, όπως επισημαίνει το ΚΕΠΕ, η χαμηλότερη ανεργία από μόνη της δεν αρκεί για να συγκρατήσει τους εργαζομένους στη χώρα. Οι αμοιβές, οι συνθήκες εργασίας, η ποιότητα των διαθέσιμων θέσεων και η γεωγραφική κατανομή τους αποτελούν εξίσου κρίσιμους παράγοντες στις αποφάσεις μετανάστευσης.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική αγορά εργασίας εξακολουθεί να δημιουργεί νέες θέσεις, καθώς όπως επισημαίνει και το ΚΕΠΕ, από το 2014 έως το τέλος του 2025 έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 803.000 νέες θέσεις απασχόλησης.
Τη μεγαλύτερη συμβολή είχαν το χονδρικό και λιανικό εμπόριο, οι επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες και ο κλάδος της φιλοξενίας και της εστίασης.
