Η τεχνολογία αιχμής, η πράσινη οικονομία και ο κλάδος της υγείας είναι, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, τρεις από τους τομείς που θα αναπτυχθούν τα επόμενα χρόνια, απαιτώντας παράλληλα διαφορετικές δεξιότητες από τους νέους επαγγελματίες.
Και τι δεν έχουμε ακούσει για τον τρόπο που η τεχνητή νοημοσύνη θα μεταμορφώσει το εργασιακό περιβάλλον. Οι γενικότητες και οι αφορισμοί συχνά δίνουν και παίρνουν στην αυγή ενός μεγάλου ψηφιακού μετασχηματισμού, τη στιγμή που τα αξιόπιστα δεδομένα παραμένουν τόσο δυσεύρετα όσο και πολύτιμα. Μια ματιά, όμως, στα πορίσματα έγκριτων οργανισμών μπορεί να δημιουργήσει ένα πλαίσιο κατανόησης. Ποια επαγγέλματα επηρεάζονται από τις τεχνολογικές εξελίξεις και με ποιον τρόπο; Σε ποια θα εμφανιστεί ιδιαίτερη ζήτηση εντός των επόμενων ετών και ποιες δεξιότητες αναμένεται να κάνουν τη διαφορά;
Τι αλλάζουν οι τεχνολογικές εξελίξεις
Η διεύρυνση της ψηφιακής πρόσβασης προβλέπεται να αποτελέσει τον πιο καθοριστικό παράγοντα επιχειρηματικού μετασχηματισμού μέχρι το 2030, σύμφωνα με το 60% των εργοδοτών, όπως διαβάζουμε στην έκθεση Future of Jobs 2025 του World Economic Forum. Ιδιαίτερα καθοριστικές θεωρούνται οι εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη και την επεξεργασία πληροφοριών (86%), που ξεχωρίζουν ως μοχλοί μετασχηματισμού, αλλά και η ρομποτική και η αυτοματοποίηση (58%), όπως και οι τεχνολογίες παραγωγής, αποθήκευσης και διανομής ενέργειας (41%). Οι τεχνολογικές αυτές εξελίξεις προβλέπεται να γεννήσουν νέες θέσεις εργασίας αλλά και να κάνουν ακόμη πιο γρήγορη την κατάργηση άλλων. Συγκεκριμένα, η ζήτηση για δεξιότητες στην τεχνητή νοημοσύνη, στα δίκτυα, στην κυβερνοασφάλεια, στα μεγάλα δεδομένα και στον τεχνολογικό εγγραμματισμό πρόκειται να αυξηθεί.
Επαγγέλματα της επόμενης ημέρας
Η ίδια έκθεση μας πληροφορεί ότι τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα επαγγέλματα σε ποσοστιαία βάση είναι αυτά που σχετίζονται με την τεχνολογία. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι ειδικοί στα Μεγάλα Δεδομένα (Big Data Specialists), οι μηχανικοί χρηματοοικονομικής τεχνολογίας (Fintech Engineers), οι ειδικοί στην τεχνητή νοημοσύνη και τη μηχανική μάθηση (AI and Machine Learning Specialists), καθώς και οι προγραμματιστές λογισμικού και εφαρμογών (Software and Applications Developers).
Όπως είναι αναμενόμενο, καθοριστικό ρόλο στο νέο αυτό τοπίο θα παίζουν οι τεχνολογικές δεξιότητες, τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη. Η έρευνα του McKinsey Global Institute (A New Future of Work: The Race to Deploy AI and Raise Skills in Europe and Beyond) αναφέρει πως οι ώρες εργασίας που απαιτούν τεχνολογικές δεξιότητες προβλέπεται να αυξηθούν έως το 2030 κατά 25% στην Ευρώπη και κατά 29% στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε σύγκριση με το 2022.
Το εύρος της επίδρασης
Τα επαγγέλματα πρόκειται κυρίως να αλλάξουν όσον αφορά το περιεχόμενο και την οργάνωση των καθηκόντων. Αυτός είναι άλλωστε ο σημαντικότερος αντίκτυπος της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (GenAI), σύμφωνα με την επικαιροποιημένη μελέτη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO, 2025). Όσον αφορά το μέγεθος της επιρροής, στην ίδια έκθεση βλέπουμε ότι σχεδόν ένας στους τέσσερις εργαζομένους παγκοσμίως απασχολείται σε επαγγέλματα με κάποιον βαθμό δυνητικής έκθεσης στην GenAI, όμως μόνο το 3,3% της παγκόσμιας απασχόλησης εντάσσεται στην υψηλότερη βαθμίδα έκθεσης, γεγονός που δείχνει ότι τα επαγγέλματα τα οποία αφορά η πλήρης αυτοματοποίηση είναι περιορισμένα. Η υψηλότερη έκθεση εντοπίζεται κυρίως στα επαγγέλματα υπαλλήλων γραμματειακής-διοικητικής υποστήριξης. Η πρόοδος των μοντέλων GenAI σε δυνατότητες όπως η παραγωγή φωνής, βίντεο και εικόνων καθιστά εφικτή την αυτοματοποίηση με ένα ευρύ φάσμα εργασιακών καθηκόντων σε επαγγέλματα που σχετίζονται με τα μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Αξίζει να προσέξουμε, όμως, πως η μελέτη τονίζει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις αυτοματοποιούνται επιμέρους καθήκοντα και όχι ολόκληρα επαγγέλματα, γεγονός που διατηρεί καθοριστικό τον ρόλο της κρίσης, της δημιουργικότητας αλλά και της δυνατότητας λήψης αποφάσεων που διαθέτουν οι άνθρωποι. Είναι σημαντικό, όμως, η GenAI να αξιοποιηθεί για κάτι περισσότερο από την επιτήρηση και την τυποποίηση των εργασιών. Η επιτυχής ενσωμάτωσή της προϋποθέτει, όπως καταλήγει η έκθεση, επενδύσεις στην αναβάθμιση δεξιοτήτων, καθώς και κοινωνικό διάλογο μεταξύ εργαζομένων, εργοδοτών και πολιτείας για μια ποιοτική και παραγωγική απασχόληση στο μέλλον.
Ένας στους τέσσερις εργαζομένους παγκοσμίως απασχολείται σε επαγγέλματα με κάποιον βαθμό δυνητικής έκθεσης στην GenAI.
Η πράσινη οικονομία
Η πράσινη οικονομία και η βιωσιμότητα θεωρούνται από τις σημαντικότερες τάσεις του μέλλοντος και, σύμφωνα με μελέτη του World Economic Forum, αυτό συμβαίνει διότι συνδέουν την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική ευημερία. Συγκεκριμένα, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναμένεται να αποτελέσει την τρίτη μεγαλύτερη πηγή καθαρής αύξησης των παγκόσμιων θέσεων εργασίας έως το 2030, προσφέροντας 5 εκατομμύρια επιπλέον θέσεις εργασίας, ενώ ο μετριασμός της θα φέρει άλλα 3 εκατομμύρια. Αυτές οι τάσεις καθιστούν περιζήτητους τους μηχανικούς περιβάλλοντος και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ενώ παράλληλα οδηγούν στην ανάπτυξη ρόλων όπως οι ειδικοί βιωσιμότητας και οι τεχνικοί Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Τι ζήτηση υπάρχει
Σύμφωνα με το LinkedIn Global Green Skills Report, η προσφορά εργαζομένων με πράσινες δεξιότητες αυξήθηκε διεθνώς κατά περίπου 12% μεταξύ 2022 και 2023, ενώ η ζήτηση, όπως αποτυπώνεται στις αγγελίες εργασίας που απαιτούν τουλάχιστον μία πράσινη δεξιότητα, αυξήθηκε ακόμα ταχύτερα. Ειδικότερα στην Ευρώπη, μοχλός ανάπτυξης του συγκεκριμένου τομέα είναι η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal). Κάτι, δηλαδή, που αναμένεται να έχει θετικό καθαρό αντίκτυπο στην απασχόληση στην ΕΕ, δημιουργώντας περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες θα χαθούν.
Το αποτέλεσμα είναι ότι αναμένεται επιπλέον ανάπτυξη σε κλάδους όπως αυτός των κατασκευών (π.χ. ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων), των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, της διαχείρισης αποβλήτων και ανακύκλωσης, των μηχανικών, τεχνικών, επαγγελματικών, συμβουλευτικών και διοικητικών υπηρεσιών που υποστηρίζουν την πράσινη οικονομία.
Αναζητούνται νέες δεξιότητες
Το World Economic Forum σημειώνει πως περίπου το 39% των βασικών δεξιοτήτων που απαιτούνται σήμερα αναμένεται να αλλάξει έως το 2030. Παράλληλα, το 59% των εργαζομένων θα χρειαστεί αναβάθμιση ή επανειδίκευση έως το 2030, ενώ το 85% των εργοδοτών δηλώνει ότι σχεδιάζει να δώσει προτεραιότητα στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων του προσωπικού του. Ειδικά σε σχέση με την ΤΝ, το 77% των εργοδοτών σκοπεύει να επενδύσει σε σχετική αναβάθμιση δεξιοτήτων. Όλα αυτά αναμένεται να αλλάξουν τις δεξιότητες που θα αναζητούν οι επιχειρήσεις στο μέλλον. Γνώσεις γύρω από την περιβαλλοντική διαχείριση, την εξοικονόμηση ενέργειας, τις βιώσιμες επιχειρηματικές πρακτικές και ψηφιακές και «πράσινες» δεξιότητες θα θεωρούνται εκ των ων ουκ άνευ, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη έρευνα.
Το World Economic Forum σημειώνει πως περίπου το 39% των βασικών δεξιοτήτων που απαιτούνται σήμερα αναμένεται να αλλάξει έως το 2030.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οργανισμός Cedefop, ο οποίος συμβουλεύει την ΕΕ σε θέματα δεξιοτήτων και επαγγελματικής κατάρτισης, εκτιμά ότι η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θα έχει θετικό κααντίκτυπο στην απασχόληση, ιδίως σε τομείς όπως οι κατασκευές, η διαχείριση αποβλήτων, η μηχανική και οι επαγγελματικές/διοικητικές υπηρεσίες που υποστηρίζουν την πράσινη μετάβαση. Για την Ελλάδα, το Skills Forecast 2025 του Cedefop δείχνει μια πιο σύνθετη εικόνα, με περιορισμένη συνολική αύξηση της απασχόλησης και σημαντικό ρόλο των αναγκών αντικατάστασης εργαζομένων.
Ο κλάδος της υγείας
Από τις εγκεκριμένες γονιδιακές θεραπείες CRISPR έως πειραματικές εφαρμογές τεχνητών υποκατάστατων αίματος, νευροδιέγερσης και υπερήχων για ψυχιατρικές ενδείξεις, ο χώρος της υγείας κινείται με ταχύτητα που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε με επιστημονική φαντασία. Σύμφωνα με το Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι κλάδοι των βιοεπιστημών στην ΕΕ απασχολούσαν το 2022 περίπου 29 εκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή το 13,6% της συνολικής απασχόλησης, και παρήγαν προστιθέμενη αξία 1,5 τρισ. ευρώ ή 9,4% του ΑΕΠ της ΕΕ. Οι τεχνολογίες και οι υπηρεσίες ανθρώπινης υγείας αντιστοιχούσαν σε 9,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και σε 24,7 δισ. ευρώ επιχειρηματικών δαπανών R&D (έρευνα & ανάπτυξη), ενώ το σύνολο των κλάδων βιοεπιστημών επένδυσε 46,6 δισ. ευρώ σε R&D, ποσό που αντιστοιχεί στο 19,4% των αντίστοιχων δαπανών στην ΕΕ. Όσο για τις μελλοντικές προβλέψεις; Η γιγάντωση του τομέα μοιάζει ιδιαίτερα πιθανή, όσο μάλιστα η Γηραιά Ήπειρος συνεχίζει να έχει έναν όλο και πιο «γηρασμένο» πληθυσμό.
Αντίστοιχη εικόνα παρατηρείται και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού και στις ΗΠΑ, σύμφωνα με επίσημη έκθεση του US Bureau of Labor Statistics. Ενώ η συνολική αγορά εργασίας αναμένεται να αναπτυχθεί με αρκετά αργό ρυθμό, της τάξης του 3,1%, ο κλάδος της υγείας κινείται σε εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς: εκεί προβλέπεται αύξηση της τάξης του 8,4%, ένας ρυθμός που φέρνει τον κλάδο στην πρώτη θέση σε ολόκληρη την αμερικανική οικονομία – ξεπερνώντας ακόμα και τεχνικούς κλάδους άμεσα συνδεδεμένους με την υψηλή τεχνολογία. Πιο συγκεκριμένα, ο κλάδος της υγειονομικής περίθαλψης θα προσθέσει κοντά στα 2 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας. Για να αντιληφθούμε το μέγεθος αυτό, ας σκεφτούμε ότι, με βάση την επίσημη πρόβλεψη, από τα 5,2 εκατομμύρια συνολικές νέες θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν σε όλη την οικονομία, σχεδόν το 40% θα ανήκει αποκλειστικά στην υγεία. Μάλιστα, κοιτάζοντας την κατανομή ανά επαγγελματική κατηγορία, οι ειδικότητες που καταλαμβάνουν τις κορυφαίες θέσεις σε ρυθμούς ανάπτυξης είναι οι εξής: επαγγέλματα υποστήριξης υγείας και φροντίδας, τα οποία βρίσκονται στην πρώτη θέση από όλες τις επαγγελματικές ομάδες των ΗΠΑ, με προβλεπόμενη ανάπτυξη 12,4%, και επαγγελματίες υγείας και τεχνικά επαγγέλματα υγείας (γιατροί, νοσηλευτές, τεχνολόγοι και λοιπό εξειδικευμένο προσωπικό) που βρίσκονται στην τρίτη θέση της γενικής κατάταξης.
Η εξήγηση της ανάπτυξης
Η έκθεση υπογραμμίζει επανειλημμένα ότι αυτή η τεράστια απόκλιση της υγείας από την υπόλοιπη αγορά εργασίας οφείλεται στις δημογραφικές τάσεις. Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει κατακόρυφα τις ανάγκες για χρόνια φροντίδα, νοσηλεία και υποστήριξη, μετατρέποντας τον κλάδο στον πιο ασφαλή και αναπτυσσόμενο εργασιακό τομέα για την επόμενη δεκαετία.
Από τα 5,2 εκατομμύρια συνολικές νέες θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν σε όλη την οικονομία, σχεδόν το 40% θα ανήκει αποκλειστικά στην υγεία.
Υβριδικά προφίλ επαγγελματιών
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόσφατη έκθεση της Medtech Europe, της επαγγελματικής ένωσης για τη βιομηχανία της ιατρικής τεχνολογίας, η οποία κάνει λόγο για στροφή προς την ψηφιακή υγεία, με τον κλάδο να επανεπενδύει κατά μέσο όρο το 8% των πωλήσεών του σε έρευνα και ανάπτυξη, με τον κύκλο ζωής των «προϊόντων» να είναι μόλις 18-24 μήνες λόγω της ταχύτατης καινοτομίας. Χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και το Βέλγιο έχουν πλέον θεσμοθετήσει εθνικά πλαίσια αποζημίωσης για ψηφιακές εφαρμογές υγείας (DiGA / m-health), γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για μεγάλες επενδύσεις σε startups ψηφιακής ιατρικής. Μάλιστα, η εν λόγω έρευνα ρίχνει φως και σε έναν περισσότερο δομικό μετασχηματισμό. Οι εταιρείες πλέον αναζητούν υβριδικά προφίλ επαγγελματιών: επιστήμονες υγείας που κατανοούν τα δεδομένα (Data) και την πληροφορική, και αναλυτές που μπορούν να εκπαιδεύσουν αλγορίθμους AI για τη βιοπληροφορική και την τηλεϊατρική. Οι εξελίξεις τρέχουν σε κάθε επίπεδο και η υγεία δεν θα μπορούσε να μείνει πίσω. Ιδιαίτερα, μάλιστα, όταν πια όλα δείχνουν ότι το επόμενο μεγάλο όνειρο των δισεκατομμυριούχων είναι να «νικήσουν» τον χρόνο, παρατείνοντας τη ζωή όσο περισσότερο μπορούν.
