Πτυχία με ευρωπαϊκή βούλα θα παίρνουν από το επόμενο ακαδημαϊκό έτος οι φοιτητές των ελληνικών ΑΕΙ, που σπουδάζουν σε προγράμματα που οργανώνονται σε συνεργασία με ευρωπαϊκά ΑΕΙ. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία από τα ΑΕΙ, κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος υπάρχουν 27 κοινά μεταπτυχιακά προγράμματα με ευρωπαϊκά ΑΕΙ. Πρόκειται για σημαντικό βήμα εξωστρέφειας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, που ενισχύει και την αναγνωρισιμότητα των ελληνικών πτυχίων στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας.
Η αρχή γίνεται από τα μεταπτυχιακά γιατί στα προπτυχιακά υπάρχουν δυσκολίες – Στην Ελλάδα είναι τετραετούς διάρκειας, στην υπόλοιπη Ε.Ε. συνήθως τριετούς.
Ειδικότερα, «κλειδί» για τα ευρωπαϊκά πτυχία είναι τα joint προγράμματα σπουδών που οργανώνονται από δύο ή περισσότερα ΑΕΙ διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών. Το κοινό (joint) αποτελεί ένα ενιαίο, ολοκληρωμένο πρόγραμμα που προσφέρεται από δύο ή περισσότερα ιδρύματα, τα οποία από κοινού σχεδιάζουν και υλοποιούν το πρόγραμμα. Οι φοιτητές συνήθως φοιτούν σε πολλά ιδρύματα κατά τη διάρκεια του προγράμματος (π.χ. ένα εξάμηνο σε μία χώρα και άλλο εξάμηνο σε άλλη) και παίρνουν ένα πτυχίο που απονέμεται από κοινού από τα συμμετέχοντα ιδρύματα. Το joint διαφοροπoιείται από το double πρόγραμμα στο εξής: το double περιλαμβάνει την ταυτόχρονη ή διαδοχική παρακολούθηση δύο ξεχωριστών μεταπτυχιακών προγραμμάτων, συχνά από δύο διαφορετικά ιδρύματα. Οι φοιτητές αποκτούν δύο ξεχωριστά πτυχία, ένα από κάθε ίδρυμα.
Τρέχουσα κατάσταση
Οχημα για το ευρωπαϊκό πτυχίο είναι οι συνεργασίες που έχουν τα ελληνικά ΑΕΙ. Ουσιαστικά, η βάση του ευρωπαϊκού πτυχίου είναι οι συμμαχίες μεταξύ ΑΕΙ της Ε.Ε. τα οποία πραγματοποιούν συνέργειες, κοινά προγράμματα, ανταλλαγές προσωπικού και φοιτητών, ευέλικτες μορφές διδασκαλίας κ.ά. Σε κάθε ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο μπορούν να συμμετάσχουν τουλάχιστον δέκα εθνικά πανεπιστήμια από διαφορετικές χώρες, ένα από κάθε χώρα. Τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια δίνουν την ευκαιρία στους φοιτητές τους να αποκτήσουν πτυχία συνδυάζοντας σπουδές σε περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Σήμερα υπάρχουν σε όλη την Ε.Ε. 60 ευρωπαϊκές «κοινοπραξίες» ΑΕΙ στις οποίες συμμετέχει το 10% των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στην Ελλάδα τον δρόμο άνοιξαν το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αριστοτέλειο Θεσσαλονίκης και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τα οποία αποτέλεσαν ιδρυτικά μέλη των πρώτων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων που άρχισαν να λειτουργούν από το φθινόπωρο του 2019. Παράλληλα, χρηματοδότηση έχουν εξασφαλίσει από το Ταμείο ανάκαμψης 43 κοινά μεταπτυχιακά προγράμματα με ευρωπαϊκα ΑΕΙ. Μεταξύ αυτών η Σορβόννη, το ETH Zurich, η Χαϊδελβέργη.
Οπως ανέφερε στην «Κ» υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Παιδείας, η αρχή γίνεται από τα μεταπτυχιακά. Στα προπτυχιακά δεν είναι εύκολη η συνεργασία των ελληνικών ΑΕΙ που έχουν τετραετή προγράμματα με ευρωπαϊκά ΑΕΙ τα οποία προτιμούν τα τριετούς διάρκειας προγράμματα, με βάση τη Συνθήκη της Μπολόνιας που ορίζει ελάχιστη διάρκεια προπτυχιακών σπουδών τα τρία έτη.
Από το επόμενο ακαδημαϊκό έτος θα αρχίσει να απονέμεται από την Ε.Ε. πιλοτικά το σήμα κοινού ευρωπαϊκού πτυχίου, στα κοινά προγράμματα, τα οποία θα έχουν αξιολογηθεί και πιστοποιηθεί. Μάλιστα, σύμφωνα με στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα πιστοποιούνται οι δεξιότητες που θα συνδέονται με τις σπουδές και όχι τα επαγγελματικά δικαιώματα, καθώς πλέον στην Ευρώπη έχει καθιερωθεί η κατάταξη των εκπαιδευτικών βαθμίδων με βάση τα προσόντα στα οποία αντιστοιχούν. Το σήμα θα συνοδεύει τους τίτλους σπουδών, αποδεικνύοντας ότι το πρόγραμμα ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα και έχει διακρατικό χαρακτήρα, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την αμοιβαία εμπιστοσύνη, χωρίς να συνιστά αυτοτελή τίτλο σπουδών. Μάλιστα, το σήμα μπορεί να δοθεί και σε πτυχία προγραμμάτων που έχουν ολοκληρωθεί, εάν πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα και κριτήρια.
Συνδυάζοντας την ιατρική με τη γεωπονία
Μια αυξανόμενη στροφή προς την εξατομικευμένη ιατρική και τις φυσικές θεραπείες παρατηρείται σε διεθνές επίπεδο. Ποιος ξεχνάει άλλωστε ότι τα φυτά ήταν εκείνα στα οποία κατέφευγαν οι παλαιότερες γενιές για να αντιμετωπίσουν ασθένειες ή, έστω, για να απαλύνουν τα συμπτώματά τους.
Στο πλαίσιο αυτό, δημιουργήθηκε το διεθνές μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ολιστική Υγεία και Βοτανική Φαρμακευτική» σε συνεργασία του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ως συντονιστή, και του Purdue University, το οποίο ιδρύθηκε το 1869 και είναι από τα κορυφαία δημόσια ερευνητικά πανεπιστήμια στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Το διπλό μεταπτυχιακό γεφυρώνει την παραδοσιακή γνώση με πιστοποιημένα κριτήρια. Είναι στενά ευθυγραμμισμένο με τους εθνικούς, ευρωπαϊκούς και διεθνείς στόχους για καινοτομία στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, βελτίωση της δημόσιας υγείας και προώθηση βιώσιμων λύσεων υγειονομικής περίθαλψης», παρατήρησε ο πρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου και επικεφαλής του προγράμματος Σπύρος Κίντζιος, προσθέτοντας ότι «στόχος του προγράμματος είναι να φτιάξουμε τη νέα γενιά επαγγελματιών, οι οποίοι θα συνδυάζουν την ιατρική, τη φαρμακολογία και τη γεωπονία. Το πρόγραμμα τους ανοίγει δρόμους σε τομείς όπως η βιοτεχνολογία, η φαρμακευτική βιομηχανία, η δημόσια υγεία και η έρευνα. Η διεθνής διάσταση του προγράμματος ενισχύεται μέσω της συμμετοχής διδακτικού προσωπικού από την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία, καθώς και μέσω κοινών ερευνητικών δράσεων και διαλέξεων από το ΑΕΙ των ΗΠΑ».
«Το Purdue συγκαταλέγεται σταθερά στα καλύτερα δημόσια πανεπιστήμια των ΗΠΑ. Οι φοιτητές του μεταπτυχιακού προγράμματος θα “εκτεθούν” στο αμερικανικό και διεθνές ακαδημαϊκό γίγνεσθαι», παρατήρησε η Λίτσα Παναγιωτοπούλου, senior advisor στο Purdue και στέλεχος του Ελληνοαμερικανικού Επιμελητηρίου.
«Η πρωτοβουλία του Γεωπονικού έρχεται να συναντήσει μια εθνική ανάγκη και στρατηγική», δήλωσε ο Γιάννης Ανδριανός, υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Το επόμενο έτος
Το πρόγραμμα, που ξεκινάει από το επόμενο ακαδημαϊκό έτος, έχει σχεδιαστεί για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τόσο των νέων επιστημόνων όσο και των επαγγελματιών. Προσφέρεται σε πλήρη φοίτηση διάρκειας τριών εξαμήνων (1,5 έτος), με υβριδικές μεθόδους διδασκαλίας που συνδυάζουν διά ζώσης και εξ αποστάσεως εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των εργαστηριακών ασκήσεων σε πρότυπες πιλοτικές μονάδες στον Κόμβο Καινοτομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου στα Σπάτα.
ΑΠΟΨΗ
Καθοριστικό βήμα ενοποίησης
Των Δημήτρη Μπουραντώνη, Γιάννη Κατσανεβάκη*
Η Ε.Ε. επιταχύνει τις πρωτοβουλίες της για τη δημιουργία ενός πιο συνεκτικού και ανταγωνιστικού Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, θέτοντας στο επίκεντρο την εισαγωγή του «Σήματος Κοινού Ευρωπαϊκού Πτυχίου». Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή με σαφές πολιτικό αποτύπωμα, που φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως προθάλαμος για την καθιέρωση ενός πλήρως κοινού ευρωπαϊκού τίτλου σπουδών.
Το «Σήμα Κοινού Ευρωπαϊκού Πτυχίου» δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική πιστοποίηση, αλλά ένα εργαλείο πολιτικής με στόχο την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στην εκπαίδευση. Η απόκτησή του προϋποθέτει την τήρηση ενός σύνθετου πλέγματος κριτηρίων. Η πιο συνηθισμένη διαδικασία θα εμπλέκει μία Αρχή Διασφάλισης Ποιότητας – μέλος του EQAR (Ευρωπαϊκό Μητρώο Οργανισμών Διασφάλισης Ποιότητας), η οποία θα είναι αρμόδια για την απονομή του Σήματος. Τα προγράμματα σπουδών οφείλουν να αποδεικνύουν ουσιαστική διακρατική συνεργασία, κοινό σχεδιασμό και υλοποίηση, καθώς και ενσωμάτωση της φοιτητικής κινητικότητας. Ταυτόχρονα, η ευρωπαϊκή διάσταση αποτυπώνεται σε κριτήρια που αφορούν τη διεπιστημονικότητα, την ανάπτυξη ψηφιακών και εγκάρσιων δεξιοτήτων, την πολυγλωσσία, αλλά και τη συμμόρφωση με θεμελιώδεις αξίες, όπως η συμπερίληψη και η περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
Κεντρικό στοιχείο της πρωτοβουλίας για το «Σήμα Κοινού Ευρωπαϊκού Πτυχίου» αποτελεί η διασφάλιση της διαφάνειας. Ολες οι αποφάσεις απονομής θα δημοσιοποιούνται σε ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων, ενώ προβλέπονται μηχανισμοί ενστάσεων και επανεξέτασης, με τη διάρκεια ισχύος του Σήματος να συνδέεται με την περιοδική αξιολόγηση των προγραμμάτων, πράγμα που σημαίνει πως δεν θα υπάρχει εφάπαξ πιστοποίηση.
Αναφορικά τώρα με την πορεία προς το κοινό ευρωπαϊκό πτυχίο, αυτή δεν είναι μονοσήμαντη, αλλά ακολουθεί έναν σταδιακό και θεσμικά ελεγχόμενο σχεδιασμό. Κατά την πρώτη φάση (2025-2026), δόθηκε έμφαση στην προετοιμασία των κρατών-μελών και των πανεπιστημίων. Στη δεύτερη φάση (2026-2028) εισάγεται η πιλοτική εφαρμογή του Σήματος. Το καταληκτικό στάδιο (2029) θα αποτελέσει το σημείο καμπής: το Συμβούλιο της Ε.Ε. θα κληθεί να αποφασίσει αν οι συνθήκες είναι ώριμες για τη θέσπιση ενός πλήρους κοινού ευρωπαϊκού πτυχίου.
Παρά τη σαφή πολιτική βούληση, η υλοποίηση του κοινού ευρωπαϊκού πτυχίου δεν είναι μια πορεία χωρίς δυσκολίες. Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ εθνικών συστημάτων, οι θεσμικές ιδιαιτερότητες και οι ανόμοιες ανάγκες των πανεπιστημίων καθιστούν τη διαδικασία σύνθετη. Το επόμενο διάστημα, το οποίο περιλαμβάνει και την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. το β΄ εξάμηνο του 2027, θα καταδείξει κατά πόσον η Ευρώπη μπορεί να κάνει ένα σημαντικό βήμα για την πρακτική υλοποίηση ενός πραγματικά ενιαίου ακαδημαϊκού χώρου. Η Ελλάδα από την πρώτη στιγμή συμμετείχε ενεργά σε όλες τις διαδικασίες διαμόρφωσης του Σήματος και συνεχίζει να συνεργάζεται με τα ευρωπαϊκά όργανα και τους θεσμούς, υπογραμμίζοντας την προσήλωσή της στην εξωστρέφεια της ανώτατης εκπαίδευσης, με παράλληλη ανάδειξη της χώρας ως εκπαιδευτικού κόμβου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
* Ο κ. Δημήτρης Μπουραντώνης είναι γ.γ. Ανώτατης Εκπαίδευσης στο υπ. Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και πρώην πρύτανης του ΟΠΑ.
Ο κ. Γιάννης Κατσανεβάκης είναι διευθυντής της γ.γ. Ανώτατης Εκπαίδευσης στο υπ. Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.
