Το ρεπορτάζ προβλήθηκε την περασμένη Δευτέρα στο αλβανικό κανάλι ABC, δύο ημέρες μετά τον ξυλοδαρμό διαδηλωτή στην ακτογραμμή βορείως του χωριού Σβέρνιτσα, όπου αναμένεται να πραγματοποιηθεί μια τουριστική επένδυση 4 δισ. δολαρίων.
Ο σχολιαστής της εκπομπής «Real Story» αμφισβήτησε τα κίνητρα όσων αντιδρούν στην ανέγερση του παραθαλάσσιου θερέτρου, το οποίο έχει συνδεθεί με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ.
Υποστήριξε ότι πρώτη φορά ακούει για το ιδιοκτησιακό ζήτημα που εγείρουν Ελληνες ομογενείς στην περιοχή και αναφέρθηκε σε πιθανή οργανωμένη παρέμβαση του ελληνικού παράγοντα στις εσωτερικές υποθέσεις της Αλβανίας. Για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό στάθηκε και σε μια φωτογραφία. Υποτίθεται ότι προερχόταν από τον συνοριακό σταθμό της Κακαβιάς. Μέτρησε οκτώ λεωφορεία και έδειξε ανθρώπους που κρατούσαν μια ελληνική σημαία και ένα πλακάτ με την επιγραφή «Οχι στο resort στον Ζβερνέτς, είναι ελληνική περιουσία». Παρότι εμφανές, δεν ανέφερε ότι η εικόνα ήταν προϊόν AI.
Σύνθετη ιστορία
Υπήρξαν και άλλα δημοσιεύματα αλβανικών ΜΜΕ στο ίδιο πνεύμα. Μετά τα επεισόδια της 30ής Μαΐου, άφησαν υπόνοιες για οργανωμένη ελληνική παρέμβαση, επιχειρώντας να μετατρέψουν σε διμερές πολιτικό ζήτημα μια υπόθεση που ελέγχεται για τη χωροταξική της διαφάνεια, καθώς πλέον διερευνάται από την ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς (SPAK). Η ιστορία της Σβέρνιτσας είναι πιο σύνθετη και δεν προέκυψε πρόσφατα.
Το καλοκαίρι του 2024, οι εφημερίδες Washington Post και New York Times έγραψαν για την πρόθεση του Τζάρεντ Κούσνερ να επενδύσει στην περιοχή βορείως του χωριού Σβέρνιτσα (Σβερνέτς στα αλβανικά) κατασκευάζοντας πολυτελείς βίλες και ξενοδοχειακό συγκρότημα.
Ο Κούσνερ είχε εκφράσει επενδυτικό ενδιαφέρον και για τη γειτονική ακατοίκητη νήσο Σάσωνα (Σαζάν). Τότε δημοσιοποιήθηκε για πρώτη φορά και η αγωνία των κατοίκων της Σβέρνιτσας. Ελληνες ομογενείς πολλοί εξ αυτών, που βρίσκονται σε πολυετή δικαστική διαμάχη με Αλβανό επιχειρηματία και συγγενείς του για την κυριότητα της γης.
Δεν έγινε τότε κάποια διαβούλευση. Υπήρχε αγωνία στους κατοίκους του χωριού και στα μέλη της διασποράς τους στην Ελλάδα ότι θα παραγκωνίζονταν από τις διαπραγματεύσεις, θα έχαναν τις περιουσίες που διεκδικούσαν και θα αλλοιωνόταν ανεπανόρθωτα το φυσικό τοπίο. Το θέμα είχε αναδείξει πρώτη φορά και η «Κ» τον Σεπτέμβριο του 2024 («Αυτή η γη έχει τον ιδρώτα μας», 8/9/2024). Ακολούθησαν και άλλα διεθνή ρεπορτάζ.
Στις 30 Απριλίου 2026 ο Τάουλαντ Μπίνο από την Αλβανική Ορνιθολογική Εταιρεία παρατήρησε πρώτος την περίφραξη κοντά στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας που απέκλειε την πρόσβαση στις παραλίες της περιοχής και σήμανε συναγερμό. Ο φράχτης επεκτάθηκε έπειτα βορείως της Σβέρνιτσας και ενισχύθηκε με συρματόπλεγμα. Οι πρώτες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας έγιναν στα μέσα Μαΐου, με τη συμμετοχή κυρίως μελών αλβανικών περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Κινητοποίηση
Θορυβημένοι από τις εξελίξεις οι Σβερνιτσιώτες που ζουν στην Ελλάδα οργάνωσαν κινητοποίηση για τις 30 Μαΐου. Το κάλεσμά τους στα μέλη της διασποράς του χωριού δεν ήταν κρυφό. Είχαν προηγηθεί δημόσιες αναρτήσεις στη σελίδα του συλλόγου τους στο Facebook για αναχώρηση δύο –όχι οκτώ– λεωφορείων από την Αθήνα. «Θέλουν να μας φέρουν σε αντιπαράθεση, ότι δήθεν κάποιος άλλος πλήρωσε τα λεωφορεία, ενώ το κάναμε από την τσέπη μας», τονίζει ο Λάζαρος Θανάσης που κατάγεται από τη Σβέρνιτσα.
Την περασμένη Τετάρτη, η δήμαρχος Αυλώνα ταξίδεψε στην Αθήνα και συνάντησε αντιπροσωπεία του συλλόγου, συνοδευόμενη από δύο δικηγόρους που εκπροσωπούν το γκρουπ των κατασκευαστών. Η Zvërnec South Adriatic Development, που έχει αναλάβει τις αρχικές εργασίες, συνδέεται με εξωχώρια εταιρεία στην Ολλανδία. Το όνομα του Κούσνερ δεν εμφανίζεται στις καταστάσεις της.
Ο Αλέξανδρος Πουλάς, ο οποίος συμμετείχε στη συνάντηση της Αθήνας, λέει στην «Κ» ότι κύριο μέλημα της άλλης πλευράς ήταν να αποτραπεί η διαμαρτυρία που ετοίμαζαν. Σε δηλώσεις της σε αλβανικά ΜΜΕ η δήμαρχος Αυλώνα αρνήθηκε ότι ήταν αυτός ο σκοπός. Το Σάββατο, άνδρες ιδιωτικής εταιρείας ασφαλείας έσυραν μέσα στην αποκλεισμένη περιοχή και χτύπησαν διαδηλωτή, υπό την ανοχή των αστυνομικών.
Ο τραυματίας έχει καταγωγή από τη Σβέρνιτσα και διπλή υπηκοότητα, ζει στην Αθήνα όπου εργάζεται ως οικοδόμος και είχε ταξιδέψει εκεί για να διαμαρτυρηθεί. Η πρωτοφανής βία προκάλεσε την αντίδραση του ελληνικού ΥΠΕΞ και πολιτικών κομμάτων. Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Εντι Ράμα καταδίκασε την επίθεση και ανέφερε ότι ο αστυνομικός διευθυντής Αυλώνα τέθηκε σε διαθεσιμότητα, ανακλήθηκε η άδεια της εταιρείας ασφαλείας και συνελήφθη ο δράστης.
Ο ξυλοδαρμός οδήγησε σε πολυπληθείς συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στα Τίρανα. Οπως παρατηρεί ο Γιον Βόρπσι, μέλος της περιβαλλοντικής οργάνωσης PPNEA, το πλήθος όσων αντιδρούν δεν έχει ομοιογένεια. Περιλαμβάνει ακτιβιστές και οικολόγους που τάσσονται υπέρ της προστασίας της φύσης, πατριωτικές φωνές που θεωρούν ότι ξεπουλιέται αλβανική γη, καθώς και κατοίκους της Σβέρνιτσας. Οι τελευταίοι δεν είναι κατά της τουριστικής ανάπτυξης, αλλά ζητούν να γίνει με όρους, αφού λυθεί νομικά το ιδιοκτησιακό ζήτημα.
Ο Βόρπσι λέει ότι και παλαιότερα, όταν αντέδρασαν στη δημιουργία διεθνούς αεροδρομίου σε προστατευόμενη περιοχή, αντιμετώπισαν ψευδείς κατηγορίες –ορισμένες με χορηγούμενες αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης– ότι δήθεν υποκινούνται από ελληνικά συμφέροντα. Το αφήγημα τότε ήταν ότι η ελληνική πλευρά υποσκάπτει τις προσπάθειες τουριστικής ανάπτυξης της Αλβανίας.
Σε δηλώσεις του τη Δευτέρα ο Ράμα υπεραμύνθηκε της επένδυσης βορείως της Σβέρνιτσας και υποστήριξε ότι θα γίνει με σεβασμό στο περιβάλλον, σε ιδιωτικές εκτάσεις. Είπε ότι όραμά του είναι να εισέλθει η Αλβανία στο «Champions League του παγκόσμιου τουρισμού». «Γιατί να βλέπουμε το Costa Navarino της Ελλάδας με φθόνο;», αναρωτήθηκε. «Το να παραμείνουμε στον μαζικό τουρισμό –με συσκευασμένα γεύματα που παράγουν περισσότερα απόβλητα παρά εισόδημα– είναι μια επιλογή που μπορείτε να κάνετε εσείς, όχι μαζί μου».
