Κάθε βόλτα του Κώστα Κονόμη σε αυτή τη στενή λωρίδα της αλβανικής ακτογραμμής με τους διάσπαρτους κολπίσκους ήταν ταξίδι στο παρελθόν. Με τον πατέρα του καλλιεργούσαν εκεί σιτάρια, καλαμπόκι και ζαρζαβατικά. Θυμάται κι άλλους συγχωριανούς του από τη γειτονική Σβέρνιτσα να διατηρούν άλλοτε στην περιοχή κτήματα και βοσκοτόπια. «Κάθε χωράφι έχει ονοματεπώνυμο», λέει.
Από την περασμένη εβδομάδα, όμως, δεν μπορεί να πλησιάσει αυτές τις εκτάσεις. Ενας φράχτης με αγκαθωτό συρματόπλεγμα απαγορεύει την πρόσβαση, ενώ φορτηγά και μπουλντόζες αφήνουν το αποτύπωμά τους στις παρθένες αμμουδερές παραλίες. «Δεν ξέρω τι κάνουν πίσω από τις πλάτες μας, ενώ είμαστε ακόμη στα δικαστήρια για την κυριότητα της γης», τονίζει.
Τα τελευταία δύο χρόνια, από όταν έγινε γνωστό ότι ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σχεδιάζει να επενδύσει σε αυτή την περιοχή βορείως του Αυλώνα, κατασκευάζοντας ένα πολυτελές τουριστικό θέρετρο, οι κάτοικοι της Σβέρνιτσας (Σβερνέτς στα αλβανικά) βρίσκονται σε αναβρασμό.
Τον περασμένο Ιανουάριο ο Κούσνερ μαζί με τη σύζυγό του Ιβάνκα Τραμπ βρέθηκαν ξανά στα μέρη τους. Επισκέφθηκαν τις αναλλοίωτες από τον μαζικό τουρισμό παραλίες και την Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας. Συνοδεύονταν από ομάδα αρχιτεκτόνων και επιχειρηματιών, δημιουργώντας στους ντόπιους την αίσθηση ότι σύντομα θα βρεθούν προ τετελεσμένων.
«Αδιαφανείς διαδικασίες» – «Βλέπουμε μια μεγάλη “τουριστική επένδυση” να προχωράει χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τους κατοίκους και χωρίς διαφάνεια σχετικά με τις ιδιοκτησίες μας», τονίζει ο Μπλένταρ Αλέξανδρος Κονόμης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, με καταγωγή από τη Σβέρνιτσα.
Ο πρόσφατος αποκλεισμός της περιοχής ενέτεινε την ανησυχία ότι θα τους παραγκωνίσουν. Σύμφωνα με αλβανικά δημοσιεύματα, πίσω από την κατασκευή της περίφραξης βρίσκεται μια εξωχώρια εταιρεία στην Ολλανδία – το όνομα του Κούσνερ δεν εμφανίζεται στις καταστάσεις της. Για την ώρα, πραγματοποιούνται έργα οδοποιίας.
«Φράxτης της ντροπής»
Ο Μπλένταρ Αλέξανδρος Κονόμης, αναπληρωτής καθηγητής Στατιστικής στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, με καταγωγή από τη Σβέρνιτσα, αποκαλεί αυτήν τη στρατιωτικού τύπου περίφραξη «φράχτη της ντροπής». Μίλησε στην «Κ» λίγο προτού αναχωρήσει από τις ΗΠΑ για να βρεθεί στον τόπο του και να δει από κοντά τις εξελίξεις. Είπε ότι η περίφραξη μπήκε πριν επιλυθούν νομικά ζητήματα και χωρίς ξεκάθαρη και δίκαιη διαδικασία αποζημίωσης. «Τα σημεία συνδέονται με περιουσίες συγχωριανών, οι οποίοι διαθέτουν κωδικό αριθμό εθνικού κτηματολογίου από το αλβανικό κράτος», τονίζει.
«Υπάρχει φόβος, ανασφάλεια και βαθιά δυσπιστία στην τοπική κοινωνία», λέει. «Δεν είμαστε αντίθετοι στην ανάπτυξη ή στον τουρισμό. Θέλουμε, όμως, σεβασμό στη νομιμότητα, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στο περιβάλλον και στην ιστορική παρουσία της ελληνικής μειονότητας».
Μιλάει για την ιστορική συνέχεια του ελληνικού στοιχείου, που αποδεικνύεται και από τα τοπωνύμια της περιοχής, όπως Μετόχι, Κορακονήσι, Ποτάμια. «Σήμερα βλέπουμε μια μεγάλη “τουριστική επένδυση” να προχωράει χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τους κατοίκους και χωρίς διαφάνεια σχετικά με τις ιδιοκτησίες μας», επισημαίνει.
Την περασμένη Τετάρτη, περίπου δέκα εκπρόσωποι του Συλλόγου Σβέρνιτσας συναντήθηκαν στο Ιλιον Αττικής με τη δήμαρχο Αυλώνα και δύο δικηγόρους από την Αλβανία. Η συνάντηση είχε ζητηθεί από την αλβανική πλευρά για να αμβλυνθούν οι αντιδράσεις. Δικηγόρος που εκπροσωπεί το γκρουπ των επενδυτών δήλωσε στην «Κ» ότι η περίφραξη μπήκε για «λόγους δημόσιας ασφάλειας».
«Τηρήσαμε τους νόμους» – Δικηγόρος που εκπροσωπεί το γκρουπ των επενδυτών δήλωσε στην «Κ» ότι είναι «πρόθυμοι να αντιμετωπίσουν τυχόν νομικά τεκμηριωμένες αξιώσεις που υποβάλλονται από πολίτες και να συζητήσουν αυτά τα θέματα» και ότι «έχει τηρηθεί αυστηρά η αλβανική νομοθεσία».
Είπε ότι είναι «πρόθυμοι να αντιμετωπίσουν τυχόν νομικά τεκμηριωμένες αξιώσεις που υποβάλλονται από πολίτες και να συζητήσουν αυτά τα θέματα» και ότι «έχει τηρηθεί αυστηρά η αλβανική νομοθεσία». Ανέφερε ότι η προβλεπόμενη επένδυση αναμένεται να ξεπεράσει τα 4 δισ. δολάρια και να δημιουργήσει περισσότερες από 10.000 άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας.
«Δεν είμαστε κατά της ανάπτυξης, αλλά κατά της αρπαγής της γης των παππούδων μας. Εχουμε κόκκινες γραμμές», λέει ο Αλέξανδρος Πουλάς, ο οποίος γεννήθηκε στη Σβέρνιτσα και ζει από μικρή ηλικία στην Ελλάδα.
Οι Σβερνιτσιώτες της διασποράς προγραμμάτιζαν μέσα στην εβδομάδα μια διαμαρτυρία στην Αλβανία για χθες, 30 Μαΐου. Είχαν ναυλώσει δύο λεωφορεία για να αναχωρήσουν από την Αθήνα την Παρασκευή, ενώ και άλλοι συντοπίτες τους θα ταξίδευαν με τα αυτοκίνητά τους από Θεσσαλονίκη και Πάτρα. Σκοπός τους ήταν να διαδηλώσουν μπροστά στον φράχτη και να ζητήσουν να επιτραπεί η πρόσβαση στις παραλίες.
Η πορεία στον φράχτη σημαδεύτηκε από σοβαρά επεισόδια. Αντρες χωρίς διακριτικά, υπό την ανοχή των αλβανικών αστυνομικών αρχών έσυραν και χτύπησαν έναν από τους κατοίκους, όπως φαίνεται και σε βίντεο που δημοσιεύτηκαν στο Διαδίκτυο. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών προέβη σε παράσταση διαμαρτυρίας προς την αλβανική κυβέρνηση για τον τραυματισμό του Ελληνα πολίτη.
Επί Ενβέρ Χότζα τα ιδιωτικά χωράφια των κατοίκων της Σβέρνιτσας καλλιεργούνταν υπό μορφήν κολεκτίβας. Το 1991, μετά την πτώση του καθεστώτος, η γη μοιράστηκε ξανά στους ντόπιους. Μετέπειτα εμφανίστηκαν διάφοροι μνηστήρες για να διεκδικήσουν τα ίδια εδάφη και σε ορισμένες περιπτώσεις φέρεται, βάσει δικαστικών αποφάσεων, να χρησιμοποίησαν πλαστούς τίτλους.
Οι κάτοικοι βρίσκονται σε πολυετή δικαστική διαμάχη με Αλβανό επιχειρηματία, ο οποίος υποστηρίζει ότι η κυριότητα είναι δική του από τα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο κ. Πουλάς λέει ότι εδώ και έξι μήνες περιμένουν να οριστεί συνεδρίαση για να τελεσιδικήσει η υπόθεση. Και σε άλλες περιοχές της Αλβανίας παραμένει μέχρι και σήμερα άλυτο πρόβλημα η εγγραφή εκτάσεων στο υποθηκοφυλακείο, ακόμη και σε περιπτώσεις που δεν αμφισβητούνται δικαστικά.
Πριν από δύο χρόνια οι κάτοικοι της Σβέρνιτσας είχαν απευθυνθεί στην εταιρεία του Κούσνερ, Affinity Partners, εξηγώντας τη δικαστική διαμάχη και τονίζοντας τον συναισθηματικό δεσμό τους με την περιοχή. Η «Κ» επιχείρησε να επικοινωνήσει με την ίδια εταιρεία, χωρίς όμως να λάβει απάντηση.
Οι διαμαρτυρίες
Περιβαλλοντικές οργανώσεις στην Αλβανία διαμαρτύρονται για την τοποθέτηση της περίφραξης και τις εργασίες στην ευρύτερη περιοχή. Κάνουν λόγο για αδιαφανείς διαδικασίες και αμφισβητούν το είδος της αρχικής αδειοδότησης για τις πρόσφατες παρεμβάσεις. «Εχουν ανοίξει νέους δρόμους πρόσβασης ισοπεδώνοντας αμμόλοφους αιώνων, αφαιρώντας τεράστιους μολασσικούς λόφους, οι οποίοι αποτελούν μνημεία της φύσης, καθώς και δασωμένα τμήματα», λέει στην «Κ» ο Γιον Βόρπσι, μέλος της οικολογικής οργάνωσης PPNEA.
Ο Τάουλαντ Μπίνο, από την Αλβανική Ορνιθολογική Εταιρεία, ήταν ο πρώτος που εντόπισε τις εργασίες κοντά στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας στα τέλη Απριλίου. «Σοκαρίστηκα και σήμανα συναγερμό για όσα συνέβαιναν σε μια προστατευόμενη περιοχή με σημαντική βιοποικιλότητα», λέει. Αναφέρει ότι κατά μέσον όρο 20.000 υδρόβια πτηνά φιλοξενούνται στον υγρότοπο τη χειμερινή περίοδο και εκτιμά ότι εφόσον προχωρήσουν οι εργασίες, θα εμφανιστούν και άλλοι επίδοξοι επενδυτές.
Ο Ούλριχ Εϊχελμαν, επικεφαλής της οργάνωσης Riverwatch, κάνει λόγο για μια «βάρβαρη κίνηση χωρίς την προηγούμενη πληροφόρηση των κατοίκων, χωρίς να ακολουθούνται οι κανόνες μιας σύγχρονης κοινωνίας». Επισημαίνει ότι η Αλβανία προβαίνει σε λάθη που είχαν γίνει στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην Ελλάδα, επεμβαίνοντας σε μια προστατευόμενη περιοχή ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους «για τις ανάγκες ενός ξεπερασμένου τουριστικού μοντέλου». Οπως εξηγεί, οι εκβολές του Αώου ποταμού και η λιμνοθάλασσα της Νάρτας αποτελούν μοναδικά οικοσυστήματα, εξέχουσας σημασίας για τη λεκάνη της Μεσογείου.
Το νησί με τα μπούνκερ
Από τις παραλίες στην ακτογραμμή βορείως της Σβέρνιτσας διακρίνεται στο βάθος του ορίζοντα η Σαζάν (Σάσων στα ελληνικά), μια ακατοίκητη νήσος στο στενό του Οτράντο. Πριν από δεκαετίες ήταν βάση σοβιετικών υποβρυχίων και στις πλαγιές της υπάρχουν σήμερα χιλιάδες τσιμεντένια πολυβολεία και ερειπωμένοι στρατώνες. Στα τέλη του 2024 είχε δοθεί το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή» στον Κούσνερ για την κατασκευή πολυτελούς θερέτρου στο νησί.
Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, η επένδυση αναμένεται να φτάσει σε 1,4 δισ. ευρώ και να απασχολήσει κατά την ανάπτυξή της έως και 1.000 άτομα. Σε πρόσφατες δηλώσεις του ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Εντι Ράμα τόνισε ότι οι διαπραγματεύσεις για τη Σαζάν δεν έχουν τελειώσει, ενώ για τη Σβέρνιτσα ανέφερε ότι πρόκειται για υπόθεση ιδιωτικών εκτάσεων, όχι κρατικής γης.
Πέρα από τα ζητήματα υδροδότησης και ηλεκτροδότησης της Σαζάν που θα χρειαστεί να επιλυθούν, πρέπει να ελεγχθούν εξονυχιστικά η στεριά και η θάλασσα για διάσπαρτα ξεχασμένα πυρομαχικά από την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και έπειτα. Από την αλβανική πλευρά δεν έχει διευκρινιστεί πόσος καιρός θα χρειαστεί γι’ αυτήν την επιχείρηση, ούτε πόσο θα κοστίσει.
