Η εν Ελλάδι «φωνή του Αουσβιτς» σίγησε. Ο Θεσσαλονικιός Εβραίος Χάιντς Σαλβατόρ Κούνιο, επιζήσας του Ολοκαυτώματος, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 χρόνων. Πλέον, αδιάψευστοι μάρτυρες της φρίκης των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης είναι πέντε γυναίκες, οι οποίες απέμειναν εν ζωή από τους περίπου 1.200 ομοθρήσκους τους της Θεσσαλονίκης που σώθηκαν και επέστρεψαν στην πόλη.
Ο Χάιντς Κούνιο διήνυσε μια μακρά διαδρομή αγωνιζόμενος με όλες τις δυνάμεις του για να μην ξαναβιώσει η ανθρωπότητα μια ομαδική παραφροσύνη όμοια με αυτήν που έζησε ο ίδιος. Επέζησε από τύχη και γιατί μιλούσε γερμανικά, προσόν χρήσιμο στους δήμιους και σωτήριο, όπως αποδείχθηκε, για τον ίδιο.
Η ιστορία του είναι πάνω – κάτω η ίδια με εκείνη των άλλων Εβραίων που εξοντώθηκαν στους θαλάμους αερίων και όσων, ελάχιστων, επέζησαν. Συνελήφθη από τον ίδιο τον ενορχηστρωτή και δήμιο των Εβραίων της Θεσσαλονίκης Αλόις Μπρούνερ και μεταφέρθηκε με το πρώτο από τα «τρένα του θανάτου» στο Αουσβιτς-Μπιρκενάου, από όπου επέστρεψε, τσακισμένη ψυχή και κορμί «πετσί και κόκαλο», στην πόλη του, στη Θεσσαλονίκη. Με τη διαφορά ότι ο Κούνιο δεν περιορίστηκε στον τιτάνιο αγώνα της επιβίωσης. Σε αντίθεση με τους υπολοίπους, που βυθίστηκαν στη σιωπή, έβγαλε δυνατή φωνή για τον εφιάλτη που έζησαν στο Αουσβιτς. «Οι περισσότεροι δεν μιλούσαν, γιατί είτε οι εδώ δεν τους πίστευαν, είτε γιατί ακόμη και αν τους πίστευαν, τους θεωρούσαν προδότες και συνεργάτες των Γερμανών. Επρεπε, δηλαδή, να απολογηθούμε γιατί επιζήσαμε», είχε πει στην «Κ».
Η μαρτυρία του
Περιέγραψε στο βιβλίο «ημερολόγιο του αριθμού 109565», υπό τον τίτλο «Εζησα τον θάνατο», τη δική του μαρτυρία-καταπέλτη, η οποία «αποπνέει την οσμή των κρεματορίων και αποδίδει την εικόνα ενός καθεστώτος και ενός κόσμου που απέθεσε τη μαύρη σφραγίδα του στην πορεία των ανθρώπινων πεπρωμένων». Παράλληλα ξεκίνησε έναν μακρόχρονο αγώνα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό –πήγε στη Γερμανία, ταξίδεψε στις ΗΠΑ– για να μιλήσει σε μαθητές, πολίτες που μπορεί να μην είχαν ακούσει τίποτα για τα κρεματόρια και την εξόντωση των Εβραίων –και όχι μόνο–, αλλά και σε όσους ενδεχομένως τολμούσαν να αμφισβητήσουν την αλήθεια των στρατοπέδων συγκέντρωσης, και να τους πείσει πως «έγινε, άρα μπορεί να ξαναγίνει». Στα μέσα της δεκαετίας του 2000 το γυμνάσιο Σίλερ του Βερολίνου προσκάλεσε τον Κούνιο να μιλήσει στους μαθητές. «Και τι τους είπατε;», τον ρωτήσαμε. «Την αλήθεια. Δεν ήθελα να τους κρύψω τίποτα. Τους είπα πως ήρθε στο σπίτι και με έπιασε ένας αξιωματικός των SS, πως μας φόρτωσαν σπρώχνοντάς μας στα βαγόνια που ήταν για γουρούνια και αγελάδες, πως φθάσαμε νύχτα στο Αουσβιτς, πως “χιόνιζε” νιφάδες στάχτης καμένης ανθρώπινης σάρκας από τα φουγάρα του Μπιρκενάου. Τους τα είπα όλα… Τους μίλησα στα γερμανικά, με ρώτησαν πώς άρχισε ο διωγμός στη Θεσσαλονίκη, πώς ήταν η ζωή μας πριν από την Κατοχή, πώς βίωσα τον εφιάλτη των στρατοπέδων, πώς επέζησα, πώς ξανάφτιαξα τη ζωή μου. Οση ώρα μιλούσα, στην αίθουσα δεν ακουγόταν ανάσα. Ηταν συγκινητικό να βλέπεις ανθρώπους κοκαλωμένους, να μη μιλάει κανείς, που σήμαινε ότι ήταν εντυπωσιασμένοι. Αυτό μου φθάνει. Στο τέλος της ομιλίας σηκώθηκα όρθιος και φώναξα με όλη τη δύναμή μου “ποτέ πια” και “προστατέψτε τη δημοκρατία”. Μεσολάβησαν λίγα δευτερόλεπτα σιωπής και μετά οι συγκεντρωμένοι όρθιοι ξέσπασαν σε ένα παρατεταμένο χειροκρότημα…». Πέντε χρόνια μετά την απελευθέρωσή του, ο Κούνιο πήγε στο Αουσβιτς για να αποτίσει φόρο τιμής στα έξι εκατομμύρια των ομοθρήσκων του, αλλά κυρίως στις 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης. «Τα συναισθήματα ήταν συγκλονιστικά. Ο ουρανός στο Αουσβιτς ήταν καταγάλανος και στην ατμόσφαιρα δεν αιωρείτο η απαίσια στάχτη των καμένων πτωμάτων που έβγαινε από τα φουγάρα του κρεματορίου», αφηγήθηκε στην «Κ». «Βαδίζοντας ένα βράδυ ολομόναχος στον έρημο και επισκέψιμο πια φοβερό αυτόν χώρο και καθώς στη μνήμη μου ανακλήθηκαν εικόνες φρίκης, αναρωτήθηκα πού να είναι όλοι αυτοί οι οποίοι ήταν εδώ; Ποιοι ήταν ακριβώς οι 50.000 άνθρωποι από τη Θεσσαλονίκη; Πού είναι οι δικοί μου άνθρωποι; Εκείνη τη νύχτα έθεσα ως σκοπό της ζωής μου να καταγράψω αναλυτικά τα στοιχεία όλων των Θεσσαλονικιών Εβραίων που χάθηκαν στο μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης που είχαν φτιάξει οι χιτλερικοί». Και το έκανε με μεγάλο κόπο και προσπάθεια, αφήνοντας τον μακάβριο κατάλογο ως ακόμη ένα πειστήριο του εγκλήματος των ναζί.
Εφυγε από τη ζωή αφήνοντας σπουδαία παρακαταθήκη στην πόλη που τον αποχαιρέτησε χθες στο εβραϊκό νεκροταφείο, με παρόντες τον δήμαρχο Στέλιο Αγγελούδη, τον πρόεδρο του ΚΙΣ Δαυίδ Σαλτιέλ και πλήθος κόσμου.
