Η Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) για την εξειδίκευση δυνητικών ζωνών και χρήσεων στον πρώτο τομέα του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ) στο Βόρειο Αιγαίο θα περιλαμβάνει, όπως άλλωστε προκύπτει στον χάρτη που δημοσιεύθηκε από πέρυσι, αρκετά σημεία πιθανής τριβής με την Αγκυρα. Το γεγονός ότι τις τελευταίες εβδομάδες έχει προκύψει μια δημόσια συζήτηση, η οποία τροφοδοτείται με διαρροές που προέρχονται κυρίως από το κυβερνών κόμμα της Τουρκίας (ΑΚΡ) και περιγράφεται από διάφορους κύκλους της γειτονικής χώρας ως απόπειρα απάντησης της Αγκυρας στον ΘΧΣ, έχει την αυτοτελή πολιτική αξία του σε αυτή τη συζήτηση. Οπως, βεβαίως, και το γεγονός ότι οι ΚΥΑ του ΘΧΣ δεν έχουν ακόμη κατατεθεί.
Σταθερό σημείο τριβής
Επί του συγκεκριμένου ζητήματος, ένα από τα πιο σταθερά σημεία τριβής στο Βόρειο Αιγαίο (χωρική ενότητα 1) προσδιορίζεται γύρω από τη νησίδα Ζουράφα (γνωστή και ως Λαδοξέρα), που βρίσκεται στα ανατολικά της Σαμοθράκης. Για την Ελλάδα αποτελεί νησίδα η οποία έχει πλήρη επήρεια, ως εκ τούτου έξι ναυτικά μίλια και προς ανατολάς. Η θέση της Ζουράφας, απέναντι από την Τουρκία και συγκεκριμένα τον Κόλπο του Ξηρού, θεωρείται από την Αγκυρα μια τεχνητή προώθηση των ελληνικών θαλασσίων ζωνών (διαθέτει έναν φάρο), γι’ αυτό και στις κρίσεις που προηγήθηκαν του Φεβρουαρίου 2023 (τους καταστροφικούς σεισμούς στη Νοτιοανατολική Τουρκία και την αυτόματη μετάπτωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων στα «ήρεμα νερά») η Ζουράφα είχε γίνει στόχος υπερπτήσεων από την τουρκική αεροπορία.
Η Ζουράφα περιλαμβάνεται στις νησίδες του Βορείου Αιγαίου που η Αγκυρα έχει εντάξει στην κατηγορία των «γκρίζων ζωνών». Στην ίδια κατηγορία η Αγκυρα έχει συμπεριλάβει και άλλες ακατοίκητες νησίδες, όπως οι Καλόγεροι, αλλά και κατοικημένα νησιά, όπως οι Οινούσσες και τα Αντίψαρα (ανατολικά και δυτικά της Χίου αντιστοίχως). Ολα αυτά τα νησιά (όπως και τα μεγαλύτερα του Βορείου Αιγαίου, και δη η Λήμνος, η Λέσβος και η Χίος) θεωρούνται ευρισκόμενα εντός τουρκικής περιοχής ευθύνης για την Ερευνα και Διάσωση, μάλιστα με χάρτη ο οποίος εκδόθηκε το 2020, ώστε να ταυτίζεται με τα όρια της «Γαλάζιας Πατρίδας». Στην «καρδιά» του Βορείου Αιγαίου η Τουρκία δεσμεύει, επίσης, για όλη τη διάρκεια του χρόνου περιοχή (μεταξύ όρους Αθω, Θάσου, Σαμοθράκης και Λήμνου) ως μόνιμο πεδίο βολής ασκήσεων.
Ενα επιπλέον σημείο τριβής από την πλευρά της Τουρκίας είναι η δυνατότητα που δίνει ο ΘΧΣ στην Ελλάδα να αδειοδοτεί πλατφόρμες στην ανοιχτή θάλασσα (δηλαδή πέρα από τα 6 ν.μ.) για την παραγωγή ενέργειας. Η συγκεκριμένη δυνατότητα δεν συνδέεται τόσο με τις εξορύξεις – άλλωστε η Τουρκία από το 1973 και το 1974 έχει «παραχωρήσει» στην τουρκική εταιρεία πετρελαίου (ΤΡΑΟ) οικόπεδα στο Βόρειο Αιγαίο για έρευνες υδρογονανθράκων, αλλά και για την ανάπτυξη ανεμογεννητριών ή άλλων πλατφορμών αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). Φυσικά, ακόμη ένα σημείο τριβής, όπως άλλωστε φάνηκε επανειλημμένως τους τελευταίους 12-13 μήνες, είναι η οριοθέτηση θαλασσίων πάρκων. Στο Νότιο Αιγαίο οριοθετήθηκαν προσεκτικά εντός των χωρικών υδάτων μεγαλύτεροι αλλά και μικρότεροι νησιωτικοί σχηματισμοί και κάτι τέτοιο θα επιχειρηθεί να γίνει και στο μέλλον.
Από τη στιγμή που το «περιβαλλοντικό» τζίνι βγήκε από το μπουκάλι, εκ των πραγμάτων τα ζητήματα που συνδέονται με τις χρήσεις γης και θάλασσας στο Αιγαίο Πέλαγος αποτελούν ταυτόχρονα και πιθανά σημεία τριβών στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
