Η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών, όπως τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, είναι η κύρια προτεραιότητα που θέτει η μελέτη για το μέλλον του Βορείου Αιγαίου. Η πρόταση για το πρώτο από τα τέσσερα θαλάσσια περιφερειακά σχέδια της χώρας εστιάζει στις δυνατότητες περαιτέρω οικονομικής εκμετάλλευσης του θαλάσσιου χώρου, προτείνοντας εκτός από τα ενεργειακά, περισσότερες μαρίνες και τουριστικούς λιμένες και νέες ακτοπλοϊκές διασυνδέσεις, ενώ είναι φτωχή σε ζητήματα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της ακτογραμμής. Αξιοσημείωτη είναι η απουσία οποιωνδήποτε συγκεκριμένων αναφορών σε χωροθετήσεις, πιθανότατα λόγω της ιδιαιτερότητας της περιοχής.
Το πρώτο θαλάσσιο περιφερειακό χωροταξικό για το Β. Αιγαίο έρχεται σε συνέχεια της εθνικής στρατηγικής για τον θαλάσσιο χώρο, που εγκρίθηκε πριν από έναν χρόνο (Απρίλιος 2025, ΦΕΚ 227Δ). Η εθνική στρατηγική χωρίζει τον θαλάσσιο χώρο σε τέσσερις ενότητες: το Βόρειο Αιγαίο, το Νότιο Αιγαίο (Κυκλάδες και Δωδεκάνησα), την Κρήτη με το Λιβυκό Πέλαγος και το Ιόνιο. Η μελέτη, την οποία παρουσιάζει σήμερα η «Κ», είναι η πρώτη που παραδόθηκε προ δεκαημέρου στο υπουργείο Περιβάλλοντος. Το κείμενό της δεν είναι οριστικό, καθώς σε πρώτο επίπεδο μπορεί να δεχθεί τις παρεμβάσεις του ΥΠΕΝ. Κατόπιν θα πρέπει να δοθεί σε δημόσια διαβούλευση πριν κυρωθεί.
Το πλαίσιο ξεκινάει με γενικές αναφορές στην περιοχή και στον ρόλο της (είναι ενδιαφέρον ότι, όπως αναφέρεται, από αυτή την περιοχή προέρχεται το 70% των αλιευμάτων της χώρας). Κατόπιν θέτει στόχους σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Ως κύριοι στόχοι σε διεθνές επίπεδο ορίζονται:
• Η αξιοποίηση της γεωγραφικής θέσης και η ενδυνάμωση του ρόλου της ως πύλης εισόδου και εξόδου στο Αιγαίο και σε μια ανεπτυγμένη διασυνοριακή ζώνη (Ελλάδας – Τουρκίας).
• Η ενίσχυση του ρόλου της, λειτουργώντας ως «σταυροδρόμι» θαλάσσιων μεταφορών.
• Η ενίσχυση του ρόλου της ως ενεργειακού κόμβου διέλευσης φυσικού αερίου διαμέσου της θάλασσας.
• Η συμβολή της στην ανάπτυξη, δικτύωση, συνεργασία και χωρική ολοκλήρωση ενός ισόρροπου διασυνοριακού χώρου, με ενεργό συμμετοχή στον σχεδιασμό και στην υποστήριξη έργων διακρατικής συνεργασίας.
Σε εθνικό επίπεδο, κυριότερος στόχος φαίνεται να είναι ο «ενεργειακός» ρόλος του Β. Αιγαίου: «Η αναβάθμιση της περιοχής στον ενεργειακό χάρτη της χώρας με την ανάπτυξη υπεράκτιων εγκαταστάσεων ΑΠΕ και την ορθολογική και βιώσιμη αξιοποίηση των αποθεμάτων υδρογονανθράκων». Αυτή η προτεραιότητα διέπει όχι μόνο τη στοχοθεσία, αλλά ολόκληρο το σχέδιο. Επίσης αναφέρεται η σημασία της ενδυνάμωσης των θαλάσσιων συνδέσεων μεταξύ των νησιών και των νησιών με την ηπειρωτική χώρα, καθώς και η ισόρροπη ανάπτυξη όλων των παραγωγικών κλάδων. Περιβαλλοντικοί στόχοι δεν τίθενται ούτε καν σε επίπεδο γενικών αρχών. Είναι χαρακτηριστικό ότι για την προστασία του παράκτιου χώρου «τα θαλάσσια χωροταξικά προωθούν τεχνικά έργα και μέτρα που αναπτύσσονται στον θαλάσσιο χώρο και αποσκοπούν στην αποτροπή διάβρωσης των ακτών». Ενώ σε δύο ενότητες προτείνει τη χωροθέτηση υδατοκαλλιεργειών σε ακατοίκητες νησίδες (τις οποίες γενικά οι επιστήμονες θεωρούν πυρήνες βιοποικιλότητας) σαν να επρόκειτο για «άχρηστο» χώρο. Να σημειωθεί ότι το σχέδιο δεν έχει συγκεκριμένες χωροθετήσεις. Μόλις μία αναφορά σε μίλια γίνεται σε όλο το κείμενο: ότι τα υπεράκτια αιολικά πάρκα μικρού μεγέθους «προωθούνται σε αποστάσεις όχι μικρότερες των 5 ναυτικών μιλίων», αλλά όταν δεν γειτνιάζουν με τουριστικές περιοχές «μπορούν να χωροθετούνται και σε αποστάσεις 3-5 ναυτικών μιλίων».
Στο πρώτο θαλάσσιο περιφερειακό χωροταξικό σχέδιο, περιβαλλοντικοί στόχοι δεν τίθενται ούτε σε επίπεδο γενικών αρχών.
Οι αναπτυξιακές ζώνες
Το σχέδιο χωρίζει το Β. Αιγαίο σε τέσσερα τμήματα, τα οποία ονομάζονται «αναπτυξιακές ζώνες» και καλύπτουν αντίστοιχες περιφερειακές ενότητες:
• Στη θαλάσσια ζώνη Λέσβου, Λήμνου και Χίου. Σε αυτή την περιοχή προτείνονται η δημιουργία πύλης εισόδου επιβατών κρουαζιέρας (home port) στη Μυτιλήνη και σταθμός κρουαζιέρας στη Χίο. Η ανάδειξη των εναλίων αρχαιοτήτων στα παράλια της Λέσβου. Η δημιουργία καταδυτικού πάρκου – καταδυτικών διαδρομών στον Αγιο Ευστράτιο. Οσον αφορά τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, προτείνεται κατά προτεραιότητα η ανάπτυξή τους στον θαλάσσιο χώρο του άξονα Αγιος Ευστράτιος – Σκύρος – Κεντρική Εύβοια. Επίσης, «σε εφαρμογή των διατάξεων του ν. 4951/2022, η θαλάσσια περιοχή που εκτείνεται νοτίως της ακτογραμμής της Περιφερειακής Ενότητας Εβρου και βορείως-βορειοανατολικώς της Σαμοθράκης ορίζεται ως περιοχή ανάπτυξης πιλοτικών έργων υπεράκτιο αιολικό πάρκο (ΥΑΠ), μέχρι συνολικής ισχύος 600 MW».
• Στη ζώνη Εβρου, Ξάνθης, Ροδόπης, Καβάλας και Θάσου: το σχέδιο κρίνει αναγκαία «τη διατήρηση και περαιτέρω προώθηση της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στον κόλπο της Καβάλας και όπου αλλού εντοπιστούν νέα κοιτάσματα, καθώς και την υποστήριξη της λειτουργίας του τερματικού σταθμού υγροποιημένου αερίου (ΑΣΦΑ) στην Αλεξανδρούπολη και της υπόγειας αποθήκευσης φυσικού αερίου (ΥΑΦΑ) στην περιοχή της Καβάλας. Για την ενίσχυση των υδατοκαλλιεργειών προτείνεται η οριοθέτηση περιοχών προτεραιότητας στον Στρυμονικό και στον Βιστωνικό κόλπο, στη Νέα Πέραμο, στην Κεραμωτή και στη Μαρώνεια – και η αποφυγή χωροθέτησης νέων μονάδων υδατοκαλλιέργειας στις τουριστικά ανεπτυγμένες περιοχές της Θάσου.
Το σχέδιο προτείνει διασύνδεση της Καβάλας και της Αλεξανδρούπολης με Λήμνο, Λέσβο και Χίο, καθώς και τα παράλια της Τουρκίας.
• Στη ζώνη Χαλκιδικής, Θεσσαλονίκης, Ημαθίας και Πιερίας, το σχέδιο κάνει μόνο γενικόλογες αναφορές για την ενίσχυση των τουριστικών λιμένων. Προτείνει απαγόρευση χωροθέτησης καταδυτικών πάρκων στις τουριστικές ζώνες της Χαλκιδικής και της Πιερίας. Και τακτική ακτοπλοϊκή σύνδεση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης με τα λιμάνια Λήμνου, Λέσβου και Χίου. Επίσης προτείνεται να διερευνηθεί η δυνατότητα ακτοπλοϊκής σύνδεσης μεταξύ Χαλκιδικής και Πιερίας μέσω των λιμένων Νέων Μουδανιών και Λιτοχώρου. Το σχέδιο δεν κάνει καμία αναφορά στα τεράστια προβλήματα διάβρωσης των ακτών της βόρειας Πιερίας.
• Στη ζώνη Μαγνησίας, Σποράδων, Βοιωτίας, Φθιώτιδας και τμημάτων της Εύβοιας (συμπεριλαμβανομένης της Σκύρου), το σχέδιο επανέρχεται στο ενεργειακό όραμά του. «Κρίνεται αναγκαία η ενδυνάμωση της ζώνης στον ενεργειακό χάρτη της χώρας με την προώθηση θαλάσσιων ΑΠΕ και την εξασφάλιση χωρικών προϋποθέσεων για την υλοποίηση του σχεδιαζόμενου ανεξάρτητου συστήματος φυσικού αερίου στον Βόλο», αναφέρει.
Οσον αφορά τον θαλάσσιο τουρισμό προτείνει την πύκνωση του δικτύου τουριστικών λιμένων με τη δημιουργία μαρίνας στον Βόλο, την ανάπτυξη μαρινών στα Καμένα Βούρλα, στη Σκύρο και στο Γρεγολίμανο Αγίου Γεωργίου Λιχάδων. Καθώς και τη δημιουργία καταφυγίων/αγκυροβολίων στην Αλόννησο, στα εξωτερικά παράλια του Πηλίου και στον Παγασητικό, στα παράλια της Λάρισας και στις περιοχές Κύμη, Λουτρά Αιδηψού, Λινάρια Σκύρου, Βουρκάρι Χαλκίδας, Ωρεοί και Ροβιές στην Εύβοια. Προτείνει επίσης την αναβάθμιση και επέκταση των λιμανιών Βόλου, Σκιάθου και Σκοπέλου για την υποδοχή κρουαζιέρας.
Το σχέδιο κάνει ορισμένες γενικόλογες αναφορές περί ανάδειξης του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Βορείων Σποράδων, αλλά «ως πόλου θεματικού τουρισμού», και δημιουργίας καταδυτικού πάρκου Σποράδων – Παγασητικού. Τέλος προτείνεται τακτική ακτοπλοϊκή σύνδεση της Κύμης και του Βόλου με Λήμνο, Λέσβο και Χίο και διερεύνηση της σύνδεσης των Σποράδων με τα νησιά του Β. Αιγαίου.
