«Οπως η Ελλάδα έχει τον νόμο Μανιάτη, έτσι και η Τουρκία ετοιμάζει τον δικό της νόμο». Με αυτό το σκεπτικό αιτιολογούσαν τουρκικές πηγές την προώθηση του νομοσχεδίου της «Γαλάζιας Πατρίδας», όπως το χαρακτήρισε και η τουρκική κρατική τηλεόραση. Η Αγκυρα διαμορφώνει το δικό της νομικό πλαίσιο για τις περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη θαλάσσια δικαιοδοσία της. Ωστόσο, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η παρέμβαση δεν θα περιορίζεται στις θαλάσσιες ζώνες, αλλά θα επιχειρηθεί να επισημοποιηθούν και οι αξιώσεις για «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο.
Πληροφορίες της «Κ» επιβεβαιώνουν ότι το νομοσχέδιο είναι έτοιμο, βρίσκεται στην τελική φάση επεξεργασίας και έχει εξεταστεί από όλους τους αρμόδιους φορείς. Αφού επανεξεταστεί από το υπουργείο Εξωτερικών και την τουρκική προεδρία, θα κατατεθεί προς ψήφιση τον Ιούνιο, εκτός εάν προκύψουν «διπλωματικές αναβολές». Δεν υπάρχουν πληροφορίες για χάρτες ή συντεταγμένες.
«Εμπόδιο» για την Ελλάδα – Aναλυτής της γειτονικής χώρας εξηγεί ότι «ουσιαστικά η Τουρκία κάνει νόμο τα 6 μίλια στο Αιγαίο και περιορίζει τις επιλογές της Ελλάδας ως προς τα πιθανά επόμενα βήματά της, όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων της, τα θαλάσσια πάρκα και άλλες δραστηριότητες».
Με προεδρική εντολή
Εμπειρος αναλυτής της γειτονικής χώρας εξηγεί πως «ουσιαστικά η Τουρκία κάνει νόμο τα 6 μίλια στο Αιγαίο και περιορίζει τις επιλογές της Ελλάδας ως προς τα πιθανά επόμενα βήματά της, όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων της, τα θαλάσσια πάρκα και διάφορες άλλες δραστηριότητες».
Πηγές της γείτονος αναφέρουν ότι βασικός στόχος του νομοσχεδίου είναι το Αιγαίο και άλλες διπλωματικές πηγές δηλώνουν προς όλα τα μέσα ενημέρωσης ότι «το νομοσχέδιο ετοιμάστηκε επειδή υπάρχει ανάγκη για έναν νόμο-πλαίσιο που θα ορίζει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας στις θάλασσες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και θα παρέχει νομική βάση για αυτές τις εξουσίες στο τουρκικό εσωτερικό δίκαιο».
Πάντως, απαιτείται προσεκτική ανάγνωση «των μυστικών του νομοσχεδίου», τα οποία εντοπίζονται στις εξουσίες που παρέχονται στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όπως το δικαίωμα να κηρύσσει θαλάσσια πάρκα και να αναλαμβάνει οικολογικές δραστηριότητες σε περιοχές όπου η Τουρκία θεωρεί ότι εμπίπτουν στη θαλάσσια δικαιοδοσία της, χωρίς να απαιτείται διαβούλευση ή διαπραγμάτευση.
Τι βλέπει η Αθήνα
Η απόφαση της Αγκυρας να ανεβάσει εντός του θέρους την ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις θεωρείται από την ελληνική πλευρά περιττή κίνηση κλιμάκωσης. Στην Αθήνα αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν το νομοσχέδιο θα περιορίζεται στη δημιουργία ενός πλαισίου που θα αποτελεί συνέχεια επιστολών στον ΟΗΕ βάσει των οποίων η Αγκυρα έχει ανακοινώσει εξωτερικά όρια υφαλοκρηπίδας, αρμοδιότητες στο μισό Αιγαίο (ανατολικά του 25ου μεσημβρινού) και, φυσικά, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ή αν θα περιλαμβάνει κάποια αναφορά στις γκρίζες ζώνες ως περιοχές «ειδικού» χειρισμού και ακαθόριστης κυριαρχίας.
Στην Τουρκία, κατά τη γνώριμη τακτική του «σκωτσέζικου ντους», επιχειρείται από τη μία πλευρά να δοθεί προς το εσωτερικό η εικόνα μιας κυβέρνησης με «σιδηρά θέληση» ώστε να προασπιστεί τα «δικαιώματά» της στην περιοχή της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Ενώ από την άλλη πλευρά, προς το εκτός Τουρκίας κοινό, δηλαδή τους διεθνείς εταίρους και συνομιλητές, η Αγκυρα εμφανίζεται ως απλώς κινούμενη από την ανάγκη δημιουργίας εσωτερικού δικαίου που θα ενσωματώνει και μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Βέβαια, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι θέσεις ότι το σύνολο των ελληνικών νησιών δεν διαθέτει καμία άλλη επήρεια πλην αυτής των 6 ναυτικών μιλίων αιγιαλίτιδας ζώνης (κυρίως δεν έχουν δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα) κινούνται σε εκ διαμέτρου αντίθετη κατεύθυνση από αυτή του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το κύριο αρνητικό όλης αυτής της υπόθεσης είναι ότι με την ενεργοποίηση των ταγών της κοινής γνώμης στην Τουρκία δημιουργείται τις τελευταίες εβδομάδες ένα κλίμα εναντίον της Ελλάδας. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι λίγο νωρίτερα είχε προηγηθεί η επικοινωνιακή ένταξη της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας στον «άξονα του κακού» υπό το Ισραήλ.
Η τουρκική εφημερίδα Oksijen αναφέρει ότι «η Τουρκία υποστηρίζει ότι, λόγω της ιδιομορφίας του Αιγαίου, η Ελλάδα και η Τουρκία θα πρέπει να επιλύσουν όλα τα ζητήματα –συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας– μέσω διαπραγματεύσεων, με ολιστική προσέγγιση».
Η εφημερίδα Milliyet σημειώνει πως «το νέο νομοσχέδιο παρέχει στον πρόεδρο την εξουσία να κηρύσσει θαλάσσιες περιοχές ειδικού καθεστώτος για αλιεία, προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και άλλους σκοπούς σε περιοχές όπου δεν έχει κηρυχθεί Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Αυτό θα δώσει στην Τουρκία περιθώριο ελιγμών τόσο ως προς τα θαλάσσια δικαιώματά της όσο και έναντι των τετελεσμένων της Ελλάδας. Θαλάσσιες περιοχές ειδικού καθεστώτος μπορούν επίσης να κηρυχθούν από τον πρόεδρο σε περιοχές όπου δεν έχει κηρυχθεί ΑΟΖ. Ο κανονισμός παρέχει στον πρόεδρο μία ακόμη σημαντική εξουσία: το προσχέδιο ορίζει τους θεμελιώδεις κανόνες για τον καθορισμό του εύρους και των ορίων των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας, ενώ παράλληλα παρέχει στην προεδρία την εξουσία να καθορίσει τα όρια αυτά».
Το non paper
Σύμφωνα με το non paper που διένειμε το κυβερνών Κόμμα ∆ικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) σε όλα τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης και δημοσιοποιήθηκε και από την κρατική τηλεόραση της Τουρκίας, στο νομοσχέδιο θα συμπεριληφθεί και η αμφισβήτηση της κυριαρχίας νησιών, νησίδων και βραχονησίδων στο Αιγαίο.
«Στο νομοσχέδιο που ετοιμάστηκε εξετάζεται επίσης το νομικό καθεστώς των νήσων, νησίδων και βραχονησίδων που αποκαλούνται “γκρίζες ζώνες” και προκαλούν κατά καιρούς εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, ιδιαίτερα στο Αιγαίο Πέλαγος. Ο προσδιορισμός και το καθεστώς των εν λόγω γεωγραφικών σχηματισμών θα συμπεριληφθούν στον “Νόμο της Γαλάζιας Πατρίδας” στο πλαίσιο των αρχών του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας», αναφέρουν οι πληροφορίες.
Παραμένει το casus belli – Τούρκοι αξιωματούχοι επιμένουν πως με την κατάθεση του νομοσχεδίου δεν ανατρέπεται η απόφαση του casus belli του 1995, με την οποία η Εθνοσυνέλευση αποφάσισε ότι οποιοδήποτε βήμα επέκτασης των χωρικών υδάτων από την Ελλάδα θα θεωρείτο αιτία πολέμου.
Αξιωματούχοι της γειτονικής χώρας επιμένουν πως με την κατάθεση του νομοσχεδίου δεν ανατρέπεται η απόφαση του casus belli του 1995, με την οποία η τουρκική Εθνοσυνέλευση αποφάσισε ότι οποιοδήποτε βήμα επέκτασης των χωρικών υδάτων από την Ελλάδα θα θεωρείτο αιτία πολέμου. Υποστηρίζουν ότι με τη νομοθέτηση της τουρκικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 6 μίλια ενισχύεται νομικά η τουρκική θέση για την ιδιαιτερότητα του Αιγαίου.
Τα μηνύματα
Τα πρώτα σημάδια πως κάτι ετοιμαζόταν είχαν εμφανιστεί όταν ο κυβερνητικός εταίρος του κ. Ερντογάν, πρόεδρος του MHP Ντεβλέτ Μπαχτσελί, την περασμένη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της κοινοβουλευτικής ομάδας του, είχε δηλώσει ότι «εάν οι συμμαχίες στοχεύουν στην περικύκλωση της Τουρκίας, στην άσκηση πίεσης στους Τουρκοκυπρίους, στη διατάραξη της υπάρχουσας ισορροπίας στο Αιγαίο ή στη δημιουργία μιας de facto κατάστασης στην Ανατολική Μεσόγειο ενάντια στη θέληση της Τουρκίας, δεν μπορούμε να παραμείνουμε αδιάφοροι».
Τα θαλάσσια πάρκα που ανακοίνωσε η Ελλάδα, καθώς και ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, είχαν ήδη κινητοποιήσει την τουρκική διπλωματία, χωρίς ωστόσο να οδηγήσουν σε μεγαλύτερα βήματα. Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης δίνουν έμφαση και στη χρονική στιγμή της ανακοίνωσης του νομοσχεδίου, επισημαίνοντας ότι «η ανάπτυξη πολεμικών αεροσκαφών και πλοίων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο από ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες στην Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς και η αυξανόμενη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ, φαίνεται να έχουν προκαλέσει ανησυχία στην Αγκυρα. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε επίσης, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ότι θα “σταθεί στο πλευρό της Ελλάδας” εάν αμφισβητηθεί η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο».
Ο διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Eρευνας για το Ναυτικό Δίκαιο (DEHUKAM) του Πανεπιστημίου της Aγκυρας –που συμμετείχε στον σχεδιασμό του νομοσχεδίου– Μουσταφά Μπασκάρα, σε συνέντευξη Τύπου εξήγησε ότι «το νομοσχέδιο παρέχει στη Δημοκρατία της Τουρκίας αποκλειστικά κυριαρχικά δικαιώματα στη διαχείριση έμβιων και μη έμβιων πόρων, ορυκτών, υδρογονανθράκων και πηγών ενέργειας –όπως τα ρεύματα, οι παλίρροιες, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια– στον βυθό, στο υπέδαφος και στα υδάτινα σώματα των περιοχών που αποτελούν την τουρκική αποκλειστική οικονομική ζώνη».
Διπλωματικές πηγές που μίλησαν στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης σχολίασαν: «Ο νόμος ορίζει ότι όλες οι δραστηριότητες που σχετίζονται με τον βυθό και το υπέδαφος στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, καθώς και όλες οι οικονομικές, επιστημονικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες στη δηλωμένη τουρκική αποκλειστική οικονομική ζώνη, υπόκεινται στην άδεια ή/και στη συγκατάθεση της Τουρκικής Δημοκρατίας».
Είχαν προειδοποιήσει
Τούρκοι αξιωματούχοι που στις αρχές Μαΐου είχαν μιλήσει στην «Κ» –με δηλώσεις που δημοσιοποιήθηκαν την 4η Μαΐου– είχαν επισημάνει: «Να ξέρετε ότι μόλις ολοκληρωθούν οι εξελίξεις με τον πόλεμο και τις διαβουλεύσεις για το Ιράν, τότε όλη η προσοχή του υπουργείου Aμυνας και του υπουργείου Εξωτερικών μας θα στραφεί στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Τα βήματα που έγιναν στο διάστημα αυτό στα νησιά και στην Κύπρο θα εξεταστούν αναλυτικά και θα ζητηθεί η αντιστροφή τους».
Από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα της διττής τουρκικής συμπεριφοράς είναι οι εξελίξεις μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν και στον Περσικό Κόλπο. Η Ελλάδα ανέπτυξε συστήματα Patriot στην Κάρπαθο για την παροχή πρόσθετης προστασίας σε νατοϊκές βάσεις και πλοία, ενώ αξιοποίησε τα F-16 της 130 Σμηναρχίας Μάχης στη Λήμνο για την προστασία του εναέριου χώρου της Βουλγαρίας, πλέον της πυροβολαρχίας Patriot που μετακινήθηκε στο Διδυμότειχο.
Ενώ η Aγκυρα επιχείρησε να διαμαρτυρηθεί εντός ΝΑΤΟ, απέτυχε διότι απλούστατα οι Ελληνικές Δυνάμεις μετακινήθηκαν λόγω αναδιάταξης της Συμμαχίας για την προστασία των μελών της. Αυτή η λεπτομέρεια παραλείπεται στη συζήτηση που γίνεται εντός της Τουρκίας, με το νομοσχέδιο να παρουσιάζεται, μεταξύ άλλων, και ως «απάντηση» στη «στρατιωτικοποίηση» του Ανατολικού Αιγαίου.
