Κατανοεί τις ανησυχίες των εργαζομένων, αλλά επίσης συμμερίζεται τις φιλοδοξίες τους. Δεν δίνει πολλές υποσχέσεις, όμως προσφέρει απτές ευκαιρίες. Ετσι περιγράφει στην «Κ» τις προδιαγραφές της καλής ηγεσίας σε μια επιχείρηση ο Τζιανπιέρο Πετριλιέρι, καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς στο INSEAD. Βραβευμένος ερευνητής σε θέματα ηγεσίας, ο Πετριλιέρι επισκέφθηκε την Αθήνα για να συμμετάσχει σε εκδήλωση του INSEAD Alumni Association Greece. «Οι εταιρείες που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά την ανάπτυξη ταλέντων θέτουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο», μας είπε χαρακτηριστικά. Εξάλλου, το στοιχείο που κρατάει πρωτίστως τον εργαζόμενο στην επιχείρηση είναι οι ευκαιρίες που του παρέχεις για να εξελιχθεί και να αυξήσει τις «μετοχές» του στην αγορά.
– Στην εποχή της ΑΙ, αποκτά ξεχωριστή σημασία η ικανότητα να εξελίσσεις τις δεξιότητές σου και να είσαι ανοιχτός σε προσαρμογές που δυνητικά καταλήγουν μέχρι και στην αλλαγή επαγγέλματος. Πώς θα πειστεί ένας επαγγελματίας με πορεία στον κλάδο του ότι θα έχει περισσότερα να κερδίσει παρά να χάσει, αν επιλέξει να ακολουθήσει έναν άλλον δρόμο στα 40 ή στα 50 του;
– Μπορεί να φαίνεται σκληρό, αλλά είναι ρεαλιστικό σε μια λιγότερο δραματική εκδοχή του. Πάντα υπήρχαν επαγγελματίες που «κολλούσαν» στα μέσα της καριέρας τους και επαγγελματίες που εξελίσσονταν συνεχίζοντας να μαθαίνουν, ξεκινώντας ακόμη και τη δική τους επιχείρηση. Θα συμβαίνει απλώς πιο απροκάλυπτα από εδώ και στο εξής.
– Απώτερος στόχος της ΑΙ είναι να κάνει τη δουλειά ενός ανθρώπου ή ενός συστήματος πολύ πιο γρήγορα και αποτελεσματικά. Πώς θα διαμοιραστούν τα οφέλη από την προσδοκώμενη εκτόξευση της παραγωγικότητας, όχι μόνο στις εταιρείες και στις κυβερνήσεις αλλά και στους εργαζομένους;
– Δεν είμαστε ακόμη εκεί, και άρα δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε με ασφάλεια τα οφέλη για την παραγωγικότητα. Φαίνεται πως υπάρχουν εργασίες οι οποίες θα ενισχυθούν από την ΑΙ, εργασίες οι οποίες θα αντικατασταθούν και εργασίες οι οποίες αντιθέτως θα είναι πραγματικά αναντικατάστατες ενέχοντας –για παράδειγμα– σε μεγάλο βαθμό χειροτεχνία.
– Μιλώντας στην εκδήλωση του INSEAD Alumni Association στην Αθήνα, μεταφέρατε τη διαπίστωση ότι οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να φύγουν «αύριο» και να βρουν μια καλή δουλειά είναι και οι άνθρωποι οι οποίοι μένουν για περισσότερο χρόνο στην εταιρεία στην οποία εργάζονται. Θέλετε να το εξηγήσετε;
– Σε μια αγορά εργασίας όπου το ταλέντο αποτελεί ένα «νόμισμα», κάθε οργανισμός που σε βοηθά να το καλλιεργήσεις γίνεται και πιο ελκυστικός. Γι’ αυτό και οι εταιρείες που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά την ανάπτυξη ταλέντων θέτουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο. Ενα από τα πράγματα λοιπόν που έχω παρατηρήσει μέσα από την έρευνά μου είναι ότι οι εταιρείες που βοηθούν τους εργαζομένους να μάθουν δεξιότητες οι οποίες είναι πολύτιμες στην αγορά, οι εταιρείες που τους δίνουν την αυτοπεποίθηση ότι θα μπορούσαν να βρουν αλλού δουλειά αν χρειαστεί, θεωρούνται και οι πιο αξιόπιστες για εκείνους. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή η εταιρεία υπόσχεται να σε κρατήσει. Συμβαίνει επειδή σου δίνει ευκαιρίες να γίνεις καλύτερος σε αυτό που κάνεις. Είναι το στοιχείο που οδηγεί τον εργαζόμενο να παραμείνει, να βελτιωθεί περαιτέρω, και να αυξήσει τις «μετοχές» του στην αγορά.
– Κατά τη γνώμη σας, θα πρέπει ένας εργαζόμενος να είναι συνδεδεμένος με τον εργοδότη του; Να είναι δεσμευμένος στην εταιρεία; Ή μπορεί να είναι ψυχολογικά αποστασιοποιημένος, αλλά να είναι και πάλι αποδοτικός;
– Θα το θέσω ως εξής, μεταξύ σοβαρού και αστείου: Δεν πρέπει ποτέ να εμπιστεύεσαι υπερβολικά την εταιρεία σου, όπως και τον εαυτό σου. Ειδάλλως, υπάρχει ο κίνδυνος να απογοητευτείς. Αυτό που έχει σημασία είναι να εμπιστεύεσαι πάνω από όλα τη δουλειά σου αυτή καθαυτήν. Να γίνεσαι κάθε μέρα καλύτερος σε κάτι χρήσιμο που παράγει αξία. Σε κάθε περίπτωση, μπορείς να διατηρείς μια ορισμένη απόσταση από την εταιρεία στην οποία απασχολείσαι, αλλά να εξακολουθείς να είσαι παραγωγικός. Στο τέλος της ημέρας, θα είσαι αφοσιωμένος όχι στην οντότητα της εταιρείας αλλά στη δουλειά που σου επιτρέπει να κάνεις – ιδανικά και στους ανθρώπους με τους οποίους την κάνεις.
– Ποιο είναι το είδος της ηγεσίας που κρατάει το προσωπικό αφοσιωμένο στην εταιρεία; Εχετε συγκρατήσει κάποια στοιχεία ή πρακτικές που «δουλεύουν» ή δεν «δουλεύουν» από αυτήν την άποψη;
– Νομίζω ότι η καλύτερη ηγεσία είναι ίδια για όλες τις περιπτώσεις. Είναι αυτή που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής και ελεύθερος ταυτόχρονα. Αν σκεφτείς τους καλύτερους ηγέτες που έχεις συναντήσει στη ζωή σου, ήταν άνθρωποι που νοιάζονταν. Ο καλός ηγέτης κατανοεί τις ανησυχίες των εργαζομένων, αλλά επίσης συμμερίζεται τις φιλοδοξίες τους. Δεν δίνει πολλές υποσχέσεις, αλλά προσφέρει απτές ευκαιρίες. Και είναι ικανός να υιοθετήσει, σε καθημερινή βάση, δύο πολύ απλά και σημαντικά πράγματα: να δίνει προσοχή και να κάνει μια συζήτηση.
Η καλύτερη ηγεσία είναι αυτή που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής και ελεύθερος ταυτόχρονα.
– Το να μπορείς να απολύεις, αν το κρίνεις απαραίτητο για τις επιδόσεις της εταιρείας, είναι ένδειξη ηγεσίας; Για κάποιους, ηγέτης σημαίνει να δημιουργείς το κατάλληλο περιβάλλον ακόμη και για τους αδύναμους παίκτες; Είναι έτσι;
– Για να είμαι ειλικρινής, νομίζω ότι η απόλυση είναι συχνά μια ένδειξη αδυναμίας, ένα σημάδι ότι η ηγεσία δεν ξέρει τι άλλο να κάνει για να αντιστρέψει ένα πρόβλημα της εταιρείας ή δεν μπορεί να αντέξει την πίεση. Καλός ηγέτης είναι αυτός που μπορεί να αντιστρέψει τη χαμηλή απόδοση ενός εργαζομένου. Προφανώς, αυτό δεν είναι δυνατό σε όλες τις περιπτώσεις.
– Τι είναι καλύτερο; Να μένεις για καιρό σε μια δουλειά ή να αλλάζεις συχνά δουλειές; Υπάρχει κανόνας εδώ;
– Η απάντηση βρίσκεται σε αυτό που χρειάζεται κάθε φορά ένας επαγγελματίας για να συνεχίζει να εξελίσσεται και να νιώθει ότι αυτό που κάνει έχει αξία. Για να το πετύχεις, μερικές φορές χρειάζεται να παραμείνεις περισσότερο στην ίδια δουλειά. Αλλες φορές απαιτεί να αλλάξεις εργοδότη.
– Οι θέσεις ηγεσίας στον εταιρικό τομέα ενδεχομένως συνοδεύονται από περισσότερα βάρη και λιγότερα στοιχεία επιβράβευσης – ιδίως στις περιπτώσεις που οι αποδοχές δεν είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές. Κάποιες συστάσεις του κλάδου της Οργανωσιακής Συμπεριφοράς προς τους επίδοξους ή ήδη ενεργούς CEOs;
– Πιστεύω ότι οι περισσότεροι ηγέτες δεν παρακινούνται πραγματικά από την οικονομική ανταμοιβή, κι ας δείχνει έτσι. Ο ηγέτης συνήθως παρακινείται από την επίλυση ενός προβλήματος, από την ανάγκη να κάνει τη διαφορά, αλλά και ενίοτε από την επιθυμία να έχει τον έλεγχο. Αυτά είναι τα στοιχεία που «μετρούν» περισσότερο σε όσους επιλέγουν να σηκώσουν το βάρος που συνοδεύει μια θέση ευθύνης. Παρεμπιπτόντως, αν δεν υπήρχε βάρος, δεν θα υπήρχε και η ανάγκη για ηγεσία. Η δουλειά αυτή είναι δύσκολη και είναι αυτό που την κάνει ουσιαστική. Ωστόσο δεν θα πρέπει να το κάνεις πιο δύσκολο απ’ όσο χρειάζεται. Δεν θα πρέπει να απομονώνεις τον εαυτό σου ή να μη ζητάς ό,τι χρειάζεσαι για να πετύχεις, επειδή ενδεχομένως αισθάνεσαι ότι θα πρέπει να το κάνεις μόνος σου.
– Παρεμπιπτόντως, είναι εντάξει να μην απαντάς στα emails; Είναι ο φόρτος εργασίας θεμιτή εξήγηση, ιδίως για τα στελέχη σε θέσεις ευθύνης;
– Οχι. Και νιώθω ένοχος που το έχω κάνει. Στείλε έστω μια μονολεκτική ατάκα.
– Ποια είναι τα σημάδια που δείχνουν σε έναν ηγέτη ότι ήρθε η ώρα να αποσυρθεί; Υπάρχουν;
– Η δουλειά που υποσχέθηκες να ολοκληρώσεις έχει γίνει ή κάποιος άλλος θα μπορούσε να τη συνεχίσει με περισσότερο σθένος και επιδεξιότητα από εσένα. Αυτό είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να γίνει αποδεκτό για πολλούς από εμάς. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι ηγέτες χρειάζονται φίλους, που μπορούν να τους πουν την αλήθεια. Εχουν έτσι και κάτι να περιμένουν πέρα από τη δουλειά τους.
– Με τα χρόνια, έχει καταγραφεί μια διαφορετική κουλτούρα στις αγορές εργασίας των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Οι Ευρωπαίοι ενίοτε υπενθυμίζουν δηκτικά ότι θα πρέπει να δουλεύεις για να ζεις και όχι να ζεις για να δουλεύεις. Ποιες είναι εδώ οι σκέψεις σας;
– Νομίζω ότι θα πρέπει να σεβόμαστε αυτές τις διαφορές. Ερευνες δείχνουν ότι η εργασία αποτελεί σημαντικό μέρος της ζωής μας παντού. Για κάποιους, επειδή τους δίνει τη ζωή που θέλουν εντός εργασίας. Για άλλους, επειδή τους δίνει τη ζωή που θέλουν εκτός εργασίας. Και στις δύο περιπτώσεις, όλοι εκτιμούμε την εργασία και περιμένουμε να μας δώσει μια καλή ζωή. Απλώς επενδύουμε σε αυτήν με διαφορετικό τρόπο. Πιστεύω ότι είναι υγιές να καλλιεργείς μια ζωή που είναι ευρύτερη από την επαγγελματική σου ζωή. Διαφορετικά, θα ζητάς πάρα πολλά από την εργασία σου και θα γίνεσαι λιγότερο ελεύθερος σε αυτήν.
