Η σκέτη διαφήμιση προηγείται του πολιτικού μάρκετινγκ. Οι «αισθητήρες» της είναι πιο ευαίσθητοι στις κοινωνικές αλλαγές απ’ ό,τι τα αντανακλαστικά των πολιτικών οργανισμών. Το βλέπει κανείς στα διαφημιστικά μηνύματα που ενσωματώνουν τις ανασφάλειες της Gen Z – που μιλούν για το κόστος της στέγης, για το ύψος των αμοιβών, αλλά και την ψυχική ανταμοιβή της εργασίας, για την ψυχοθεραπεία ως βασικό αγαθό που πρέπει να είναι προσιτό (βλέπε και το ρεπορτάζ στη σελ. 29).
Εδώ οι διαφημιστές έχουν διαγνώσει ότι η παλιά μέθοδος δεν πιάνει. Η προβολή εικόνων ανέφελης και πολυτελούς ζωής, κλασικών καταναλωτικών προτύπων, κινδυνεύει να πυροδοτήσει αλλεργικές αντιδράσεις στους νέους θεατές που αισθάνονται στέρηση και ανασφάλεια. Είναι σοφότερο διαφημιστικά να υιοθετήσεις την αγωνία και να τη μετατρέψεις σε δέλεαρ. Σε νιώθω. Ελα κοντά μου. Ελα και ψώνισε. Γιατί στο τέλος πάντα το συμπονετικό μήνυμα είναι το άγκιστρο όπου θα κρεμαστεί το αγοραίο «τυράκι».
Δεν είναι βέβαια μόνο το μάρκετινγκ που έχει διαγνώσει τις ανάγκες της γενιάς που σε μεγάλο βαθμό δεν πρόλαβε καν την άνεση των «γονικών παροχών», για να βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με το φάσμα της καθοδικής κοινωνικής κινητικότητας. Είναι και ορισμένοι βλαστοί της νέας Αριστεράς, που προτάσσουν ξανά τις υλιστικές αγωνίες, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τα ζητήματα ταυτότητας και υπαρξιακής ανασφάλειας. Πρόκειται μάλλον για μια μείξη βιωτικών και αξιακών αιτημάτων. Ακόμη και η κλιματική κρίση, προβάλλεται κυρίως ως ζήτημα ενεργειακού κόστους παρά οικολογικής εσχατολογίας.
Στην Ελλάδα η ατζέντα αυτή είναι ακόμη ορφανή. Το κυρίαρχο κόμμα διακήρυξε στη συνεδρίαση της Πολιτικής Επιτροπής του ότι θέλει να εντάξει στα ψηφοδέλτιά του νέους κάτω των τριάντα. Οι γραβατωμένοι μεσήλικοι άνδρες που σχεδόν μονοπωλούσαν το ακροατήριο χειροκροτούσαν ενθουσιασμένοι. Ο επανακάμψας αριστερός πρωθυπουργός αναβαπτίστηκε με όνομα (ΕΛΑΣ) που παραπέμπει στη δεκαετία του ’40, δίνοντας έτσι προτεραιότητα στο παλαιό του ποίμνιο. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ –κόμματος που διατηρεί τα ερείσματά του στα καφενεία της περιφέρειας– θυμήθηκε προχθές να επιδοθεί σε «μαμντανιές», υποσχόμενος δωρεάν μεταφορές στους νέους έως 24 ετών, ενώ έχει επί χρόνια αναλώσει όλη την αντιπολιτευτική ενέργεια σε αγώνες πολιτικού γοήτρου και σκανδαλοθηρία. Η εκπρόσωπος του κινήματος των Τεμπών –της αυθεντικότερης και μαζικότερης νεανικής πολιτικής έκφρασης τα τελευταία χρόνια– μπαίνει στον στίβο της πολιτικής με εξαπτέρυγα στα οποία δεν χωράνε τα Τέμπη.
Η ατζέντα φαίνεται εντελώς ορφανή από εκπροσώπηση, αν συνυπολογίσει κανείς ότι η Αθήνα έχει μια από τις χειρότερες αναλογίες μισθών προς ενοίκια στην Ευρώπη. Υπάρχει «κοινό», που λένε και οι μυαλοπώλες των πολιτικών γραφείων. Αλλά το κοινό αυτό δεν είναι εκλογική πελατεία. Το εκλογικό σώμα έχει μέση ηλικία 50 και άνω (σε μια χώρα που η μέση ηλικία του γενικού πληθυσμού είναι 47,2). Η ηλικία του πραγματικού εκλογικού σώματος ανεβαίνει κι άλλο αν προσμετρήσει κανείς και το γεγονός ότι η αποχή είναι υψηλότερη στους (δυνητικούς) ψηφοφόρους κάτω των 30.
Αρα; Αν θες να αναπτύξεις αποδοτικό εκλογικό μάρκετινγκ, θα πρέπει να το προσανατολίσεις σε αυτούς που όντως ξυπνούν την Κυριακή για να φτάσουν μέχρι το εκλογικό τμήμα. Θα μιλάς για Ραφάλ και συντάξεις, για επιδοτήσεις και δημόσια τάξη. Θα διπλασιάζεις τους μισθούς των ιεραρχών. Θα μιλάς γι’ αυτά που θέλουν οι πελάτες σου.
Βαβέλ
Ο πρωθυπουργός είπε την αντιπολίτευση «κωμικοτραγική Βαβέλ». Το «κωμικοτραγική» είναι θέμα οπτικής γωνίας – αν επιλέγει κανείς να κλάψει ή να γελάσει, όταν ως «νέα» πρόταση στην εξωτερική πολιτική εμφανίζεται η ψυχανάλυση του Ερντογάν· όταν ως νεότερο του «νέου» ετοιμάζεται να λανσαριστεί ξανά ένα απονενοημένο πολιτικό διάβημα του 1993. Ο χαρακτηρισμός «Βαβέλ», πάντως, πιστοποιείται και μόνο από τη σωρεία αντιπολιτευτικών σχημάτων που διεκδικούν την είσοδό τους στην επόμενη Βουλή. Είναι οξύμωρο πια να επαναλαμβάνει κανείς την γκρίνια περί «αντιπολιτευτικού κενού». Ποτέ κανένα πολιτικό κενό δεν ήταν τόσο πολυπρόσωπο. Το ερώτημα είναι αν αυτή η πολυκοσμία ευνοεί τη Ν.Δ. Της επιτρέπει μεν να μονοπωλεί την «κυβερνησιμότητα» – αφού καμία εκδοχή της Βαβέλ δεν είναι ισχυρή αρκετά ώστε να προβάλλει ως εναλλακτική. Η διασπορά επιτρέπει, όμως, και τη χαλαρότητα στο νεοδημοκρατικό ακροατήριο, αφού δεν υπάρχει μπαμπούλας για να διεγείρει αμυντικά ανακλαστικά. Ο εχθρός πρέπει να έχει πρόσωπο. Και το «χάος» δεν έχει.
