Η μέση σύνταξη στην Ελλάδα καλύπτει το 86% των βασικών δαπανών διαβίωσης, αφήνοντας ένα έλλειμμα της τάξης του 14%. Ετσι, και παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που δαπανούν σημαντικά κονδύλια για συντάξεις και διαθέτει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά αναπλήρωσης στην Ευρώπη, η πραγματικότητα για τους Ελληνες συνταξιούχους παραμένει ιδιαίτερα πιεστική.
Τα διαθέσιμα στοιχεία, τόσο από το πληροφοριακό σύστημα του υπουργείου Εργασίας «Ηλιος» όσο και της Datapulse, αποκαλύπτουν μια έντονη αντίφαση στο συνταξιοδοτικό μας σύστημα: υψηλή δημοσιονομική επιβάρυνση από τη μία πλευρά, αλλά χαμηλά πραγματικά εισοδήματα και περιορισμένη δυνατότητα κάλυψης των βασικών αναγκών από την άλλη.
Η μέση ετήσια σύνταξη στην Ελλάδα διαμορφώνεται στις 12.900 ευρώ, επίπεδο χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης που ανέρχεται σε 17.300 ευρώ. Αν και το ποσό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από εκείνο των βαλκανικών χωρών, η εικόνα αλλάζει όταν ληφθεί υπόψη το κόστος ζωής. Σε όρους αγοραστικής δύναμης (PPS), η ελληνική σύνταξη πλησιάζει τις 15.000 ευρώ, χωρίς όμως να εξαλείφει το πρόβλημα επάρκειας, καθώς δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες των συνταξιούχων.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η μέση ετήσια δαπάνη διαβίωσης για άτομα άνω των 60 ετών στην Ελλάδα εκτιμάται επίσης κοντά στις 15.000 ευρώ. Η σύγκριση αυτή αποκαλύπτει ένα σταθερό έλλειμμα της τάξης του 14%, γεγονός που σημαίνει ότι η σύνταξη καλύπτει μόλις το 86% των βασικών αναγκών. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε συνεχή πίεση στα νοικοκυριά των συνταξιούχων, τα οποία αναγκάζονται είτε να περιορίζουν την κατανάλωσή τους είτε να αναζητούν πρόσθετες πηγές εισοδήματος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεθοδολογία μέσω της οποίας προκύπτει αυτό το ποσοστό, καθώς δεν πρόκειται για απλή σύγκριση δύο αριθμών. Η ανάλυση της Datapulse βασίζεται σε σύνθετη επεξεργασία στοιχείων της Eurostat, επιχειρώντας να γεφυρώσει το κενό μεταξύ δεδομένων για συντάξεις και πραγματικές δαπάνες.
Επειδή δεν υπάρχουν ενιαία συγκρίσιμα στοιχεία αποκλειστικά για συνταξιούχους σε όλες τις χώρες, η εκτίμηση της κατανάλωσης γίνεται έμμεσα: υπολογίζεται η σχέση δαπανών των ατόμων άνω των 60 ετών σε σχέση με τον μέσο ενήλικα και η αναλογία αυτή εφαρμόζεται στα συνολικά στοιχεία κατανάλωσης. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται δεδομένα από διαφορετικά έτη –2005, 2010, 2015 και 2020– ώστε να εξαλειφθούν οι στρεβλώσεις από κρίσεις ή έκτακτες συνθήκες. Τα ποσά προσαρμόζονται στη συνέχεια σε τιμές 2023 με βάση τον πληθωρισμό, προκειμένου να είναι άμεσα συγκρίσιμα με τα σημερινά επίπεδα συντάξεων. Η τελική σύγκριση γίνεται τόσο σε ονομαστικούς όρους όσο και σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές στο κόστος ζωής.
Και η Ελλάδα, παρά τη σχετική βελτίωση που εμφανίζεται σε όρους αγοραστικής δύναμης, παραμένει στην κατηγορία των χωρών όπου οι συντάξεις δεν επαρκούν για την κάλυψη των βασικών δαπανών. Το φαινόμενο αυτό αποτυπώνεται και στα πραγματικά εισοδήματα. Η μέση κύρια σύνταξη γήρατος ανέρχεται σε 864,55 ευρώ μεικτά, δηλαδή περίπου 812 ευρώ καθαρά, ποσό χαμηλότερο από τον κατώτατο μισθό. Η μέση επικουρική σύνταξη δεν ξεπερνάει τα 184 ευρώ καθαρά, ενώ τα μερίσματα κινούνται λίγο πάνω από τα 100 ευρώ.
Η κατανομή των συντάξεων επιβεβαιώνει τη γενικευμένη πίεση: το 54% των συνταξιούχων ζει με έως 940 ευρώ καθαρά τον μήνα, το 35% με έως 658 ευρώ, ενώ πάνω από ένας στους τέσσερις λαμβάνει κάτω από 564 ευρώ.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η πλειονότητα των ηλικιωμένων βρίσκεται πολύ κοντά στα όρια της οικονομικής αντοχής.
