Η κορύφωση της τουριστικής περιόδου μεταφράζεται κάθε χρόνο σε εντατικοποίηση της εργασίας για χιλιάδες εργαζομένους σε ξενοδοχεία, καταλύματα, εστιατόρια, καφέ, μπαρ, επιχειρήσεις catering και τουριστικά γραφεία. Οι αυξημένες πληρότητες, οι συνεχείς αφίξεις και αναχωρήσεις επισκεπτών, οι εκδηλώσεις και οι ελλείψεις προσωπικού οδηγούν συχνά σε παρατάσεις βαρδιών και πρόσθετη απασχόληση. Ωστόσο η μεγάλη ζήτηση δεν αναιρεί τις υποχρεώσεις των εργοδοτών, ούτε περιορίζει τα δικαιώματα των εργαζομένων. Οι νομικοί ξεκαθαρίζουν πως το εργατικό δίκαιο εξακολουθεί να ισχύει στο σύνολό του και κάθε επιπλέον ώρα εργασίας πρέπει να καταγράφεται, να δηλώνεται και να αμείβεται σύμφωνα με τη νομοθεσία.
Η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας στον τουρισμό και στην εστίαση έχει αλλάξει σημαντικά την εικόνα της αγοράς. Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας, οι δηλωμένες υπερωρίες στον κλάδο αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 1.000% κατά τους μήνες με υψηλή τουριστική κίνηση, αποδίδοντας την εκτίναξη της υπερωριακής απασχόλησης, κατά κύριο λόγο, στη μετάβαση από τη μαύρη και γκρίζα εργασία στη νόμιμη καταγραφή του πραγματικού χρόνου εργασίας μέσω του νέου συστήματος.
Οι καταγγελίες
Η εικόνα που περιγράφουν οι εργαζόμενοι είναι πιο σύνθετη. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό και τον Τουρισμό (ΠΟΕΕΤ) δηλώνει ότι οι καταγγελίες προς την Επιθεώρηση Εργασίας και προς την ίδια την ομοσπονδία έχουν αυξηθεί σημαντικά στη διάρκεια της φετινής σεζόν. Σύμφωνα με την ΠΟΕΕΤ, τα συχνότερα προβλήματα αφορούν τη μη εφαρμογή των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων, την παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας, τη μη ορθή λειτουργία της ψηφιακής κάρτας εργασίας και τη μη καταβολή των νόμιμων προσαυξήσεων για υπερωρίες, νυχτερινή εργασία, Κυριακές και αργίες.
Η ΠΟΕΕΤ καταγγέλλει ακόμη ότι σε ορισμένες επιχειρήσεις η καταγραφή της ψηφιακής κάρτας πραγματοποιείται από τα γραφεία προσωπικού, με αποτέλεσμα –όπως υποστηρίζει– να αλλοιώνεται ο πραγματικός χρόνος εργασίας και να χάνονται υπερωρίες και ημέρες ανάπαυσης. Οι εργοδοτικές οργανώσεις, από την πλευρά τους, επισημαίνουν ότι η έλλειψη προσωπικού και οι αυξημένες ανάγκες της σεζόν δυσχεραίνουν την καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων, υποστηρίζοντας ότι η ψηφιακή κάρτα συμβάλλει ήδη στη βελτίωση της συμμόρφωσης. Στην πράξη, τα περισσότερα ζητήματα προκύπτουν όταν το δηλωμένο ωράριο δεν συμπίπτει με τον πραγματικό χρόνο απασχόλησης.
Ενας εργαζόμενος μπορεί να έχει προγραμματισμένη λήξη βάρδιας στις 11 το βράδυ, αλλά να παραμένει για το κλείσιμο του ταμείου, την εξυπηρέτηση πελατών που βρίσκονται ακόμη στον χώρο, τον καθαρισμό, την προετοιμασία της επόμενης ημέρας ή την παράδοση της βάρδιας. Σύμφωνα με την ανάλυση από τη «Νομική Βιβλιοθήκη», όλες αυτές οι εργασίες αποτελούν πραγματικό χρόνο απασχόλησης όταν εκτελούνται για τις ανάγκες της επιχείρησης και υπό τις οδηγίες του εργοδότη. Επομένως, δεν μπορούν να θεωρηθούν άτυπη ή εθελοντική προσφορά του εργαζομένου.
Τι επιτρέπεται
Αναλυτικά, η νομοθεσία επιτρέπει την υπερωριακή απασχόληση, αρκεί να τηρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η αυξημένη τουριστική κίνηση, οι έκτακτες ανάγκες μιας επιχείρησης ή η μεγάλη πληρότητα ενός ξενοδοχείου μπορούν να δικαιολογήσουν πρόσθετη εργασία, όχι όμως ανεξέλεγκτες παρατάσεις βαρδιών. Για να είναι νόμιμη η υπερωρία, πρέπει να αποτελεί πραγματικό χρόνο εργασίας, να δηλώνεται μέσω του πληροφοριακού συστήματος «Εργάνη» όπου προβλέπεται και να αμείβεται με τις νόμιμες προσαυξήσεις.
Τι σημαίνει αυτό; Στο πενθήμερο σύστημα εργασίας, η απασχόληση από την 41η έως και την 45η ώρα εβδομαδιαίως θεωρείται υπερεργασία και αμείβεται με προσαύξηση 20%. Πέραν αυτού του ορίου πρόκειται για υπερωριακή απασχόληση, η οποία, όταν έχει δηλωθεί νόμιμα, αμείβεται με προσαύξηση 40%. Αντίστοιχες διατάξεις ισχύουν και στο εξαήμερο σύστημα εργασίας. Η παραμονή στην εργασία επειδή «υπάρχει πολλή δουλειά» ή επειδή «δεν έχει έρθει ακόμη ο αντικαταστάτης» δεν απαλλάσσει τον εργοδότη από την υποχρέωση καταγραφής και αμοιβής της πρόσθετης απασχόλησης.
Καθοριστικός είναι πλέον ο ρόλος της ψηφιακής κάρτας εργασίας. Η σωστή χρήση προϋποθέτει ότι ο εργαζόμενος «χτυπά» την κάρτα κατά την πραγματική προσέλευση και αποχώρησή του. Εάν η καταγραφή της εξόδου γίνεται πριν ολοκληρωθούν οι εργασίες ή αν ο εργαζόμενος συνεχίζει να απασχολείται μετά τη σήμανση αποχώρησης, ο χρόνος αυτός παραμένει εκτός επίσημης καταγραφής, με συνέπεια να μην αποζημιώνεται. Για τον λόγο αυτό, όπως αναφέρει σε ενημερωτικό της σημείωμα η «Νομική Βιβλιοθήκη» που δραστηριοποιείται στον χώρο των επιστημονικών εκδόσεων για τα νομικά και οικονομικά επαγγέλματα, επιχειρήσεις, οργανισμούς, τράπεζες και εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, οι εργαζόμενοι οφείλουν να ελέγχουν τακτικά αν οι ώρες που εμφανίζονται στην ψηφιακή κάρτα συμφωνούν με το πραγματικό τους ωράριο, με το πρόγραμμα εργασίας και με τα στοιχεία της μισθοδοσίας.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν μεταβάλλονται οι βάρδιες την τελευταία στιγμή ή όταν ζητείται παραμονή μετά τη λήξη του ωραρίου, καθώς η πρόσθετη αυτή εργασία δεν πρέπει να μένει εκτός συστήματος.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι η ένταση της τουριστικής περιόδου δεν αναστέλλει το δικαίωμα στην ανάπαυση. Η νομοθεσία προβλέπει, κατά κανόνα, τουλάχιστον έντεκα συνεχόμενες ώρες ημερήσιας ανάπαυσης ανά 24ωρο, καθώς και εβδομαδιαία ανάπαυση. Αντίστοιχα, η εργασία κατά τις νυχτερινές ώρες, τις Κυριακές και τις αργίες συνοδεύεται από ειδικές προσαυξήσεις, οι οποίες πρέπει να εμφανίζονται διακριτά στη μισθοδοσία και δεν θεωρείται ότι καλύπτονται αυτομάτως από τον συμφωνημένο μηνιαίο μισθό.
