Το πιο ανησυχητικό σημάδι στην παγκόσμια οικονομία των τελευταίων ημερών δεν ήταν η επανέναρξη των εχθροπραξιών από το βράδυ της Κυριακής στη Μέση Ανατολή. Το πιο ανησυχητικό για τις αγορές και τις οικονομίες ήταν αυτό που προηγήθηκε το βράδυ της Παρασκευής με το μαζικό ξεπούλημα μετοχών στο αμερικανικό χρηματιστήριο. Τόσο πολύ έχει αλλάξει η κλίμακα των προτεραιοτήτων. Πλέον, όσο κι αν φαίνεται υπερβολικό, μια κίνηση της OpenAI και της Anthropic είναι πιο σημαντική από το τι θα γίνει με τις ροές της ενέργειας.
Η οικονομία έχει ήδη στρέψει το ενδιαφέρον της σε αυτό που έρχεται και ας παραμένει η δημόσια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη εγκλωβισμένη στους τεχνολογικά αισιόδοξους από τη μια και στους προφήτες της καταστροφής που φέρνει η νέα τεχνολογία από την άλλη.
Το ενδιαφέρον με το βιβλίο του Θόδωρου Σκυλακάκη «Τεχνητή νοημοσύνη – Η εκτόπιση της εργασίας» (εκδόσεις Καστανιώτη) είναι ότι μεταφέρει τη συζήτηση ακόμα πιο πέρα. Από την τεχνολογία, στις επιπτώσεις στην οικονομία. Με ένα βασικό ερώτημα. Τι θα συμβεί εάν η εργασία πάψει σταδιακά να αποτελεί τον βασικό μηχανισμό δημιουργίας και αναδιανομής εισοδήματος.
Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η ιστορία του καπιταλισμού είναι η ιστορία της συνεχούς αντικατάστασης της ανθρώπινης εργασίας από μηχανές. Από τον αργαλειό και την ατμομηχανή μέχρι τα ρομπότ των εργοστασίων, κάθε τεχνολογική επανάσταση κατέστρεφε επαγγέλματα, αλλά δημιουργούσε νέα. Το αποτέλεσμα ήταν τελικά περισσότερη παραγωγή, υψηλότερα εισοδήματα και καλύτερο βιοτικό επίπεδο. Η βασική υπόθεση του βιβλίου και πολλών αναλυτών είναι ότι αυτή τη φορά ενδέχεται να μη λειτουργήσει ο ίδιος μηχανισμός. Και ο λόγος είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίζεται στην αυτοματοποίηση της χειρωνακτικής εργασίας. Επεκτείνεται πλέον στα επαγγέλματα της γνώσης (δικηγόροι, γιατροί, σύμβουλοι κ.λπ.), εκεί δηλαδή που σήμερα βρισκόταν το συγκριτικό πλεονέκτημα του ανθρώπου. Η νέα τεχνολογία δημιουργεί για πρώτη φορά το ενδεχόμενο να ανταγωνίζεται άμεσα όχι τα χέρια, αλλά το μυαλό. Μελέτες εκτιμούν ότι η συντριπτική πλειονότητα των επαγγελμάτων θα επηρεαστεί, καθώς εργασιακά καθήκοντα θα αυτοματοποιηθούν. Η μεγάλη αγωνία του βιβλίου δεν αφορά μόνο τους ανειδίκευτους εργαζομένους (που επίσης θα πληγούν), αλλά τη μεσαία τάξη. Τους εργαζομένους της γνώσης, τους λογιστές, τους αναλυτές, τους συμβούλους, τα στελέχη γραφείου. Δηλαδή τη ραχοκοκαλιά της κοινωνίας μας, τα εισοδήματα των οποίων θα μειωθούν και πολλοί θα μείνουν εκτός της αγοράς εργασίας, με επιπτώσεις στην κατανάλωση και στα φορολογικά έσοδα. Πρόκειται για επιπτώσεις όχι μακριά από εμάς. Πολλές διαχειρίσιμες, οι περισσότερες όμως συνεπάγονται σημαντικές ανατροπές στη ζωή μας.
