«ΓΕΙΑ ΣΑΣ είμαι ο Βασίλης. Πριν από λίγες ημέρες απολύθηκα από την Atlassian». Ετσι ξεκινά το βίντεο 38 λεπτών που μέσα σε λίγες ημέρες συγκέντρωσε περισσότερες από δύο εκατομμύρια προβολές στο YouTube. Οπως λέει ο ίδιος ο Βασίλης Συράκης στο video, δεν πρόκειται μια καταγγελία εναντίον του εργοδότη του, αλλά ούτε συναισθηματική εξομολόγηση για το πώς είναι να χάνεις τη δουλειά σου. O Ελληνοαυστραλός μηχανικός συστημάτων Βασίλης Συράκης εξηγεί τι ακριβώς έκανε τα τελευταία οκτώ χρόνια, ποια είναι ακριβώς η δουλειά που έκανε, και πόσο σημαντική είναι.
Ο μηχανικός μέσω youtube ξεναγεί τους θεατές στα συστήματα που βοήθησε να χτιστούν στην Atlassian, την αυστραλιανή εταιρεία λογισμικού πίσω από τα Jira, Confluence και Bitbucket, συστήματα τα οποία δίνουν σε άλλες εταιρίες τη δυνατότητα να λειτουργούν με ΑΙ τεχνολογία και να χρειάζονται εντέλει λιγότερους εργαζομένους. Στο επίμαχο video μιλά για διακομιστές, δίκτυα, αυτοματισμούς, λογισμικό ανοικτού κώδικα και αρχιτεκτονικές συστημάτων που οι περισσότεροι χρήστες δεν θα δουν ποτέ, παρότι εξαρτώνται καθημερινά από αυτές. H ιστορία του συμπυκνώνει ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της εποχής: τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία αρχίζει να αντικαθιστά ακόμη και εκείνους που τη δημιουργούν;
ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ
Ο Βασίλης Συράκης δεν είναι ένας διάσημος tycoon της Σίλικον Βάλεϊ. Ανήκει σε μια μεγάλη κατηγορία μηχανικών που εργάζονται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας αλλά βρίσκονται πίσω από τα εργαλεία που χρησιμοποιούν εκατομμύρια πολίτες και εταιρείες σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Atlassian εργάστηκε σχεδόν οκτώ χρόνια ως μηχανικός συστημάτων. Ενα από τα πρώτα έργα του ήταν η δημιουργία ενός συστήματος που επέτρεπε στους προγραμματιστές της εταιρείας να διαχειρίζονται μόνοι τους κρίσιμες υποδομές δικτύου, χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά η παρέμβαση της ομάδας υποδομών. Ο στόχος ήταν η αυτοματοποίηση. Να μειωθεί η ανθρώπινη παρέμβαση και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες. Να γίνουν οι ομάδες πιο παραγωγικές.
Στη συνέχεια συμμετείχε σε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο εγχείρημα. Η εταιρεία αποφάσισε να αντικαταστήσει ακριβές εμπορικές λύσεις διαχείρισης δικτύου με τεχνολογίες ανοικτού λογισμικού. Ο Συράκης δημιούργησε συστήματα που επέτρεπαν τη δυναμική διαχείριση περίπου 2.000 διακομιστών σε 13 διαφορετικές περιοχές της Amazon Web Services. Αργότερα, οι ίδιες υποδομές άρχισαν να υποστηρίζουν βασικά προϊόντα της εταιρείας, όπως το Jira, το Confluence και το Bitbucket. Εν ολίγοις η δουλειά του ήταν να κάνει τους ανθρώπους πιο παραγωγικούς μέσω της τεχνολογίας. Για αυτόν τον λόγο η ιστορία του έχει κάτι το βαθιά συμβολικό. Ο άνθρωπος που πέρασε χρόνια δημιουργώντας εργαλεία αυτοματοποίησης και τεχνητής νοημοσύνης βρέθηκε ξαφνικά ανάμεσα στους εργαζομένους που αποχώρησαν, καθώς η εταιρεία επιταχύνει τη μετάβασή της στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
ΝΕΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Η Atlassian δεν είναι η μόνη εταιρεία που επανασχεδιάζει τη στρατηγική της γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Τα τελευταία δύο χρόνια η βιομηχανία της τεχνολογίας έχει εισέλθει σε μια νέα φάση. Εταιρείες όπως η Microsoft, η Google, η Meta, η Amazon και η Salesforce επενδύουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε υποδομές και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, την ώρα που προχωρούν σε αναδιαρθρώσεις και περικοπές προσωπικού. Η Atlassian ανακοίνωσε την κατάργηση περίπου 1.600 θέσεων εργασίας, σχεδόν του 10% του εργατικού δυναμικού της. Περισσότερες από 900 από τις θέσεις που επηρεάστηκαν σχετίζονταν με την έρευνα και ανάπτυξη λογισμικού, δηλαδή με την καρδιά της τεχνολογικής παραγωγής. Η επίσημη εξήγηση ήταν ότι η εταιρεία πρέπει να μετατραπεί σε μια επιχείρηση «AI-first». Ο συνιδρυτής της, Μάικ Κάνον-Μπρουκς, παραδέχθηκε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τόσο τις δεξιότητες που απαιτούνται όσο και τον αριθμό των εργαζομένων που χρειάζονται σε ορισμένους τομείς.
Για δεκαετίες η αυτοματοποίηση θεωρούνταν απειλή κυρίως για τη χειρωνακτική εργασία. Σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο
Η φράση αυτή συμπυκνώνει ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη το άγχος που διατρέχει σήμερα τους εργαζομένους. Για δεκαετίες η αυτοματοποίηση θεωρούνταν απειλή κυρίως για τη χειρωνακτική εργασία. Σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο. Αγγίζει προγραμματιστές, μεταφραστές, αναλυτές, δικηγόρους, λογιστές, ερευνητές και επαγγελματίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαν ότι οι δεξιότητές τους βρίσκονται σε ασφαλές έδαφος.
Ο Διομήδης Σπινέλλης, καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέας, υπενθυμίζει στην «Κ» ότι η ιστορία είναι γεμάτη από τεχνολογικές επαναστάσεις που αρχικά αντιμετωπίστηκαν ως απειλή για την απασχόληση. Από τους αργαλειούς της βιομηχανικής επανάστασης μέχρι τους προσωπικούς υπολογιστές, κάθε νέο κύμα αυτοματοποίησης δημιούργησε φόβους για μαζική ανεργία. Ωστόσο, οι οικονομίες συνέχισαν να παράγουν νέες θέσεις εργασίας. Η αύξηση της παραγωγικότητας οδηγούσε σε νέα προϊόντα, νέες υπηρεσίες και νέες ανάγκες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μετάβαση είναι ανώδυνη. Ο κ. Σπινέλλης επισημαίνει ότι σε ώριμες επιχειρήσεις, όπου η παραγωγή δεν αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό που αυξάνεται η παραγωγικότητα, οι εταιρείες μπορεί να χρειάζονται λιγότερους εργαζομένους για να παράγουν το ίδιο αποτέλεσμα.
Η περίπτωση της Atlassian μοιάζει να βαδίζει ακριβώς πάνω σε αυτή τη γραμμή. Δεν πρόκειται για μια εταιρεία που αντιμετωπίζει οικονομική κατάρρευση, αλλά για μια επιχείρηση που αναδιαμορφώνει τη λειτουργία της γύρω από μια νέα τεχνολογία. Οι προγραμματιστές υπήρξαν οι μεγάλοι πρωταγωνιστές της ψηφιακής εποχής. Σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα πρωτόγνωρο παράδοξο. Τα ίδια εργαλεία που δημιουργούν μπορούν πλέον να γράψουν κώδικα, να εντοπίσουν σφάλματα, να δημιουργήσουν τεχνική τεκμηρίωση και να ολοκληρώσουν εργασίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια απαιτούσαν ώρες ανθρώπινης εργασίας.
Θα πρέπει όλοι να προσαρμοστούμε και να γίνουμε με έναν τρόπο “χειριστές ΑΙ”
Ο Αμερικανός αναλυτής τεχνολογίας και δημιουργός του Technology Letter, Τίρναν Ρέι, υποστηρίζει ότι η συζήτηση περί «τέλους των προγραμματιστών» είναι συχνά υπερβολική. Η συγγραφή κώδικα αποτελεί μόνο ένα μέρος της δουλειάς ενός μηχανικού. «Η κατανόηση σύνθετων συστημάτων, η επίλυση προβλημάτων, η λήψη αποφάσεων και η ευθύνη για τη λειτουργία κρίσιμων υποδομών παραμένουν βαθιά ανθρώπινες λειτουργίες», λέει στην «Κ». «Ωστόσο, ακόμη και όσοι απορρίπτουν τα πιο καταστροφικά σενάρια αναγνωρίζουν ότι η παραγωγικότητα αυξάνεται με πρωτοφανή ταχύτητα. Το ερώτημα δεν είναι αν οι μηχανικοί θα εξαφανιστούν. Το ερώτημα είναι αν στο μέλλον θα χρειάζονται οι ίδιες ομάδες, οι ίδιοι αριθμοί εργαζομένων και οι ίδιες δεξιότητες. Θα πρέπει όλοι να προσαρμοστούμε και να γίνουμε με έναν τρόπο “χειριστές ΑΙ”». O κ. Ρέι παραθέτει πρόσφατο δημοσίευμα του Bloomberg σύμφωνα με το οποίο οι εταιρείες τεχνολογίας στις ΗΠΑ ανακοίνωσαν τον προηγούμενο μήνα τις μεγαλύτερες περικοπές σε προσωπικό που καταγράφηκαν ποτέ, ενώ παράλληλα οι επενδύσεις τους στην τεχνητή νοημοσύνη ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο. Συγκεκριμένα τον Μάιο εξαλείφθηκαν 38.000 θέσεις εργασίας, οι περισσότερες σε αριθμό στην αγορά της τεχνολογίας από τον Αύγουστο του 2024. Μέσα στο 2026 (Ιανουάριος-Μάιος) ο τομέας μετράει ήδη 123.000 απολύσεις, μια αύξηση της τάξης του 65% από το 2025.
ΣΕ ΠΟΙΟΝ ΑΝΗΚΕΙ Η ΓΝΩΣΗ;
Το βίντεο του Βασίλη Συράκη δεν άνοιξε μόνο μια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη. Στα σχόλια κάτω από το βίντεο αλλά και στις συζητήσεις που ακολούθησαν σε πλατφόρμες όπως το Reddit και το LinkedIn, οι απόψεις διχάστηκαν. Ορισμένοι χρήστες αναρωτιούνται αν ένας εργαζόμενος έχει δικαίωμα να εξηγεί δημόσια πώς λειτουργούν τα συστήματα που βοήθησε να δημιουργηθούν μέσα σε μια εταιρεία. Υπάρχουν όρια επαγγελματικής δεοντολογίας; «Ποιος θα προσλάβει κάποιον που διαρρέει τα μυστικά της προηγούμενης εταιρείας του;», γράφει χαρακτηριστικά ένας σχολιαστής. Αλλοι εκφράζουν ανησυχίες για το κατά πόσο τέτοια ξεσπάσματα μπορεί να δημιουργήσουν ζητήματα ασφάλειας ή να αγγίζουν τα όρια των συμφωνιών εμπιστευτικότητας που υπογράφουν οι εργαζόμενοι σε μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.
Είναι όμως πολλοί και οι μηχανικοί λογισμικού που υποστηρίζουν ότι ο κ. Συράκης δεν αποκάλυψε εμπορικά μυστικά, κώδικα ή προσωπικά δεδομένα. Αντίθετα, περιέγραψε γνωστές αρχιτεκτονικές και πρακτικές που χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία λογισμικού. «Οι περισσότεροι είδαν το video για την ιστορία της απόλυσης. Για την απειλή της απόλυσης. Είναι ελάχιστοι οι μηχανικοί που το παρακολούθησαν καθαρά για ένα δωρεάν μάθημα προγραμματισμού», αναφέρει ένα από τα δημοφιλέστερα σχόλια. Είναι γεγονός πως για πρώτη φορά ύστερα από δεκαετίες, ακόμη και οι άνθρωποι που βρίσκονται στην καρδιά της τεχνολογικής επανάστασης αναρωτιούνται ποια θα είναι η θέση τους στο μέλλον που οι ίδιοι δημιουργούν. Στη βιομηχανική εποχή, όταν ένας εργάτης έφευγε από ένα εργοστάσιο, τα μηχανήματα έμεναν πίσω στο εργοστάσιο. Στην οικονομία της γνώσης το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο μιας εταιρείας, η τεχνογνωσία, πεθαίνει όταν απολύονται και οι εργαζόμενοι. Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να φέρει στον κόσμο νέα γνώση με παρθενογένεση;
