Πριν από μερικές δεκαετίες, οι οικονομικές ανισότητες στην Ευρώπη ήταν σε μεγάλο βαθμό οριζόντιες: Οι πλούσιοι Δυτικοί οδηγούσαν BMW και έκαναν διακοπές στο εξωτερικό, ενώ οι φτωχοί Ανατολικοί επισκεύαζαν μόνοι τους τις χαλασμένες συσκευές και στέκονταν σε ουρές για ψωμί. Σήμερα, οι ανισότητες έχουν αποκτήσει μια κάθετη διάσταση, αφού είναι πλέον ορατές μέσα στις ίδιες τις οικογένειες.
Με τις τιμές των ακινήτων σε δυσθεώρητα ύψη, οι νέοι αδυνατούν να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι και αναρωτιούνται εάν θα απολαύσουν ποτέ ως ενήλικοι τον τρόπο ζωής που έβλεπαν από τους γονείς τους, όταν ήταν παιδιά. Οι 30άρηδες εργαζόμενοι πληρώνουν υψηλούς φόρους για να χρηματοδοτήσουν τις συντάξεις των ηλικιωμένων, που αποσύρθηκαν όταν βρίσκονταν στην ακμή τους.
Με το κόστος που σχετίζεται με τη γήρανση να απορροφά το ένα τέταρτο του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, οι νέοι Ευρωπαίοι νιώθουν σαν να παίρνουν μέρος –άθελά τους– σε μια απάτη τύπου «πυραμίδας», γράφει ο Economist.
Και εάν το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος είναι πράγματι μια απάτη, τότε τον ρόλο του «κακού» παίζουν οι baby boomers.
Οσοι γεννήθηκαν στις δύο δεκαετίες μετά το 1945, που είναι σήμερα από 60 έως 80 ετών, θα ήθελαν να γραφτούν στην Ιστορία ως η πρώτη γενιά μετά από αιώνες που δεν ξεκίνησε έναν πόλεμο στον οποίο η μία ήπειρος να βρέθηκε απέναντι στην άλλη. Οι κοινωνιολόγοι θα θυμούνται για πάντα τη δεκαετία του 1960, όταν οι boomers επιχείρησαν να αντικαταστήσουν τον σοβινισμό με το rock ‘n’ roll, αλλά οι οικονομολόγοι δεν θα κρίνουν αυτή τη γενιά τόσο ευγενικά.
Οι baby boomers έδωσαν στους εαυτούς τους γενναιόδωρες συντάξεις, οι οποίες ωστόσο στηρίχθηκαν σε δημογραφικές τάσεις που έχουν έκτοτε ανατραπεί.
Το κόστος τους έκανε την Ευρώπη ληθαργική, γράφει ο Economist, καθώς ενώ οι σημερινοί παππούδες κληρονόμησαν μια ήπειρο σε ανοικοδόμηση μετά τον πόλεμο, την παραδίδουν σε άμεση ανάγκη επιδιόρθωσης από τη ζημία που αυτοί βοήθησαν να προκληθεί.
Οι baby boomers έδωσαν στους εαυτούς τους γενναιόδωρες συντάξεις, οι οποίες ωστόσο στηρίχθηκαν σε δημογραφικές τάσεις που έχουν έκτοτε ανατραπεί.
Ο πιο προφανής πυλώνας των διαγενεακών ανισοτήτων είναι τα σπίτια, τα οποία οι boomers αγόρασαν πάμφθηνα, αλλά σήμερα αξίζουν εκατομμύρια. Μπορεί να δανείστηκαν με υψηλότατα επιτόκια για να τα αποκτήσουν, όμως ωφελήθηκαν από τη μεγάλη άνοδο της αξίας τους, αφότου αποπλήρωσαν τα στεγαστικά τους.
Ακόμη και προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό, οι τιμές των κατοικιών στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά 25% σε μόλις μία δεκαετία, με τα ενοίκια να αυξάνονται επίσης ταχύτερα από τα εισοδήματα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι νεότερες γενιές να είναι αποκλεισμένες από την αγορά κατοικίας.
Ασφαλώς, όλα αυτά δεν συμβαίνουν μόνο στην Ευρώπη. Ειδικά στην Ευρώπη, όμως, το κοινωνικό κράτος επιβαρύνει τις νέες γενιές με το κόστος της γήρανσης. Ενώ σε μέρη όπως η Αμερική, η Ιαπωνία και η Ν. Κορέα, οι άνω των 65 στηρίζονται στη δουλειά και στις ιδιωτικές συντάξεις τους για να ζήσουν, οι Ευρωπαίοι σταματούν να εργάζονται νωρίς, ζουν πολλά χρόνια και περιμένουν από το κράτος να πληρώσει τον λογαριασμό της συνταξιοδότησής τους.
Στις ΗΠΑ, τα τρισεκατομμύρια δολάρια που έχουν τοποθετηθεί σε ιδιωτικούς συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς χρηματοδοτούν τα venture capitals και τα private equity funds, που επέτρεψαν στις αμερικανικές εταιρείες να εξελιχθούν σε μεγαθήρια. Αλλά στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, οι σημερινές συντάξεις καταβάλλονται από τους σημερινούς εργαζομένους, με την προσδοκία ότι οι αυριανοί, ακόμη αγέννητοι εργαζόμενοι, θα πάρουν τη σκυτάλη και θα χρηματοδοτήσουν τους δικούς τους γονείς καθώς θα μεγαλώνουν. Αυτό σημαίνει λιγότερα κεφάλαια για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ένα τεράστιο κόστος για τα κρατικά ταμεία.
Ολα αυτά δεν είχαν τόση σημασία όσο η οικονομία και ο πληθυσμός αυξάνονταν, όμως τώρα οι δημογραφικές τάσεις αντιστρέφονται. Το 1960, σε κάθε συνταξιούχο στη Δυτική Ευρώπη αντιστοιχούσαν πάνω από πέντε εργαζόμενοι, αλλά σήμερα η αναλογία είναι μόνο 1 προς 2,5. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι σημερινοί εργαζόμενοι πρέπει να πληρώνουν για τις συντάξεις των γονιών τους, αλλά και ταυτόχρονα να κάνουν και διευθετήσεις για τις δικές τους συντάξεις, όπως κάνουν οι Αμερικανοί, τουλάχιστον κατά ένα μέρος. Η μοναδική λύση για να βελτιωθεί η αναλογία εργαζομένων/συνταξιούχων είναι η εισαγωγή μεταναστών στην αγορά εργασίας, όμως αυτή έχει αποδειχθεί τοξική για την πολιτική ζωή στην Ευρώπη.
Με τον ευρωπαϊκό πληθυσμό να γερνά, δεν προκαλεί εντύπωση που οι πολιτικοί βάζουν σε προτεραιότητα τα συμφέροντα των ηλικιωμένων. Οταν τα δημόσια οικονομικά είναι σφικτά, πάντα βρίσκονται χρήματα για να προστατευθούν οι συντάξεις και τα σπίτια των ηλικιωμένων, εις βάρος των δαπανών για την παιδεία και την καινοτομία.
«Το μέλλον της δημοκρατίας καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από τους ψηφοφόρους που δεν έχουν μέλλον», λέει ο Mαξίμ Σμπαϊχί, οικονομολόγος στο Club Landoy, ένα think tank για το δημογραφικό στη Γαλλία.
