Οι συντάξεις εξακολουθούν να αποτελούν μια τεράστια δημοσιονομική πίεση για τους Ελληνες φορολογουμένους καθώς, παρά τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις που έγιναν στην Ελλάδα τα χρόνια της κρίσης, το ασφαλιστικό σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί κυρίως με «διανεμητική» λογική. Αυτό σημαίνει ότι οι σημερινές συντάξεις πληρώνονται κυρίως από τις εισφορές των σημερινών εργαζομένων –σε ποσοστό 57%– και από τα φορολογικά έσοδα του κράτους –κατά 43%– και όχι από αποθεματικά κεφάλαια που έχουν συγκεντρωθεί και επενδυθεί στο παρελθόν. Αυτό διαπιστώνει στο νέο κείμενο πολιτικής το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών με τίτλο «Το συνταξιοδοτικό σύστημα στην Ελλάδα και την Ε.Ε.: Ενα αναπτυξιακό εργαλείο χωρίς εφαρμογή», το οποίο υπογράφουν ο Χρήστος Λούκας και ο Ιων Βαλλιάνος.
Λείπει ένας ισχυρός «κουμπαράς» αποθεματικών που θα μπορούσε να χρηματοδοτεί μέρος των μελλοντικών συντάξεων.
Η βασική διαπίστωση της μελέτης είναι ότι ένα μεγάλο μέρος των συντάξεων δεν χρηματοδοτείται από τα χρήματα που έχουν πληρώσει διαχρονικά οι ασφαλισμένοι, αλλά από τη φορολογία όλων των πολιτών. Αυτό, σύμφωνα με τους συντάκτες της έρευνας, δημιουργεί μόνιμη πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς και επιβαρύνει κυρίως τις νεότερες γενιές εργαζομένων. Μάλιστα οι μελετητές αναδεικνύουν μια λιγότερο γνωστή, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη διάσταση του θέματος, καθώς και το συνταξιοδοτικό σύστημα των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ενωσης λειτουργεί χωρίς αποθεματικά. Οι συντάξεις των πρώην υπαλλήλων της Ε.Ε. πληρώνονται από τον τρέχοντα προϋπολογισμό και όχι από ειδικά αποταμιευμένα κεφάλαια. Οι σχετικές πληρωμές μάλιστα αυξήθηκαν σε σταθερές τιμές κατά 183% την περίοδο 2000-2024, από 580 εκατ. ευρώ σε 2,9 δισ. ευρώ.
Χωρίς ισχυρό «κουμπαρά»
Αναλυτικά, τα στοιχεία που παρουσιάζονται για την Ελλάδα είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τη μελέτη, το 2025, περίπου το 57% των συντάξεων καλύπτεται από ασφαλιστικές εισφορές, ενώ το υπόλοιπο 43% πληρώνεται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό. Δηλαδή ένα πολύ μεγάλο μέρος από τις συνταξιοδοτικές δαπάνες στηρίζεται στη φορολογία.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν πάντως ότι υπάρχει κάποια βελτίωση σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Το ποσοστό της κρατικής χρηματοδότησης εμφανίζεται μειωμένο σε σχέση με το 2021, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2029 οι εισφορές θα καλύπτουν περίπου το 62% των δαπανών του ασφαλιστικού συστήματος. Ωστόσο, η μελέτη επιμένει ότι το βασικό πρόβλημα δεν έχει λυθεί, καθώς εξακολουθεί να λείπει ένας ισχυρός «κουμπαράς» αποθεματικών που θα μπορούσε να χρηματοδοτεί μέρος των μελλοντικών συντάξεων.
Ενα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση της Ευρώπης ως προς τη συνταξιοδοτική δαπάνη σε σχέση με το ΑΕΠ. Το 2012, στα χρόνια της βαθιάς οικονομικής κρίσης, η χώρα είχε τη μεγαλύτερη επιβάρυνση στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Σήμερα βρίσκεται στην τέταρτη θέση, πίσω από χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Αυστρία. Οι συντάκτες της μελέτης θεωρούν ότι αυτή η υποχώρηση δείχνει πως οι μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας είχαν αποτέλεσμα. Ωστόσο επισημαίνουν ότι το πρόβλημα παραμένει δομικό, καθώς το σύστημα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεχή κρατική χρηματοδότηση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το κομμάτι της μελέτης που αφορά την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση. Το ΚΕΦίΜ επισημαίνει ότι ακόμη και οι θεσμοί της Ε.Ε. λειτουργούν με ένα ασφαλιστικό μοντέλο που θυμίζει τα προβλήματα των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, οι συντάξεις των πρώην υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν καλύπτονται από ειδικά αποθεματικά ταμεία, αλλά πληρώνονται απευθείας από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Με άλλα λόγια, οι σημερινές συντάξεις των πρώην αξιωματούχων της Ε.Ε. χρηματοδοτούνται ουσιαστικά από τους σημερινούς Ευρωπαίους φορολογουμένους.
Η μελέτη καταγράφει μάλιστα εντυπωσιακή αύξηση αυτής της δαπάνης. Οι πληρωμές για συντάξεις πρώην υπαλλήλων της Ε.Ε. αυξήθηκαν κατά 183% από το 2000 έως το 2024, φτάνοντας από περίπου 580 εκατ. στα 2,9 δισ. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το στοιχείο σύμφωνα με το οποίο μόλις το 21% των συντάξεων των υπαλλήλων της Ε.Ε. καλύπτεται από εισφορές, ενώ το υπόλοιπο 79% προέρχεται από τον τακτικό προϋπολογισμό της Ενωσης. Το βασικό επιχείρημα της μελέτης είναι ότι τόσο η Ελλάδα όσο και η Ευρωπαϊκή Ενωση θα έπρεπε σταδιακά να κινηθούν προς ένα πιο «κεφαλαιοποιητικό» μοντέλο ασφάλισης, με σημαντικά ασφαλιστικά αλλά και αναπτυξιακά οφέλη.
