Μεγάλες και ασταμάτητες ανατροπές, με βασικό στοιχείο το τέλος της εργασίας, για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ξεκινώντας από πολλά επαγγέλματα της γνώσης, περιγράφει ο βουλευτής Επικρατείας και πρώην υπουργός Θόδωρος Σκυλακάκης στο βιβλίο του για την τεχνητή νοημοσύνη, που παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα. Στη συνέντευξή του στην «Κ» εξειδικεύει σε τομείς που ενδιαφέρουν ιδιαιτέρως την ελληνική οικονομία: κερδισμένοι θα είναι ο τουρισμός και οι κατασκευές, χαμένοι η αγροτική παραγωγή –αν δεν γίνουν ριζικές αλλαγές– και το λιανεμπόριο.
Οι εξελίξεις, υποστηρίζει, θα κλονίσουν τις κοινωνικές δομές, όπως τις γνωρίζαμε, θα θέσουν σε κίνδυνο τη μεσαία τάξη, θα δοκιμάσουν τις δημοκρατίες. Στη συνέντευξή του δεν προεξοφλεί αν το ισοζύγιο θα είναι θετικό ή αρνητικό, μιλάει για ένα πέπλο αβεβαιότητας. Στο βιβλίο του «Τεχνητή νοημοσύνη: Η εκτόπιση της εργασίας – Καθολικό βασικό κεφάλαιο: Ελευθερία και αξιοπρέπεια σε έναν κόσμο χωρίς μισθό» διατυπώνει τη δική του πρόταση, που αφορά την απόκτηση μιας ευρύτερης ιδιοκτησιακής βάσης από το σύνολο του πληθυσμού, ώστε να συγκρατηθούν οι όλο και αυξανόμενες ανισότητες και να επιβιώσουν οι δημοκρατίες.
– Κεντρικό σημείο στο βιβλίο σας είναι το τέλος της εργασίας. Πώς βλέπετε να εξελίσσεται αυτή η αλυσίδα απωλειών θέσεων εργασίας, ποια θα είναι τα πρώτα θύματα και ποιοι θα ακολουθήσουν;
– Η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων. Τα πρώτα θύματα θα είναι εργαζόμενοι σε αγορές με χαμηλή ελαστικότητα ζήτησης, όπως είναι οι νομικοί, οι φοροτεχνικοί, τα μέσα ενημέρωσης, πλήθος επαγγελμάτων, στα οποία η αύξηση της παραγωγικότητας, χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη, οδηγεί σε μείωση του κόστους. Για παράδειγμα, αν το κόστος για τις αγωγές εξώσεων ή διαζυγίων μειωθεί στο ένα πέμπτο, κάτι που είναι πολύ εύκολο να συμβεί, δεν πρόκειται οι άνθρωποι να κάνουν περισσότερες εξώσεις ή διαζύγια, άρα θα συρρικνωθούν τα εισοδήματα από αυτές τις αγωγές. Αυτό αφορά πλήθος επαγγελμάτων, από τις φορολογικές δηλώσεις μέχρι το πόση πληροφορία μπορεί να απορροφήσει ένας άνθρωπος από ένα μέσο ενημέρωσης. Οι αγορές που δεν έχουν ελαστικότητα ζήτησης θα αντιμετωπίσουν τεράστια καταστροφή ανθρώπινου κεφαλαίου και συρρίκνωση εισοδημάτων τώρα, μέσα στα επόμενα 5 χρόνια.
– Μετά τα επαγγέλματα γνώσης θα πάρουν σειρά και τα χειρωνακτικά, ούτε αυτά είναι ασφαλή;
– Η τεχνολογία για την αντικατάστασή τους σε κάποιες περιπτώσεις ήδη υπάρχει και «τρέχει», π.χ. για τους οδηγούς, όπου η τεχνολογία δοκιμάζεται ήδη. Τα αυτοκινούμενα οχήματα ήδη κυκλοφορούν στο Σαν Φρανσίσκο και τα μεγάλα φορτηγά ήδη κάνουν διαδρομές στις ΗΠΑ και στον Καναδά. Σε άλλες χειρωνακτικές εργασίες υπάρχει ήδη καταγραφή του τρόπου με τον οποίο γίνονται και η μετατροπή τους σε δεδομένα με την ΑΙ, ώστε σταδιακά να αρχίσει η δημιουργία των υπεράνθρωπων ρομπότ, που θα μαζεύουν όλη την ανθρώπινη γνώση γύρω από ένα επάγγελμα και θα εξειδικεύονται σε αυτό.
Η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων. Τα πρώτα θύματα θα είναι εργαζόμενοι σε αγορές με χαμηλή ελαστικότητα ζήτησης, όπως είναι οι νομικοί, οι φοροτεχνικοί, τα μέσα ενημέρωσης, πλήθος επαγγελμάτων στα οποία η αύξηση της παραγωγικότητας, χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη, οδηγεί σε μείωση του κόστους.
– Γράφετε ότι 4,5 τρισ. ευρώ επενδύθηκαν την τελευταία τριετία στην ΑΙ. Τι σημαίνει αυτό;
– Αυτό σημαίνει ότι οι αγορές βάζουν τα λεφτά για να υπάρξει αυτή η ανατροπή. Μπροστά μας έχουμε τα μεγαλύτερα IPOs, τις μεγαλύτερες εισαγωγές στο Χρηματιστήριο στην Ιστορία, οι οποίες έρχονται, και τα λεφτά που θα αντληθούν προορίζονται για να εκτοπισθεί σε μεγάλο βαθμό η εργασία. Αυτό είναι το ευρύτερο πλάνο και το λένε. Τελευταία δεν το λένε τόσο δυνατά, αλλά το έχουν πει τόσες φορές, ενδεχομένως για να πείσουν τις αγορές να τους δώσουν τα λεφτά, που είναι καταγεγραμμένο. Και το παράδοξο είναι πως θα ανακαλύψουμε ότι χώρες με μεγάλα ασφαλιστικά ταμεία, με αποταμιεύσεις εργαζομένων, θα βρεθούν να επενδύουν είτε αμέσως ή εμμέσως σε αυτά τα IPOs.
– Ποια γενιά θα δει τη ζωή της να ανατρέπεται, να μην μπορεί να την προγραμματίσει, όπως οι προηγούμενες;
– Προγραμματισμός δεν υπάρχει για καμία γενιά. Μπαίνουμε σε μια περίοδο που καλύπτεται από ένα πυκνό νέφος αβεβαιότητας, σε όλα τα επίπεδα. Ερχονται τεράστιες αλλαγές και γι’ αυτό πρέπει να ανοίξει η δημόσια συζήτηση, η οποία σήμερα αφορά αποκλειστικά το παρόν και το παρελθόν, ενώ θα έπρεπε να αφορά κατά κύριο λόγο το μέλλον, το οποίο έρχεται με τεράστια ανατρεπτική διάθεση, προς το καλύτερο και προς το χειρότερο ταυτόχρονα. Αυτό είναι και το παράδοξο της νέας εποχής, ότι θα συμβαίνουν ταυτόχρονα υπέροχα και πολύ δύσκολα πράγματα, την ίδια στιγμή, με την ίδια τεχνολογία.
Μπροστά μας έχουμε τα μεγαλύτερα IPOs, τις μεγαλύτερες εισαγωγές στο Χρηματιστήριο στην Ιστορία, οι οποίες έρχονται και τα λεφτά που θα αντληθούν προορίζονται για να εκτοπισθεί σε μεγάλο βαθμό η εργασία. Και το παράδοξο είναι πως θα ανακαλύψουμε ότι χώρες με μεγάλα ασφαλιστικά ταμεία, με αποταμιεύσεις εργαζομένων, θα βρεθούν να επενδύουν είτε αμέσως ή εμμέσως σε αυτά τα IPOs.
– Αρα, ποιο είναι το ισοζύγιο, θετικό ή αρνητικό;
– Είναι άγραφος πίνακας, και θα τον γράψουμε ο καθένας ατομικά, με τον οικογενειακό και προσωπικό σχεδιασμό που θα κάνει και η κοινωνία στο σύνολό της, με την ικανότητα ή όχι να αξιοποιήσει την τεχνολογία και να διαχειριστεί τις προκλήσεις με ορθολογισμό.
– Τι θα υποκαταστήσει την εργασία για να επιβιώνει ο άνθρωπος; Το Καθολικό Βασικό Κεφάλαιο που προτείνετε μπορεί να αποτελέσει λύση; Δεν θα είναι σαν ένα είδος ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος;
– Εχει διατυπωθεί από κάποιες πλευρές η πρόταση για Καθολικό Βασικό Εισόδημα, για ένα εθνικό ταμείο που θα μοιράζει λεφτά. Η δική μου πρόταση, για το Καθολικό Βασικό Κεφάλαιο, περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία: Πρώτον, απαραβίαστη κατοικία, γιατί η αξία της γης θα αυξάνεται, ενώ θα υπάρχουν άνθρωποι που δεν θα μπορούν να εργαστούν. Η μόνη λύση είναι να δημιουργήσουμε σταδιακά ένα δικαίωμα στην 1η κατοικία. Το δεύτερο στοιχείο είναι ένα ελάχιστο βασικό κεφάλαιο, το οποίο θα σου επιτρέπει, μαζί με την κατοικία, να ζεις αξιοπρεπώς και να συμμετέχεις στην οικονομική ζωή με ενεργητικό τρόπο. Η τρίτη πτυχή είναι ένας ισχυρός ΑΙ agent, ένα ιδιόκτητο ισχυρό εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που θα σε προστατεύει από την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο των ισχυρών.
– Λέτε ότι οι ανισότητες μεγαλώνουν και ότι πρέπει να φορολογηθεί ο μεγάλος πλούτος.
– Πλέον, είναι κάτι που το ζητούν και οι ίδιοι, οι μεγάλοι της τεχνολογίας, κατά ένα παράδοξο τρόπο, γιατί αυτοί μιλάνε για Καθολικό Βασικό Εισόδημα ή Καθολικό Πλούτο. Αντιλαμβάνονται ότι η εκτόπιση εκατοντάδων εκατομμυρίων ή δισεκατομμυρίων θέσεων εργασίας δεν θα γίνει κοινωνικά ανεκτή αν αυτός ο τεράστιος πλούτος που θα δημιουργηθεί δεν μπορέσει να διανεμηθεί. Επίσης, αντιλαμβάνονται ότι όλο αυτό το σενάριο δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς ζήτηση. Συνεπώς είναι βέβαιο ότι θα αυξηθεί η φορολογία κεφαλαίου, προϊόντος του χρόνου. Ομως, θα έχει πολύ μεγάλη αξία αν αυτή η μεταβίβαση, αντί να αποτελεί αντικείμενο εκλογικής εκστρατείας, οδηγήσει στη δημιουργία ενός Κεφαλαίου, έτσι ώστε οι κοινωνίες μας να αποκτήσουν μια ευρύτερη ιδιοκτησιακή βάση, για να έχουμε και στον επόμενο κύκλο της ανθρωπότητας μεσαία τάξη και δημοκρατίες. Δεν μπορείς να έχεις δημοκρατίες αν η κοινωνία έχει 3% πάμπλουτων και 80% ανθρώπων που ζουν σε απίστευτα χαμηλότερο επίπεδο.
– Είστε αισιόδοξος ότι οι δημοκρατίες θα βρουν τη λύση, θα βάλουν όρια, ώστε να υπάρξει ευημερία και όχι δυστυχία από αυτή την εξέλιξη;
– Δεν είναι βέβαιο, αλλά από τον τρόπο λειτουργίας τους, οι ευρωπαϊκού τύπου δημοκρατίες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να βάλουν όρια. Ο κίνδυνος είναι, αν δεν κινηθούν έγκαιρα, αν δεν καταλάβουν τι έρχεται και αυτό αφορά και εμάς, ακόμη και να βάλουν όρια, θα περιθωριοποιηθούν οικονομικά. Πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος που ταυτόχρονα να βάζεις όρια και να αξιοποιείς την τεχνολογία. Ο δρόμος για το μέλλον δεν είναι ούτε η άρνηση της τεχνολογίας, ούτε η αφελής υπεραισιοδοξία, ότι έχουμε ένα υπέροχο καινούργιο εργαλείο.
Κερδισμένοι τουρισμός και κατασκευές
– Μπορείτε να μας περιγράψετε την εικόνα, με την εξέλιξη της ΑΙ σε κλάδους κρίσιμους για την ελληνική οικονομία, όπως τουρισμός, λιανεμπόριο, κατασκευές, αγροτική παραγωγή;
– Στον τουρισμό οι εξελίξεις είναι θετικές. Οταν θα μπούμε σε μια φάση μεγάλης αύξησης του πλούτου, που δεν θα είναι άμεση, αλλά σίγουρα θα έρθει την ερχόμενη δεκαετία, με την τεχνολογία, ο τουρισμός και η κατοικία είναι δύο αγορές που θα ευνοηθούν, καθώς έχουν πολύ μεγάλη ελαστικότητα ζήτησης. Οσο πιο πλούσια γίνεται μια κοινωνία και όσο περισσότερος ελεύθερος χρόνος υπάρχει, τόσο η αγορά του τουρισμού, που συνδυάζει τοποθεσία και υπηρεσίες με ανθρώπινη παρουσία, θα ωφελείται. Για την Ελλάδα, συνεπώς αυτός είναι ένας προνομιακός χώρος, τον οποίο πρέπει να αναπτύξει πετυχαίνοντας τη σωστή διαδρομή ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος, την αισθητική και την πραγματική ανάπτυξη.
– Θα είναι θετικές οι εξελίξεις και για τους εργαζομένους στον κλάδο;
– Ναι, γιατί είναι κλάδοι που θα έχουν σημαντική ανθρώπινη παρουσία. Οι τουρίστες θα θέλουν να τους εξυπηρετούν άνθρωποι, όχι ρομπότ. Επίσης, θα έχουν αρκετά λεφτά για να το πληρώσουν.
– Αρα, ο τουρισμός σώζεται. Οι κατασκευές;
– Ο τουρισμός, μαζί με την κατοικία, γίνεται θεμελιώδες κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας, σε μια χώρα σαν τη δική μας. Τομέας που διατηρούμε στο διηνεκές πολύ μεγάλο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, αν δεν αυτοκαταστραφούμε, σαν τις παλιές κασετούλες του Μission Impossible…
– Στην αγροτική παραγωγή;
– Στα αρνητικά κομμάτια είναι ο αγροτικός τομέας, εφόσον δεν αλλάζουμε μοντέλο και επιμένουμε στη μαζική αγροτική παραγωγή. Εκεί που μπορούμε να σταθούμε είναι σε τομείς όπου η ίδια η γη και ο τρόπος καλλιέργειας προσφέρουν κάποια ιδιαίτερη ποιότητα. Αυτό σημαίνει πλήρη αλλαγή νοοτροπίας στον αγροτικό τομέα, η οποία σήμερα δεν έχει καν αρχίσει.
– Αρα, καμπανάκι για τον αγροτικό τομέα. Και για το λιανεμπόριο;
– Καμπάνα θα έλεγα. Σε ό,τι αφορά το λιανεμπόριο, αυτό θα πληγεί παντού στον κόσμο και σε εμάς. Το σύστημα να μπορείς να δεις ένα προϊόν σε ένα κατάστημα με τα έξυπνα γυαλιά και να έχεις 3-4 καλύτερες προσφορές γιατί δεν θα υπάρχει το κόστος του καταστήματος και των αποθεμάτων είναι σχεδόν ήδη εδώ, κομμάτια της αγοράς το βιώνουν ήδη και θα πάει στον μέγιστο βαθμό τα επόμενα 5-10 χρόνια. Το λιανεμπόριο θα υφίσταται συνεχή πίεση και αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί το λιανεμπόριο, όπως οι οδηγοί και τα delivery, είναι οι εύκολες δουλειές που κάνουν οι άνθρωποι όταν χάνουν τη δουλειά τους.
