ΒΕΝΕΤΙΑ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Σε ποιο εθνικό περίπτερο των Giardini της Μπιενάλε υπάρχουν διαρκώς οι μακρύτερες ουρές επισκεπτών όλη την ημέρα; Αδιαμφισβήτητα σε αυτό της Αυστρίας. Οταν καταφέρνουμε να περάσουμε την είσοδο πάνω από την οποία κρέμεται μια μεγάλη καμπάνα, καταλαβαίνουμε τον λόγο: το μέρος έχει μια ενέργεια ωμή και ακατέργαστη που ταιριάζει μόνο με σκληρό, πανκ ήχο. Μια καμπάνα, ανασυρμένη από τη λιμνοθάλασσα της Βενετίας, μεταφερμένη με πομπή, στέκεται στην είσοδο του περιπτέρου σαν εισαγωγή μιας θρησκευτικής τελετουργίας, αλλά εκεί όπου θα έπρεπε να βρίσκεται το γλωσσίδι της, αιωρείται το σώμα μιας γυναίκας. Γυμνή χτυπά τον αέρα με ρυθμό που μοιάζει άλλοτε με κάλεσμα, άλλοτε με προειδοποίηση, ένα ανθρώπινο εκκρεμές που βεβηλώνει την αρχή της πατριαρχικής ιστορίας, της θρησκευτικής εξουσίας, της ίδιας της τάξης. Είναι μια εικόνα που δεν ξεχνάει κανείς εύκολα.
Πρόκειται για ένα τμήμα του έργου που εκπροσωπεί την Αυστρία, με τίτλο «Seaworld Venice» (σε ελεύθερη απόδοση «Ο υδάτινος κόσμος της Βενετίας»), της Φλορεντίνα Χόλτσινγκερ, και έχει προκαλέσει τις περισσότερες συζητήσεις στη φετινή Μπιενάλε. Ο τίτλος του έργου μοιάζει ανώδυνος μπροστά στο υβρίδιο εγκατάστασης, χορού και περφόρμανς που βλέπουμε στη συνέχεια με κυρίαρχο στοιχείο το νερό σε όλες τις μορφές του. Το μαύρο flyer του περιπτέρου που γράφει με άσπρα γράμματα «I live in your piss» μας προϊδεάζει για την αποκαθήλωση του ανθρώπινου σώματος που θα αντιμετωπίσουμε εντός του και για ένα σκληρό σχόλιο για την καταστροφή του περιβάλλοντος.
Η Φλορεντίνα Χόλτσινγκερ –χορογράφος, περφόρμερ και ακούραστη ανατροπέας των συμβάσεων– έχει μετατρέψει το περίπτερο σε κάτι μεταξύ καθαρτηρίου, γκροτέσκου υδάτινου θεματικού πάρκου και μονάδας βιολογικού καθαρισμού. Ενα περιβάλλον όπου το σώμα, η τεχνολογία και η φύση συγκρούονται αδιάκοπα σαν να δοκιμάζουν ποιος θα επικρατήσει. Η Χόλτσινγκερ, γνωστή για την ακραία σωματικότητα των έργων της και την ικανότητά της να ξεγυμνώνει –κυριολεκτικά και μεταφορικά– τις κοινωνικές συμβάσεις, έχει δημιουργήσει ένα έργο σαν μηχανικό σώμα που «τρέφεται» από εμάς.
Η δημιουργός Φλορεντίνα Χόλτσινγκερ έχει μετατρέψει το αυστριακό περίπτερο σε κάτι μεταξύ καθαρτηρίου, γκροτέσκου υδάτινου θεματικού πάρκου και μονάδας βιολογικού καθαρισμού.
Μέσα στο περίπτερο πλατσουρίζουμε στο νερό, που την ημέρα της επίσκεψής μας λόγω μιας γερής μπόρας είχε επίσης μπόλικη λάσπη (χθες Παρασκευή, το περίπτερο της Αυστρίας, όπως και άλλα στην Μπιενάλε, ήταν κλειστό λόγω μιας απεργίας διαμαρτυρίας των καλλιτεχνών για την Παλαιστίνη). Στο κέντρο, μέσα σε μια τεχνητή «πισίνα», ένα τζετ σκι κάνει κύκλους και μια περφόρμερ, γυμνή κι αυτή, οδηγεί το μηχάνημα σαν να βρίσκεται σε κάποια παραλία της Μεσογείου, μόνο που εδώ το τοπίο ήταν ασφυκτικό και παράλογο. Το τζετ σκι σκίζει το νερό, δημιουργεί κύματα που χτυπούν τους τοίχους και γίνεται μνημείο της οικολογικής καταστροφής που γεννά ο υπερτουρισμός. Η Βενετία βυθίζεται, κι εμείς συνεχίζουμε να παίζουμε.
Σε ένα άλλο σημείο, μια δεξαμενή περιέχει μια γυναίκα που αιωρείται στο νερό, σχεδόν ακίνητη. Δίπλα, χημικές τουαλέτες. Οι επισκέπτες ενθαρρύνονται να τις χρησιμοποιήσουν. Τα ούρα των επισκεπτών περνούν από ένα σύστημα καθαρισμού και καταλήγουν στη δεξαμενή. Η ιδέα της καθαρότητας και της μόλυνσης γίνεται θέαμα και πρόκληση. Η Χόλτσινγκερ δεν επιδιώκει να μας σοκάρει καταναγκαστικά· θέλει να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε αυτό που συνήθως κρύβουμε. Μια υπενθύμιση ότι είμαστε όντα που σύρθηκαν έξω από τον πρωτογενή ωκεανό, απέκτησαν πόδια και εκατομμύρια χρόνια μετά συνεχίζουν να ουρούν στις ακτές του.
Κοιτάζω τη γυναίκα μέσα στο νερό. Η εικόνα της διαλύει κάθε ίχνος ρομαντισμού που φέρει η «Κοιμωμένη Αφροδίτη» του Τζορτζόνε, το πρώτο γνωστό ανακεκλιμένο γυναικείο γυμνό στην ιστορία της τέχνης. Δεν είναι μούσα. Είναι μια επιζήσασα που μας κοιτάζει μέσα από τα συντρίμμια ενός πολιτισμού που έχει διαλυθεί στα ίδια του τα υγρά. Στη Βενετία, όπου ο μαζικός τουρισμός συγκρούεται με την οικολογική ευθραυστότητα, η «ομορφιά» δεν μπορεί πια να διαχωριστεί από τα απόβλητά της.
Η επιμελήτρια Νόρα-Σβάντγιε Αλμες το συνοψίζει εύστοχα: «Στο αυστριακό περίπτερο, η Χόλτσινγκερ δείχνει τη συνενοχή μας στην κατάρρευση των συστημάτων. Αμφισβητεί τις δομές που θεωρούμε δεδομένες και αποκαλύπτει ότι η τάξη είναι από τη φύση της ασταθής. Το “Seaworld Venice” σπρώχνει τα όρια του τι μπορεί να είναι μια έκθεση. Το περίπτερο γίνεται ένας ζωντανός, πορώδης οργανισμός που αλλάζει συνεχώς. Η επιφάνεια του νερού λειτουργεί σαν καθρέφτης. Κι έτσι, το έργο γίνεται τελικά μια συνάντηση με τον ίδιο μας τον εαυτό».
