«Οι καλύτεροι πολίτες της Ρωσίας είναι φυλακισμένοι για ενέργειές τους ενάντια στο καθεστώς ή επειδή τάχθηκαν με την Ουκρανία», αυτά δήλωσε λίγο-πολύ η ηγέτιδα της γυναικείας καλλιτεχνικής κολεκτίβας Pussy Riot, Nadya Tolokonnikova, που χάλασε τα εγκαίνια του ρωσικού περιπτέρου στην Μπιενάλε της Βενετίας. Η Μπιενάλε της Βενετίας είναι ένα από τα κορυφαία γεγονότα για τη σύγχρονη τέχνη παγκοσμίως.
Οι Pussy Riot μαζί με την ουκρανική, φεμινιστική οργάνωση Femen επιτέθηκαν στο περίπτερο καλώντας την Ευρώπη να αποκλείσει την απολιτίκ ρωσική συμμετοχή, που, σύμφωνα με τις διαδηλώτριες, αποσκοπεί σε ξέπλυμα. Η Tolokonnikova δήλωσε πως θα δεχόταν μία εθνική συμμετοχή που θα προέβαλλε τους αντιφρονούντες και όσους μιλούν για τα εγκλήματα του Πούτιν. Το ρωσικό περίπτερο, όμως, δεν επιχειρεί κάτι τέτοιο και γι’ αυτό η παρουσία του σ’ ένα κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός αποτελεί πρόκληση!
«Η Ευρώπη να μην ξεχνάει τα θύματα του ρωσικού τρόμου», τόνισαν οι διαδηλώτριες, κάποιες από τις οποίες διώκονται ή κινδυνεύουν στις χώρες τους. Σε πιο θεσμικό επίπεδο, περισσότεροι από 20 υπουργοί Πολιτισμού της Ε.Ε., μεταξύ των οποίων και η δική μας υπουργός, υπέγραψαν δήλωση που ζητά τον αποκλεισμό της Ρωσίας από τέτοιου είδους γεγονότα σε ευρωπαϊκό έδαφος. Παράλληλα, η κριτική επιτροπή της Μπιενάλε παραιτήθηκε επικαλούμενη τα εντάλματα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου σε βάρος των Πούτιν, Νετανιάχου.
Οι δηλώσεις των Ιταλών διοργανωτών περί διαλόγου και ειρήνης δεν έπεισαν κανέναν. Πάνω από 200 καλλιτέχνες, καθώς και εργαζόμενες/εργαζόμενοι στην Μπιενάλε, ζήτησαν τον αποκλεισμό του Ισραήλ. Το σύνθημά τους: τέχνη, όχι γενοκτονία. Δικαιολογούν τη στάση τους ως εξής: ενώ εκκρεμεί σύλληψη του Νετανιάχου με βάση διεθνές ένταλμα, το Ισραήλ δεν θα έπρεπε να συμμετέχει. Τα ίδια και για τη Ρωσία. Να σημειωθεί ότι στην Μπιενάλε του 2024 η καλλιτέχνιδα Ruth Patir που συμμετείχε με το περίπτερο του Ισραήλ έκλεισε την έκθεσή της «μέχρι να επιτευχθεί εκεχειρία στη Γάζα».
Ολ’ αυτά δεν είναι καθόλου καινούργια. Η διαπλοκή τέχνης – εξουσίας – πολιτικής πάει πολλούς αιώνες πίσω κι είναι κάπως αστείοι όσοι προσέρχονται σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ, θεάτρου, σύγχρονης τέχνης ή κινηματογράφου, για να δουν καλλιτέχνες να μην «τοποθετούνται» για τα μεγάλα ζητήματα της εποχής ή για να θαυμάσουν έργα που δεν θα χαρακτηριστούν «αμφιλεγόμενα».
Ακόμη και το περίπτερο του Βατικανού στην Μπιενάλε έχει να κάνει μ’ ένα δυναμικό κορίτσι. Το Βατικανό συμμετέχει μ’ ένα αφιέρωμα στη Χίλντεγκαρντ Φον Μπίνγκεν, την Αγία της Καθολικής και Προτεσταντικής Εκκλησίας, που έζησε στον 12ο αιώνα ως μύστρια, ποιήτρια, συνθέτρια, ζωγράφος, βοτανολόγος και φιλόσοφος. Οι ύμνοι της είναι απλώς θεικοί.
Η σύγχρονη φεμινιστική θεολογία έχει αναγάγει τη Χίλντεγκαρντ σε πρότυπο πολυσχιδούς, δυναμικής γυναίκας που έζησε το θαύμα. Μια μεσαιωνική δημιουργός που σε πλήρη ησυχία και απόσυρση, δίπλα στις αδελφές της και στον Θεό, παρέδωσε έργο τόσο ευρύ, που κάνει τον σύγχρονο, μονοδιάστατο, απομαγεμένο άνθρωπο να μειδιά με πικρία. Στην Μπιενάλε θα παρουσιαστούν νέες συνθέσεις που συνομιλούν με τη δουλειά της, κατόπιν ανάθεσης του Βατικανού στην Πάτι Σμιθ, στον Μπράιαν Ινο και σε άλλους δημιουργούς που με συνέπεια τάσσονται υπέρ των αδυνάμων, των διωκόμενων και του περιβάλλοντος.
