Δεν βουτάνε στο διάβασμα, σερφάρουν πάνω στην πληροφορία. Κάπως έτσι περιέγραψε ο καθηγητής Θεοφάνης Τάσης την κατάσταση στα πανεπιστήμια. Πολλοί από τους φοιτητές, είπε, είναι «θεατές». Περιμένουν από τον καθηγητή τους να κάνει μάθημα σαν να κάνει περφόρμανς. Σαν να παίζει θέατρο, μπας και κρατήσει λίγο παραπάνω την προσοχή τους, προτού τα δάχτυλά τους χαϊδέψουν την οθόνη του κινητού τους. «Ο πολιτισμός μας είναι πλέον εικονοκεντρικός», είπε ο καθηγητής Φιλοσοφίας της Πληροφορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου στην ημερίδα του ΟΣΔΕΛ για τα πνευματικά δικαιώματα («Κ», 30/6/2026). Με κάποιο τρόπο πρέπει να κάνει λεπτές φιλοσοφικές έννοιες «εικόνα» για τα «παιδιά» που δεν έχουν συνηθίσει να διαβάζουν μεγάλες προτάσεις και να κατανοούν σύνθετα νοήματα. «Οι ομιλίες και οι διαλέξεις μου στο YouTube έχουν χιλιάδες προβολές, σε αντίθεση με τις πωλήσεις των βιβλίων μου».
Κάθε μέρα διαβάζουμε χιλιάδες πράγματα. Ακόμη και οι φοιτητές του κ. Τάση «διαβάζουν». Τι διαβάζουν όμως; Εκατοντάδες ειδοποιήσεις, αναρτήσεις στα σόσιαλ μίντια, μέιλ με συνημμένα, μέιλ χωρίς συνημμένα, ορθές επαναλήψεις στα ίδια μέιλ, (πανομοιότυπες) ειδήσεις στο κινητό τηλέφωνο, άπειρα newsletters, μηνύματα στο Viber, στο WhatsApp κτλ. Το πιάσαμε, νομίζω. Μπροστά από τα μάτια μας περνούν καθημερινά χιλιάδες λέξεις. Σημαίνει ότι διαβάζουμε;
Ο νεότερος πολιτισμός, από τη δημιουργία των σύγχρονων κοινωνιών, την ίδρυση δημοκρατιών, τη λογοτεχνία και την ποίηση, στηρίχθηκε στη γραφή και στην ανάγνωση. Τι θα γίνει αν αυτά εκλείψουν;
Αυτό είναι το βασικό ερώτημα του περιοδικού Atlantic στο τεύχος που θα κυκλοφορήσει τον Αύγουστο με τίτλο «The end of reading is here». Οχι και πολύ αισιόδοξο. Και πώς να είναι; Το κείμενο παραθέτει πολλά στοιχεία για τη θεαματικά πτωτική πορεία της ανάγνωσης στην Αμερική και της κατανόησης κειμένου. Δεν είναι ότι δεν διαβάζουν οι άνθρωποι βιβλία. Διαβάζουν όμως λιγότερα και όχι ποιοτικά. Οι προτάσεις των περισσότερων μπεστ σέλερ, λέει το Atlantic, είναι τα ¾ σε έκταση απ’ ό,τι παλιά. Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο νέος άνθρωπος θα είναι «illiterate» (αγράμματος) αλλά «postliterate» (μεταγραμματισμένος), δηλαδή θα έχει αντικαταστήσει τη γραφή και την ανάγνωση με την εικόνα και τον ήχο, τα κείμενα με βίντεο και φωνητικά μηνύματα. Είναι μακριά άραγε; Ολοένα και περισσότεροι γίνονται «δημιουργοί περιεχομένου» και κάθε πολιτικός που σέβεται πια τον εαυτό του κάνει βιντεάκια στο Instagram (μα πότε προλαβαίνουν;).
Ο νεότερος πολιτισμός, από τη δημιουργία των σύγχρονων κοινωνιών, την ίδρυση δημοκρατιών, τη λογοτεχνία και την ποίηση, στηρίχθηκε στη γραφή και στην ανάγνωση. Τι θα γίνει αν αυτά εκλείψουν; Πώς θα γεννιούνται οι νέες ιδέες;
Το ρεπορτάζ δεν δίνει όλες τις απαντήσεις. Θέτει τα ερωτήματα. Αναζητήστε το αν αντέχετε το τεστ. Είναι 8.837 λέξεις.
