ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΔΟΞΙΑΔΗΣ
Γαλανόσκυλος
εκδ. Ψυχογιός, 2026
σελ. 679
Ο Απόστολος Δοξιάδης συνεχίζει την παράδοση που ξεκίνησε πριν από σαράντα χρόνια με το «Βίος παράλληλος» (1985) και ταυτόχρονα πραγματοποιεί μια τομή. Στο νέο του μυθιστόρημα εξακολουθεί να καλλιεργεί το οξύτατο παρωδιακό ύφος που διακρίνει ολόκληρο το πεζογραφικό έργο του, τον ευφρόσυνα ευτράπελο τόνο που σταθερά συναντάμε στον «Μακαβέττα» (1989), στα «Τρία ανθρωπάκια» (1997) και στο «Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ» (2001). Εξακολουθεί επίσης να καλλιεργεί το παρωδιακό ύφος και με τη βαθύτερη έννοια του όρου, όπως την ανέπτυξε η θεωρία της λογοτεχνίας στα μέσα του 20ού αιώνα – μίμηση ενός πρώτου κειμένου από ένα δεύτερο που, αντιγράφοντας τους τρόπους του πρώτου, τους θέτει στην υπηρεσία των δικών του λογοτεχνικών στόχων. Αυτή τη, σοβαρή ας πούμε, παρωδία ο Δοξιάδης την εφάρμοσε στο υβριδικο-πειραματικό «Λέγοντας και ξαναλέγοντας. Τ. Σ. Ελιοτ, Σεφέρης, Βαγενάς, Λάγιος, Α. Τ. Ελης, Γιατρομανωλάκης» (2017), ενώ στον «Γαλανόσκυλο» τη συνεχίζει, όπως μας πληροφορεί κι ο ίδιος επιλογικά, ανοίγοντας διάλογο με το διήγημα «Το παραμύθιασμα» (1982) και τα μυθιστορήματα «Βραδιές μπαλέτου» (1991) και «Ο κουτσός άγγελος» (2002) του Αλέξη Πανσέληνου. Οσον αφορά την τομή που πραγματοποιεί, η μεταβολή αφορά το μέγεθος του μυθιστορήματος. Σε αντίθεση με τα μάλλον περιορισμένης έκτασης προηγούμενα έργα του, ο «Γαλανόσκυλος» ξεπερνά τις 650 σελίδες.
Δεν είναι συμπτωματικός ο σημερινός πολλαπλασιασμός σελίδων, διότι τίποτε στην πεζογραφία του Δοξιάδη δεν αφήνεται στην τύχη. Αν στις προηγούμενες μυθοπλασίες του ο συγγραφέας έδινε έμφαση στην απόλυτη κειμενική οικονομία –καμία λέξη δεν περίσσευε–, στον «Γαλανόσκυλο» η αφηγηματική ή μη οικονομία αποτελεί ουσιώδες τμήμα της ίδιας της πλοκής. Καθόλου περίεργο εφόσον κι οι δύο κεντρικοί του ήρωες είναι πεζογράφοι· ο διάσημος συγγραφέας Δώρης Καλούσης, υστερικός νάρκισσος με φανατικούς θαυμαστές που, στο απόγειο της καριέρας του, παλεύει με νύχια και με δόντια για την πολυπόθητη λογοτεχνική έδρα της Ακαδημίας Αθηνών· και ο άσημος Αστέρης Αυγερινός, δικηγοράκος που παλεύει για τον επιούσιο. Κι αν ο Καλούσης προσπαθεί με αγωνία να συνθέσει το opus magnum της καριέρας του που θα του εξασφαλίσει περίοπτη θέση στο λογοτεχνικό πάνθεον, με ανεπιτήδευτη ευκολία ο Αυγερινός δημιουργεί ογκωδέστατα μυθιστορήματα που όταν τελικά προσεχθούν, αποτελούν συναρπαστικά αναγνώσματα – γεγονός που αποσυντονίζει πλήρως τον αλαζονικό Καλούση. Και ποια είναι τα μυθιστορήματα του Αυγερινού που θα ανακαλύψει ο Καλούσης; Πολυσέλιδα έργα που, όπως διαπιστώνουμε ως ενημερωμένοι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, αντλούν την έμπνευσή τους –τη βοηθεία Δοξιάδη– από τα μυθιστορήματα του Αλέξη Πανσέληνου. Οι ήρωες του Αυγερινού αποτελούν παραλλαγές των ηρώων του Πανσέληνου, με περιπέτειες που, αν και έχουν κοινή αφετηρία, πολύ γρήγορα λαμβάνουν διαφορετική κατεύθυνση, θέτουν διαφορετικούς προβληματισμούς, υπακούουν με άλλα λόγια σε διαφορετικές λογοτεχνικές σκοπιμότητες. Ο «Γαλανόσκυλος», παρά τον όγκο του, διαθέτει δομή νουβέλας – η πλοκή του είναι λιγότερο σύνθετη από ό,τι ενός μυθιστορήματος και επικεντρώνεται σε έναν κυρίως χαρακτήρα. Κι ωστόσο καθόλου δεν βαριέσαι καθώς ο δημιουργός στήνει, και σε αυτό το έργο, ένα πανηγύρι. Τόσο ο Αυγερινός όσο και ο Καλούσης αποτελούν ξεκαρδιστικές καρικατούρες συγγραφέων, κι εξίσου απολαυστική είναι και η απεικόνιση του σύγχρονου ελληνικού λογοτεχνικού κι εκδοτικού τοπίου. Το παρασκήνιο δουλεύει πυρετωδώς προκειμένου να εξασφαλίσει ο Καλούσης τον επιθυμητό ακαδημαϊκό θώκο. Εκδηλώσεις, δεξιώσεις, γεύματα, δημοσιεύματα, λογύδρια, πόζες στην υπηρεσία του τελικού σκοπού – που ειρωνικώς διαρκώς απομακρύνεται καθώς όλες οι προσπάθειες καταλήγουν σε φιάσκο. Εξίσου απολαυστικές είναι και οι πλούσιες αφηγήσεις απίθανων περιπετειών στα ένθετα μυθιστορήματα του Αυγερινού που περιέχει ο «Γαλανόσκυλος». Στις εξιστορήσεις του ο Δοξιάδης θέτει ταυτόχρονα ζητήματα ποιητικής. Διότι, αν και εγωπαθής, ο Καλούσης, που αρχικά παραπέμπει στον Καπάνταη του Αλέξανδρου Κοτζιά, για να διαφοροποιηθεί στη συνέχεια, διακατέχεται από αληθινή αγωνία για τα τι και τα πώς της τέχνης. Τι είναι λογοτεχνία, ποιες είναι οι προϋποθέσεις με τις οποίες γράφεται, ποιο ρόλο παίζουν οι γνώσεις θεωρίας της λογοτεχνίας, σε ποια σχέση οφείλουν να βρίσκονται το διονυσιακό και το απολλώνιο στοιχείο μες στην τραγωδία; Ας μην περιμένουμε απαντήσεις, ο «Γαλανόσκυλος» αποτελεί ένα σύγχρονο έργο, που όπως κάθε καλό μυθιστόρημα αρκείται στο να θέτει τα ερωτήματα που ανακύπτουν στους κόλπους της κοινωνίας την οποία ζωντανεύει.
