Δεν έχει και άδικο ο Σον Μάθιους όταν λέει ότι οι θεσμοί στην Ελλάδα μοιάζουν συχνά με εκείνους της Μέσης Ανατολής και όχι της Ευρώπης. Οταν η οικογένεια είναι πάνω από τους νόμους και η γραφειοκρατία είναι εξόχως «βυζαντινή». «Ολα αυτά υπάρχουν στην Ελλάδα καλώς ή κακώς και είναι στοιχεία μιας ανατολικής πολιτικής κουλτούρας» («Κ», 16/2/2026). Αρκούν όμως αυτά τα χαρακτηριστικά για να πει κανείς ότι η Ελλάδα είναι πιο κοντά στην Εγγύς Ανατολή απ’ ό,τι στη Δύση;
Ανέτρεξα στη συνέντευξη του Μάθιους και στο βιβλίο του Ελληνοαμερικανού συγγραφέα και δημοσιογράφου στην ιστοσελίδα Middle East Eye «The New Byzantines: The Rise of Greece and Return of the Near East» («Κ», 30/12/2025) καθώς το επικαλείται η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου στο επιμελητικό σημείωμα που συνοδεύει την κεντρική έκθεση του καλοκαιριού, «South by Southeast – Προς-Ανατολίζοντας τη Συλλογή». Το μουσείο επιχειρεί έναν συμβολικό αναπροσανατολισμό, όπως γράφει, «πέρα από τη μακροχρόνια προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πολιτισμικά πρότυπα, που χαρακτήρισε την ελληνική νεωτερικότητα από την ανεξαρτησία και μετά».
Είναι πολλές οι φωνές που μιλούν για τον μαρασμό της Δύσης και προβλέπουν τον θάνατό της. Αλλες τόσες είναι, βέβαια, εκείνες που βλέπουν τη ρευστότητα που κυριαρχεί σαν μια ευκαιρία για να ξαναβρεί η Δύση τον βηματισμό της.
Στο βιβλίο του ο Μάθιους λέει ακριβώς αυτό. Υποστηρίζει ότι η Ελλάδα ανήκει στην Εγγύς Ανατολή «λόγω του πολιτισμού, της ιστορίας και της θρησκείας της». Η Ελλάδα και οι Ελληνες ως «Νέοι Βυζαντινοί» βρίσκονται στη μέση, θεωρεί, ανάμεσα σε μια ισχυρή ανατολική πλευρά και μια αποδυναμωμένη Δύση. Παραβλέποντας μάλλον τους δρόμους που άνοιξε ο πολιτισμός της αρχαιότητας, αλλά και τη μοίρα του Βυζαντίου. Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή από το 1821 έως την ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, την οικονομική και μεταναστευτική κρίση, η κ. Γρέγου προσκαλεί το κοινό να επανεξετάσει την ιστορική, γεωπολιτική και πολιτισμική θέση της χώρας μακριά από το Δυτικό βλέμμα και να αναγνωρίσει τη δυναμική «που προκύπτει από τον εναγκαλισμό του νοτιοανατολικού προσανατολισμού της χώρας».
Η τάση απο-δυτικοποίησης δεν είναι προνόμιο του ΕΜΣΤ. Είναι πολλές οι φωνές που μιλούν για τον μαρασμό της Δύσης και προβλέπουν τον θάνατό της. Η αποδυνάμωση των κλασικών σπουδών στο εξωτερικό είναι ένα σημείο των καιρών. Αλλες τόσες είναι βέβαια εκείνες που βλέπουν την αβεβαιότητα και τη ρευστότητα που κυριαρχεί σαν μια ευκαιρία για να ξαναβρεί η Δύση τον βηματισμό της. Διαλέγετε και παίρνετε.
Θα παρακολουθήσουμε τον «Προς-Ανατολισμό» του ΕΜΣΤ και της συλλογής του. Ισως συναντήσουμε και καλλιτέχνες που έλκουν την καταγωγή τους από την Εγγύς Ανατολή και για να εκφραστούν ελεύθερα κατέφυγαν στη Δύση.
