Ομολογουμένως ήταν μια έκπληξη. Είχε σχεδόν τον χαρακτήρα είδησης. «Παρακολουθώ την αγορά του βιβλίου τουλάχιστον τρεις δεκαετίες και μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι τα πράγματα δεν πήγαιναν ποτέ καλύτερα». Το συμπέρασμα ανήκει στον Αλκη Τεμπονέρα, ιδιοκτήτη –μαζί με την Αλεξάνδρα Μπίζη– του βιβλιοπωλείου «Πλειάδες» στο Παγκράτι («Κ», 7/6/2026).
Δεν είναι λίγο ένας επαγγελματίας του βιβλίου να πηγαίνει κόντρα στο ρεύμα της γκρίνιας και της μιζέριας που συνήθως επικρατεί στον συγκεκριμένο χώρο. Υπάρχει η γενικότερη αίσθηση ότι οι Ελληνες δεν διαβάζουν και δεν ενδιαφέρονται για το βιβλίο. Θα θέλαμε, βέβαια, πολύ να μάθουμε πόσοι είναι αυτοί που διαβάζουν τους χιλιάδες νέους τίτλους που βγαίνουν κάθε χρόνο (11.000 μόνο πέρυσι) και μια έρευνα από το ΕΛΒΙΠ θα ήταν παραπάνω από καλοδεχούμενη. Ο κ. Τεμπονέρας, όμως, βλέπει τη μεγάλη εικόνα· σε αυτήν ανήκουν οι νέοι εκδοτικοί οίκοι –σχεδόν κάθε χρόνο ανοίγει ένας καινούργιος–, οι ποιοτικές επιλογές, η προσεγμένη αισθητική. Κυκλοφορεί σαβούρα; Βιβλία που μοιάζουν μεταξύ τους; Φυσικά. Αυτό όμως συνέβαινε πάντα.
Κάτι κινείται. Ρίξτε μια ματιά στα φεστιβάλ βιβλίου. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια υπήρχε μόνο η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης και δύο μικρότερα φεστιβάλ με πάγκους για πωλήσεις βιβλίων (παραλία Θεσσαλονίκης και Ζάππειο). Επειτα εμφανίστηκε το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων που δημιούργησε ένα νέο πόλο για τη λογοτεχνία μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, στην Κρήτη, ενώ φέτος είχαμε την πρώτη διοργάνωση του Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας. Οι αίθουσες, γεμάτες. Για τον Νοέμβριο έχει ανακοινωθεί μια νέα έκθεση παιδικού και εφηβικού βιβλίου στην Πάτρα.
Την ίδια ώρα στο εξωτερικό το βιβλίο φαίνεται πως γίνεται κάτι σαν τάση. Ισως ξέρετε το book club της Ντούα Λίπα και της Ριζ Γουίδερσπουν, αλλά σταδιακά το βιβλίο και η αίσθηση ότι είναι κουλ να έχεις επαφή με τη λογοτεχνία, να είσαι «διαβασμένος», αγγίζουν τα μεγάλα brands και τους οίκους μόδας. Η καλοκαιρινή tote book bag του Ντιόρ, για παράδειγμα, είναι εμπνευσμένη από τον «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις και τον «Δράκουλα» του Μπραμ Στόκερ.
Χάνει κάτι το βιβλίο αν γίνει στοιχείο της ποπ κουλτούρας; Δεν το ξέρω (μεταξύ μας, δεν το νομίζω), αλλά η αναζήτηση για κάτι διαφορετικό –ίσως πιο αυθεντικό– υπάρχει. Στην εποχή της άμεσης ικανοποίησης αισθήσεων και αναγκών –από το ανελέητο doomscroling μέχρι μποτοξάκια του λεπτού– ίσως η στροφή προς κάτι που θέλει αρκετή δουλειά και συγκέντρωση για να σε αποζημιώσει να είναι το μόνο αντίβαρο. Πάντως, πριν από μερικές ημέρες το υπόγειο του βιβλιοπωλείου «Μονόκλ» στη Φειδίου γέμισε με κόσμο μετά τα μεσάνυχτα για να ακούσει αποσπάσματα από έργα του Κάφκα.
