«Υπέφερα από άγχος σε διάφορες μορφές σε όλη μου τη ζωή, τουλάχιστον από όσο θυμάμαι τον εαυτό μου». Για την Τζέμα Κόρελ, όπως και για πολλούς ανθρώπους, το άγχος δεν ήταν ποτέ περιστασιακό. Υπήρχε πάντα στην καθημερινότητά της, μια σταθερή παρουσία που άλλαζε μορφή με τον χρόνο.
Συνομιλώ με την Κόρελ ανάμεσα στα ταξίδια που κάνει αυτή την περίοδο για την προώθηση του νέου της βιβλίου «Anxietyland» (εκδ. Penguin Books Ltd.). Η Βρετανίδα εικονογράφος και σκιτσογράφος είναι παγκοσμίως γνωστή για την απεικόνιση του άγχους μέσα από λιτά, χαρακτηριστικά σκίτσα της που κυκλοφορούν στα social media και αποτυπώνουν με χιούμορ και αμεσότητα την καθημερινή αγωνία, την ανασφάλεια και την υπαρξιακή κρίση της σύγχρονης ζωής. Στα σκίτσα της, η ίδια εμφανίζεται συχνά ως ένας σταθερός χαρακτήρας, ένα κορίτσι με μαύρα μαλλιά, μέσα από το οποίο αφηγείται τις καθημερινές σκέψεις της. Εχει συνεργαστεί με διεθνείς εκδοτικούς οίκους και εταιρείες, όπως Amazon, The New York Times και το Oxford University Press.
Ωστόσο, η σχέση της με το σχέδιο ξεκίνησε πολύ πριν από τα social media και τα ολοκληρωμένα έργα που τη σύστησαν στο ευρύ κοινό. «Αρχισα να κρατώ ημερολόγιο όταν ήμουν έφηβη. Ζωγράφιζα και έγραφα σε αυτό κάθε μέρα. Ηταν κάτι πολύ διαφορετικό από το είδος του σχεδίου που έπρεπε να κάνω στο μάθημα των καλλιτεχνικών – δεν υπήρχαν κανόνες», λέει η Κόρελ στην «Κ».
Αυτή η εφηβική συνήθεια, να καταγράφει τον εαυτό της χωρίς κανόνες, εξελίχθηκε με τα χρόνια σε έναν πιο σταθερό τρόπο επεξεργασίας της εμπειρίας της με το άγχος – και τελικά στην κυκλοφορία του graphic memoir (αυτοβιογραφία σε κόμικς).
Αντί να περιγράψει το συναίσθημα αυτό μέσα από μια γραμμική αφήγηση, η Κόρελ επέλεξε να το μετατρέψει σε ένα λούνα παρκ γεμάτο παράξενες διαδρομές, χάρτες και «ατραξιόν», στο οποίο κάθε γωνιά αντιστοιχεί σε μια διαφορετική πτυχή της ψυχικής υγείας. Με τον τρόπο αυτό, «οι κρίσεις πανικού παίρνουν τη μορφή ενός συναισθηματικού τρένου, η υπερανάλυση γίνεται ένας ατελείωτος λαβύρινθος σκέψεων και η αίσθηση της αποπροσωποποίησης και του να αιωρείσαι πάνω από τον εαυτό σου μέσα σε μια τεράστια φούσκα είναι σαν κάτι από φανταστική βόλτα».
Στη βραβευμένη σκιτσογράφο αρέσει να χρησιμοποιεί οπτικές μεταφορές για να αποδίδει τα πιο αντικειμενικά κομμάτια μιας ιστορίας. «Ηθελα να βρω ένα μοτίβο που θα ένωνε ολόκληρο το βιβλίο», εξηγεί. Και κάποιες πλευρές της εμπειρίας με το άγχος «μοιάζουν πραγματικά σαν να προέρχονται από έναν τρελό κόσμο της φαντασίας».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Το βιβλίο, όπως λέει, δεν γράφτηκε μόνο για όσους έχουν βιώσει αντίστοιχες δυσκολίες, αλλά και για ένα ευρύτερο κοινό που θέλει να καταλάβει καλύτερα την εμπειρία του άγχους. Παράλληλα, υπήρξε και κάτι βαθιά προσωπικό: ένας τρόπος να απευθυνθεί στον νεότερο εαυτό της.
«Δημιούργησα αυτό το graphic memoir για να περιγράψω τις δικές μου εμπειρίες σε ένα ευρύτερο κοινό, είτε έχουν αντιμετωπίσει οι ίδιοι θέματα ψυχικής υγείας είτε γνωρίζουν κάποιον που έχει, ή απλώς θέλουν να μάθουν περισσότερα γι’ αυτό. Είναι επίσης το βιβλίο που θα ήθελα να είχα διαβάσει όταν ήμουν παιδί, όταν δεν είχα ιδέα τι μου συμβαίνει», τονίζει.
Σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της ζωής της, η Κόρελ βρέθηκε αντιμέτωπη με την πιο ακραία εκδοχή του άγχους της. «Νοσηλεύτηκα το 2018 με αγχώδη διαταραχή. Ηταν μια περίοδος κατά την οποία υπέφερα από συνεχείς κρίσεις πανικού και έχασα την ικανότητα να λειτουργώ φυσιολογικά», θυμάται.
Για ένα χρονικό διάστημα, η καθημερινότητά της είχε περιοριστεί στα απολύτως βασικά. Δεν μπορούσε να συγκεντρωθεί στη δουλειά της, ούτε σε απλές δραστηριότητες της ημέρας. Ο χρόνος, όπως τον περιγράφει, είχε γίνει σχεδόν μονοδιάστατος, συμπιεσμένος από την ένταση του άγχους. «Δεν μπορούσα να ζωγραφίσω πραγματικά. Μπορούσα όμως να κάνω μουτζούρες, και αυτό ήταν θεραπευτικό, ακόμα κι αν δεν είχε συνοχή», λέει.
Σιγά σιγά, τα τετράδιά της αποκτούσαν μια νέα λειτουργία: εξελίχθηκαν σε μικρά σκίτσα που αποτύπωναν πιο καθαρά όσα ένιωθε. Παράλληλα, άρχισε να μοιράζεται κάποια από αυτά τα σκίτσα δημόσια, κυρίως μέσα από το Instagram και το Facebook. «Ηταν λίγο τρομακτικό να αποκαλύπτω τον πραγματικό μου εαυτό, τα πραγματικά μου συναισθήματα και τα προβλήματά μου».
Κι όμως, η ανταπόκριση ήταν άμεση: τα σκίτσα της άρχισαν να βρίσκουν ανθρώπους που αναγνώριζαν σε αυτά δικές τους εμπειρίες – και έτσι, κάτι αυστηρά προσωπικό μετατράπηκε σταδιακά σε έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας. «Ως καλλιτέχνης, είναι πολύ εύκολο να κοιτάς τους άλλους και να νιώθεις ότι πετυχαίνουν περισσότερα από εσένα. Και, γενικά, τα social media δημιουργούν μια πολύ επιμελημένη εικόνα της ζωής των άλλων», σημειώνει.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η βασική της προτεραιότητα, όπως αναφέρει, είναι η ειλικρίνεια. Γι’ αυτό και τα σκίτσα της είναι συχνά αρκετά ωμά, καθώς προέρχονται από αυτόν τον χώρο της αλήθειας, ακόμη κι αν είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς γι’ αυτόν. «Ομως προσπαθώ επίσης να βρίσκω χιούμορ ακόμη και στα πιο σκοτεινά σημεία. Είμαι πάντα προσεκτική ώστε να αποτυπώνω μόνο τις δικές μου εμπειρίες — δεν θέλω να μιλάω εκ μέρους άλλων ανθρώπων».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Αναγνωρίζει ότι συχνά ο τρόπος που σκέφτεται γίνεται απόλυτος, «άσπρο ή μαύρο». Με το χιούμορ δημιουργείται μια απόσταση από τα πράγματα. «Πιστεύω ότι το χιούμορ μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική οπτική και μια αλλαγή προοπτικής. Με βοηθά να βρίσκω την γκρίζα ζώνη, το ενδιάμεσο. Με βοηθά να “βγαίνω έξω” από το πρόβλημα, ακόμη και να το επαναπλαισιώνω», λέει.
Μέσα από αυτή τη διαδρομή, το άγχος δεν εξαφανίζεται, αλλά αλλάζει θέση. Από κάτι που κυριαρχεί, γίνεται κάτι που μπορεί να το παρατηρήσει, να το αποτυπώσει στο χαρτί και, κάποιες φορές, να το κάνει λίγο πιο ελαφρύ. «Η ζωή είναι αρκετά παράλογη και, αν δεν γελάσεις, θα κλάψεις… Οπότε, γιατί να μην προσπαθήσεις να γελάσεις;».
