Τίτος Πατρίκιος — Ενας αιώνας ποίησης

Τα ενενηκοστά όγδοα γενέθλιά του γιόρτασε την Πέμπτη 21 Μαΐου ο πολυγραφότατος ποιητής και πεζογράφος Τίτος Πατρίκιος, σε μία συγκινητική εκδήλωση προς τιμήν του που διοργάνωσε η Αλυσίδα Πολιτισμού ΙΑΝΟΣ στην Αθήνα. Στο τιμητικό αυτό αφιέρωμα και υπό την παρουσία του ίδιου του ποιητή και της οικογένειάς του, προβλήθηκαν βίντεο με αποσπάσματα συνεντεύξεών του μέσα στα χρόνια και φωτογραφίες του. Ανθρωποι από τον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών απήγγειλαν ποιήματά του, αφηγήθηκαν κοινές ιστορίες τους, τραγούδησαν μελοποιημένη ποίησή του και συνθέτες μελοποίησαν αποκλειστικά για τη βραδιά κάποια ποιήματά του, ενώ ο Τίτος Πατρίκιος απήγγειλε ποίησή του και μοιράστηκε μνήμες και ιστορίες από τη ζωή και το έργο του.

Ο Τίτος Πατρίκιος δεν χρειάζεται συστάσεις, είναι ζώσα ιστορία ποίησης και μνήμης ανάμεσά μας. Αποτελεί εξέχουσα μορφή της νεοελληνικής γραμματείας και είναι ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή ποιητές της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς, με βραβεύσεις, τιμητικές διακρίσεις και λογοτεχνική παρουσία σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Εμφανίζεται στα γράμματα το 1954, σε ηλικία 26 ετών, με την πρώτη ποιητική συλλογή του με τίτλο Χωματόδρομος και έκτοτε το πλούσιο λογοτεχνικό έργο του εκτείνεται σε όλο το συγγραφικό φάσμα: στην ποίηση, στην πεζογραφία, στις μεταφράσεις. Το έργο του έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και έχει τιμηθεί τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, επιβεβαιώνοντας τη διεθνή απήχηση της γραφής του.

Στη λογοτεχνική του πορεία παραμένει σταθερός στις αρχές και τις αξίες που τον διέπουν ως άνθρωπο. Ο ίδιος αναφέρει πως Κι αν ήτανε να ζήσω απ’ την αρχή πάλι τον ίδιο δρόμο ξανά θ’ ακολουθούσα και στο ποίημά του Στάσεις γράφει: Από τη στάση μου προς τη ζωή βγαίνουν τα ποιήματά μου Μόλις υπάρξουν τα ποιήματά μου μια στάση μού επιβάλλουν αντίκρυ στη ζωή Η ποίησή του δεν είναι αποκομμένη από την κοινωνία – με αμεσότητα και καθαρότητα, με λόγο καθημερινό, και μακριά από υπερβολές και λυρικές εξάρσεις, καταφέρνει να μετατρέπει τα προσωπικά του βιώματα και την ιστορική, πολιτική και κοινωνική μνήμη του 20ού αιώνα σε έργο διαχρονικό που αγγίζει τον αναγνώστη με ειλικρίνεια και βάθος.

Στα έργα του κυριαρχούν θέματα όπως η μνήμη, ο χρόνος, η πολιτική συνείδηση, η φιλία, ο έρωτας, η ήττα, αλλά και η ανάγκη διατήρησης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ελευθερίας.

Σήμερα, στα 98 του χρόνια, ο Τίτος Πατρίκιος παραμένει μια σπάνια μορφή πνευματικού ανθρώπου: οξύνους, διαυγής, δραστήριος και ανοιχτός στον διάλογο. Σε μια εποχή γρήγορης πληροφορίας και εύκολης λήθης η φωνή του εξακολουθεί να έχει βαρύτητα και οι στίχοι του εξακολουθούν να συνομιλούν με τις νεότερες γενιές.

Το τέλος της βραδιάς στον ΙΑΝΟ φωτίζει ένα κερί πάνω στην τούρτα του ποιητή, συμβολισμός κι ευχή του αιώνα που γεμίζει. Ενας αιώνας ποίησης λοιπόν· και παραφράζοντας τον στίχο του: Η ποίηση πάντα να τον βρίσκει!

Στο άρθρο παρατίθενται εννέα ποιήματά του από τις συγκεντρωτικές ποιητικές συλλογές του Ποιήματα Α΄ και Ποιήματα Β΄ που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κίχλη, καθώς και τρεις αφηγήσεις από τον ίδιο τον ποιητή από το μουσικό έργο «Πολιορκημένος χρόνος» που συνέθεσε το 2019 ο συνθέτης Ανδρέας Κατσιγιάννης, το οποίο απαρτίζεται από επτά μελοποιημένα ποιήματα του ποιητή, από οκτώ αφηγήσεις ποιημάτων από τον Τίτο Πατρίκιο και συνοδεύεται από ένα καλαίσθητο βιβλίο 52 σελίδων που περιλαμβάνει ποιήματα, πεζά, την πλήρη εργοβιογραφία του Τίτου Πατρίκιου αλλά και σπάνιες εικόνες από το προσωπικό φωτογραφικό αρχείο του.

---

Δώρο γενεθλίων

Μου χαρίστηκαν ξανά καινούργια χρόνια

για να μιλάω όχι μονάχα όπως παλιά

γι’ αυτούς που φύγανε και θα ξεχνιόνταν

αλλά και γι’ αυτούς που ανάμεσά τους ζω

γι’ αυτούς που αγγίζω χωρίς καλά να τους γνωρίζω

για όσους μπορεί να ξεχαστούν και ζωντανοί ακόμα.

---

Τέλος του καλοκαιριού VI

Εγώ δεν είμαι μόνο αυτός που βλέπεις, αυτός που ξέρεις

δεν είμαι μόνο αυτός που θα ’πρεπε να μάθεις.

Κάθε επιφάνεια της σάρκας μου κάπου τη χρωστάω,

αν σ’ αγγίξω με την άκρη του δαχτύλου μου

σ’ αγγίζουν εκατομμύρια άνθρωποι,

αν σου μιλήσει μια λέξη μου

σου μιλάνε εκατομμύρια άνθρωποι —

θ’ αναγνωρίσεις τ’ άλλα κορμιά που πλάθουν το δικό μου;

θα βρεις τις πατησιές μου μες σε μυριάδες χνάρια;

θα ξεχωρίσεις την κίνησή μου μες στη ροή του πλήθους;

Είμαι κι ό,τι έχω υπάρξει και πια δεν είμαι —

τα πεθαμένα μου κύτταρα, οι πεθαμένες

πράξεις, οι πεθαμένες σκέψεις

γυρνάν τα βράδια να ξεδιψάσουν στο αίμα μου.

Είμαι ό,τι δεν έχω γίνει ακόμα —

μέσα μου σφυροκοπάει η σκαλωσιά του μέλλοντος.

Είμαι ό,τι πρέπει να γίνω —

γύρω μου οι φίλοι απαιτούν οι εχθροί απαγορεύουν.

Μη με γυρέψεις αλλού

μονάχα εδώ να με γυρέψεις

μόνο σε μένα.

---

Η Πύλη των Λεόντων

Τα λιοντάρια είχαν χαθεί από χρόνια

ούτε ένα δεν βρισκόταν σ’ όλη την Ελλάδα

ή μάλλον ένα μοναχικό, κυνηγημένο

κάπου είχε κρυφτεί στην Πελοπόννησο

χωρίς ν’ απειλεί πια κανέναν

ώσπου το σκότωσε κι αυτό ο Ηρακλής.

Ωστόσο η θύμηση των λιονταριών

ποτέ δεν έπαψε να τρομάζει

τρόμαζε η εικόνα τους σε θυρεούς και ασπίδες

τρόμαζε τ’ ομοίωμά τους στα μνημεία των μαχών

τρόμαζε η ανάγλυφη μορφή τους

στο πέτρινο υπέρθυρο της πύλης.

Τρομάζει πάντα το βαρύ μας παρελθόν

τρομάζει η αφήγηση όσων έχουν συμβεί

καθώς τη χαράζει η γραφή στο υπέρθυρο

της πύλης που καθημερινά διαβαίνουμε.

Η Πύλη των Λεόντων, Τίτος Πατρίκιος (Αφήγηση)

Να μαθαίνεις

Όταν φτάσεις κάποτε ν’ ανακαλύψεις

πόσες ακόμα αυταπάτες συντηρούσες

όταν αναγκαστείς ν’ αναγνωρίσεις

κι εκείνα που δεν ήθελες να παραδεχτείς

όταν πέσει και το τελευταίο είδωλο

που πάνω του στήριζες την πίστη σου

τότε μπορεί ν’ αρχίσεις να μαθαίνεις

πόσο βαθιά πηγαίνουν, πόσο είναι σκοτεινές

οι ρίζες της καθεμιάς σου πράξης.

---

Το δέσιμο

Έλεγα πάντα πως έπρεπε να μπω

στη θέση του άλλου για να τον καταλάβω.

Έτσι με παγιδέψανε οι άλλοι, μ’ έδεσαν

με κάναν ό,τι θέλαν.

Κι εγώ δεν ξέρω πώς κατόρθωσα

να ξαναβγώ από τη θέση τους.

---

To δύσκολο

Όπως κι αν έρθουνε τα πράγματα

όσο αντίξοες κι αν είναι οι συνθήκες

πάντα μπορεί κανείς να ερωτεύεται.

Το δύσκολο είναι ν’ αγαπάς.

Το δύσκολο, Τίτος Πατρίκιος (Αφήγηση)

Προσφορά

Αν για να σ’ αντιμετωπίσω πρέπει

ν’ απαρνηθώ τ’ ανθρώπινά μου,

τότε σου την προσφέρω άκοπη τη νίκη.

---

Δοκιμασία

Και σένα, αν με τα τόσα που περάσαμε

τίποτα μέσα σου δε σακατεύτηκε,

μην πολυκαμαρώνεις.

Ίσως

δεν είχες τίποτα να διακινδυνεύσεις.

---

Άλλο ένα καλοκαίρι

Για σκέψου να μην πρόφταινα

κι αυτό το καλοκαίρι

να δω το φως ξανά εκτυφλωτικό

να νιώσω την αφή του ήλιου στο κορμί μου

να οσμιστώ δροσερές και χαλασμένες μυρωδιές

να γευτώ γλυκόξινες και πιπεράτες γεύσεις

ν’ ακούω τα τζιτζίκια ως τα κατάβαθα της νύχτας

να καταλαβαίνω τους δικούς μου που αγαπώ

να μην αδημονώ μ’ αυτούς που με στηρίζουν

να σκέφτομαι κι εκείνους που θέλησα να ξεχάσω

να βρίσκω φίλους που έρχονται από μακριά

ν’ αφήνω κι άλλες ζωές να μπαίνουν στη δική μου

να κολυμπάω σε θάλασσες ζεστές

ν’ αντικρίζω φρέσκα σώματα γυμνά

ν’ αναπολήσω έρωτες, να ονειρευτώ καινούργιους

ν’ αντιληφθώ τα πράγματα που αλλάζουν.

Έτσι καθώς το πρόφτασα αυτό το καλοκαίρι

λέω να ελπίζω για προσεχή Χριστούγεννα

για κάποια επόμενη Πρωτοχρονιά —

άσε να δούμε και για παραπέρα.

Άλλο ένα καλοκαίρι, Τίτος Πατρίκιος (Αφήγηση)

Πηγές άρθρου:

• Τίτος Πατρίκιος, Ποιήματα Α΄, Κίχλη, Αθήνα 2017
• Τίτος Πατρίκιος, Ποιήματα Β΄, Κίχλη, Αθήνα 2018
• Τίτος Πατρίκιος, Λυσιμελής πόθος, Κίχλη, Αθήνα 2014
• Γιώργος Αρχιμανδρίτης, Τίτος Πατρίκιος: Μιαν άκρη της αλήθειας να σηκώσω, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2022
• Αλυσίδα Πολιτισμού Ιανός
• Πολιορκημένος χρόνος, Τίτος Πατρίκιος, Μουσική: Ανδρέας Κατσιγιάννης, Ogdoo Music