Δεν θα ήθελα να είμαι στη θέση του Πίτερ Γκελμπ. Ο νέος πονοκέφαλος του γενικού διευθυντή της Μητροπολιτικής Οπερας της Νέας Υόρκης δεν είναι καλλιτεχνικός. Πριν από λίγες ημέρες, ανακοίνωσε ότι η Σαουδική Αραβία κάνει πίσω στην πολλών εκατομμυρίων συμφωνία της με την Οπερα λόγω του πολέμου και του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ. Οι Σαουδάραβες είχαν συμφωνήσει να στηρίξουν την Οπερα με το αστρονομικό ποσό των 200 εκατ. δολαρίων μέσα στα επόμενα οκτώ χρόνια. Σε αντάλλαγμα η Met θα έπρεπε να εκχωρήσει λίγη από τη λάμψη της σε μια χώρα που δεν έχει την καλύτερη φήμη στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τώρα η διοίκηση της Οπερας αντιμετωπίζει μια τρύπα 30 εκατ. δολαρίων και μάλλον θα κόψει τα δωρεάν εισιτήρια στον Τιμοτέ Σαλαμέ.
Στην εποχή μας κάθε έργο, κάθε φεστιβάλ, κάθε καλλιτέχνης υποχρεούται να παίρνει θέση για τα μεγάλα ζητήματα της εποχής. Και να προσέχει τι θα πει, γιατί οι τοποτηρητές των σόσιαλ μίντια καραδοκούν.
Δεν είναι, φυσικά, η μόνη περίπτωση όπου η πολιτική επηρεάζει ευθέως τον πολιτισμό. Για να μείνουμε στην Αμερική, δείτε τι γίνεται στο Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν και στο Κένεντι Σέντερ, δύο μεγάλους πολιτιστικούς φορείς, που βρίσκονται σε διαρκή κρίση με αλλαγές σε εκθέσεις και ακυρώσεις συναυλιών λόγω των πολιτικών Τραμπ. Στη γειτονική Ιταλία ίσως πήρε το μάτι σας την απόλυση της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Teatro La Fenice, της ιστορικής Οπερας της Βενετίας, έπειτα από μήνες διαμαρτυριών και απεργιών των μουσικών επειδή η 36χρονη Μπεατρίτσε Βενέτσι συνδέεται με την κυβέρνηση Μελόνι. Η πόλη των Δόγηδων ετοιμάζεται, επίσης, να υποδεχθεί σε λίγες ημέρες την 61η Μπιενάλε, τη σημαντικότερη διοργάνωση της σύγχρονης τέχνης. Αραγε, ενδιαφέρεται κανείς για το καλλιτεχνικό αποτύπωμα της φετινής θεματικής που ακούει στον γοητευτικό τίτλο «In Minor Keys»; To μεγάλο θέμα είναι τι θα γίνει με το εθνικό περίπτερο της Ρωσίας, που θα ανοίξει πρώτη φορά μετά την εισβολή στην Ουκρανία, το μποϊκοτάζ στο Ισραήλ και την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, που πάει για κόψιμο.
Και πότε, όμως, ήταν διαφορετικά; Οι τέχνες, από τη ζωγραφική μέχρι την κλασική μουσική, τη λογοτεχνία, το θέατρο και το σινεμά, δεν ήταν πάντα συνδεδεμένες με την πολιτική; Ως μέσον είτε προπαγάνδας είτε αντίδρασης; Γιατί μας κάνει σήμερα εντύπωση; Αν κάτι διαφέρει στην εποχή μας, αυτό θα το εντοπίζαμε σε μια τάση εξαναγκασμού – κάθε έργο οφείλει να είναι και πολιτικό. Κάθε φεστιβάλ, μικρό ή μεγάλο, τοπικό ή διεθνές, οφείλει να έχει πολιτική θέση. Κάθε καλλιτέχνης οφείλει να παίρνει θέση για τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα της εποχής. Αλλά και να προσέχει τι θα πει, γιατί οι τοποτηρητές των σόσιαλ μίντια καραδοκούν. Κάτι τέτοιες στιγμές θυμάμαι τον Βιμ Βέντερς, ο οποίος «κινδύνεψε» με έξωση από την Μπερλινάλε επειδή τόλμησε να πει μια πικρή αλήθεια – οι ταινίες δεν αλλάζουν τους πολιτικούς, αλλά τις ιδέες των ανθρώπων. Τώρα πια δεν φαίνεται αρκετό.
