Δεκέμβριος 2025. Ο Λάσλο Κρασναχορκάι δίνει την καθιερωμένη διάλεξη στη Σουηδική Ακαδημία στο πλαίσιο της απονομής του βραβείου Νομπέλ. Ξεκινάει με μια κατηγορηματική δήλωση. «Τα αποθέματα της ελπίδας μου έχουν τελειώσει». Και αντί για την ελπίδα δηλώνει ότι θα μιλήσει για τους αγγέλους. Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά την ομιλία που είναι γραμμένη στον γνωστό μακροπερίοδο λόγο του –εκεί να δεις δυσκολίες στη διερμηνεία– θα δει ότι ο Κρασναχορκάι κάνει μια επισκόπηση της ανθρώπινης ιστορίας και του κόσμου ενεργοποιώντας κάτι που τείνει να εκλείψει: τη φαντασία. Οι παλιοί άγγελοι λέει είχαν τα φτεράκια τους –φαίνονται στους πίνακες της Αναγέννησης–, οι νέοι δεν έχουν τίποτα. Ούτε φτερά ούτε μήνυμα να παραδώσουν. Δεν υπάρχει απάντηση γιατί δεν υπάρχει και ερώτηση. Ο άνθρωπος «έχει μείνει με μια βραχυπρόθεσμη μνήμη, έχοντας εγκαταλείψει την ευγενή και κοινή κατοχή της γνώσης, της ομορφιάς και του ηθικά σωστού». Δύσκολα τα πράγματα.
Μάρτιος 2026. Ο Κρασναχορκάι είναι ο μεγάλος καλεσμένος του 1ου Λογοτεχνικού Φεστιβάλ της Αθήνας. Η κεντρική συζήτηση έχει τίτλο «Η ελπίδα ως σφάλμα; Λογοτεχνία και πολιτική στη σκοτεινή Ευρώπη». Η συζήτηση με τους συνομιλητές του (Κ. Καρπόζηλος, Κ. Παπαϊωάννου, Κ. Εμκε) πηγαίνει –πού αλλού– στον φασισμό, στην άνοδο της Ακροδεξιάς και του αυταρχισμού και στην πολιτική «ομίχλη» που επικρατεί στην Ευρώπη. Σκότος και έρεβος.
Πού κρύβεται η ελπίδα;
Ο Λάσλο Κρασναχορκάι μίλησε για το βαγόνι μέσα στο οποίο αν υπάρχει έστω και ένας φασίστας δεν θα τον ξεχάσει ποτέ κανείς, αλλά και σε ένα βαγόνι γεμάτο φασίστες, είπε, χρειάζεται τουλάχιστον ένας δημοκράτης.
Οι άγγελοι για τους οποίους μιλούσε ο συγγραφέας στη Σουηδία μπορεί να μην έχουν φτερά, αλλά υπάρχουν. Παρά τους πολέμους που εκτυλίσσονται παντού, επιμένουν να εμφανίζονται, είχε πει, και παίρνουν τη μορφή του καθενός μας. «Ψάχνουν το δικό μας βλέμμα». Στο τέλος, και αφού έχει μιλήσει για την ανθρώπινη εξέλιξη, την αξιοπρέπεια, την εξέγερση και τους αγγέλους, καταλήγει ότι είπε όσα ήθελε να πει για όλα, «ακόμα και για την ελπίδα».
Στην Αθήνα ο Κρασναχορκάι δεν παρασύρθηκε σε κορώνες καταγγελίας και διδακτισμού. Μίλησε για το βαγόνι μέσα στο οποίο αν υπάρχει έστω και ένας φασίστας δεν θα τον ξεχάσει ποτέ κανείς, αλλά και σε ένα βαγόνι γεμάτο φασίστες, είπε, ότι χρειάζεται τουλάχιστον ένας δημοκράτης. Στο ερώτημα εάν είναι σφάλμα η ελπίδα, εξήγησε ότι η ελπίδα είναι κάτι σαν «σφάλμα» μέσα σε μια κανονικότητα κρίσης. Ενα συμπαντικό σφάλμα δημιούργησε τον κόσμο μας. Με άλλα λόγια, και στη Σουηδία και στην Αθήνα, ο συγγραφέας μάς έδειξε μέσα στο σκοτάδι μια χαραμάδα φωτός. Η ελπίδα βρίσκεται και στις ρωγμές. Δεν είναι όλα τα βουνά μαύρα.
