Το 2000 βρήκε την ελληνική αγορά βιβλίου σε πλήρη άνθηση. Από το ταπεινό νούμερο των περίπου 2.500 τίτλων ετησίως το 1985, σε δεκαπέντε χρόνια ο αριθμός τους εκτοξεύθηκε σε 7.500 τίτλους. Ομοίως άνθησε και το μυθιστόρημα, το οποίο για πρώτη φορά στις αρχές του νέου αιώνα υποσκέλισε την ποίηση όσον αφορά τον αριθμό των τίτλων. Ο χώρος του βιβλίου εκσυγχρονίστηκε.
Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), με στόχο τη φιλαναγνωσία, την εκπόνηση ερευνών και την προώθηση των εκδόσεων στο εξωτερικό, λειτουργούσε ήδη από το 1994, ενώ στη θέση της Εθνικής Βιβλιογραφίας που ουδέποτε αποκτήσαμε, δημιουργήθηκαν τρεις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων. Η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μετάφρασης Λογοτεχνίας και Επιστημών (ΕΚΕΜΕΛ, 2001) και τα αντίστοιχα μεταπτυχιακά πανεπιστημιακά προγράμματα συνέβαλαν στο να διαμορφωθεί ένα σώμα έμπειρων μεταφραστών οι οποίοι βελτίωσαν σημαντικά τον ποιοτικό μέσο όρο του τομέα της μεταγλώττισης. Μέχρι το 2009 ο ετήσιος αριθμός τίτλων είχε ξεπεράσει τις 9.500 (εκ των οποίων το ένα τρίτο περίπου ήταν μεταφράσεις). Τι συνέβη στη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 2010; Ο ετήσιος αριθμός τίτλων περιορίστηκε στις 8.500 το 2011. Δεν επηρεάστηκε όμως ο αριθμός των λογοτεχνικών βιβλίων, διότι ο τομέας προσαρμόστηκε – αυξήθηκαν οι οίκοι στους οποίους οι συγγραφείς συνέβαλαν οικονομικά στην έκδοση του έργου· εξαπλώθηκε η εκτυπωτική αρχή on demand· αυξήθηκαν άλλωστε οι λέσχες ανάγνωσης και τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Το ΕΚΕΜΕΛ και το ΕΚΕΒΙ βέβαια έκλεισαν το 2013. Σιγά σιγά όμως οι αριθμοί επανήλθαν στα προγενέστερα επίπεδα, με αποτέλεσμα η βιβλιοπαραγωγή να έχει φτάσει σήμερα σε 11.500 τίτλους.
Oπως και παλαιότερα, η εκδοτική βιομηχανία αποτελείται από πολυάριθμους μικρούς και μεσαίους εκδοτικούς οίκους (735 το 2024 και με συνολικό κύκλο εργασιών 308 εκατ. ευρώ, Ibisworld). Η κρίση δεν εμπόδισε την εμφάνιση αρκετών νέων οίκων, ανάμεσα στους οποίους και εκδότες πολύ υψηλής ποιότητας, όπως η Κίχλη (2008) και οι Αντίποδες (2014).
Στα τέλη της δεκαετίας αποκτήσαμε ακόμα μια πραγματική Εθνική Βιβλιοθήκη με τη μετεγκατάστασή της από το Βαλλιάνειο Μέγαρο στο ΚΠΙΣΝ, καθώς επίσης και μια θαυμάσια Βιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής στην Πανεπιστημιούπολη. Οι σχολικές βιβλιοθήκες εξακολουθούν βέβαια να αποτελούν ζητούμενο.
Η δωρεάν πρόσβαση σε κλασικά ελληνικά και ξένα κείμενα μέσω Διαδικτύου προσφέρει επιπλέον μεγάλη ευκολία. Το ελληνικό ηλεκτρονικό βιβλίο υπάρχει αλλά είναι καθηλωμένο στο 1% της παραγωγής, το ηχητικό βιβλίο πάει λίγο καλύτερα. Δίπλα στα έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά αποκτήσαμε και πολυάριθμα ηλεκτρονικά. Η δημοκρατία πάντως των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν ενδυνάμωσε καθόλου τη φωνή της κριτικής. Οσον αφορά την κυβερνητική πολιτική, το 2024 εγκαινιάστηκε στη θέση του ΕΚΕΒΙ το Ελληνικό Ιδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) με καλές προοπτικές. Τα τελευταία χρόνια άλλωστε συμμετέχουμε δραστήρια στις διεθνείς εκθέσεις Φρανκφούρτης, Λονδίνου, Γκουανταλαχάρα, Μαδρίτης, Παρισιού, Σάρτζα, χάρη στα προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ε.Ε.
Η πολιτεία ωστόσο θα αποκτήσει άξια πολιτική βιβλίου μόνον αν κατορθώσει να προσδώσει συνέχεια στις δράσεις της, πράγμα που δεν έχει συμβεί μέχρι τώρα – μελανό παράδειγμα το πρόγραμμα Greeklit 2021-2023 για την επιδότηση της μετάφρασης ελληνικών έργων στο εξωτερικό, που ωστόσο σήμερα ευτυχώς ξαναπήρε μπρος. Η εξαιρετική άλλωστε ηλεκτρονική βάση ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ διαρκώς υποβαθμίζεται τα τελευταία χρόνια.
Πανδημία ως ευκαιρία
Χρυσή εποχή για το βιβλίο αναμφίβολα ήταν η διετία του κορωνοϊού 2020 και 2021, εφόσον πλην των σούπερ μάρκετ, μόνο τα βιβλιοπωλεία ήταν ανοιχτά. Λόγω αντίδρασης των εκδοτών δυστυχώς δεν έχουμε ακόμα αποκτήσει το αναγκαίο λογισμικό για τον υπολογισμό των αντιτύπων που πωλούνται στη λιανική. Η επιτυχία όμως της περιόδου αποτυπώνεται στην αύξηση-ρεκόρ των τίτλων που εκδόθηκαν τις δύο επόμενες χρονιές – 12.247 το 2021 και 12.063 το 2022.
Και κάτι ακόμα: το «Δεν είμαι ρομπότ» (2025) είναι το πρώτο ελληνικό λογοτεχνικό βιβλίο γραμμένο κατά το ήμισυ από την τεχνητή νοημοσύνη – ο δρόμος, ωστόσο, που πρέπει να διανύσει η Τ.Ν. για να αγγίξει (αν το κατορθώσει) τις ανθρώπινες επιδόσεις είναι ακόμα πολύ μακρύς.
