Στάθης Ν. Καλύβας*

Το 2014 κυκλοφόρησε ένα βιβλίο που περιγράφει τις αναζητήσεις μιας μαθήτριας στο ξεκίνημα της Μεταπολίτευσης. Η μητέρα της την αποπαίρνει με έναν αφορισμό, που όλοι μας έχουμε ακούσει: «Αλλάζει ο άνθρωπος;», για να εισπράξει την απάντηση πως «και βέβαια αλλάζει!».

Το Τείχος του Βερολίνου έπεσε πριν από 30 χρόνια σηματοδοτώντας τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης σήμανε και το τέλος της κομμουνιστικής ουτοπίας. Τότε ήταν που ο Αμερικανός διανοούμενος Φράνσις Φουκουγιάμα έγραψε το περίφημο δοκίμιό του όπου υποστήριζε πως η εξέλιξη αυτή αποτελούσε «το τέλος της Ιστορίας».

Ολες οι μελέτες για την εξέλιξη του πληθυσμού στην Ελλάδα συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: η χώρα βρίσκεται σε πορεία σημαντικής πληθυσμιακής απομείωσης. Μολονότι ο ρυθμός των γεννήσεων κινείται καθοδικά εδώ και δεκαετίες, η τάση αυτή είχε ισοσταθμιστεί εξαιτίας της εισροής ενός μεγάλου αριθμού μεταναστών μετά τη δεκαετία του ’90.

Μια μεγάλη, ίσως η μεγαλύτερη, ιερή αγελάδα της μεταπολιτευτικής Ελλάδας αφορά τη συμπεριφορά των πολιτών στον δημόσιο χώρο.

Υποστήριξα πρόσφατα πως οι περισσότεροι οικονομικοί, πολιτικοί και ψυχολογικοί δείκτες δείχνουν πως η κρίση που έπληξε την χώρα μας μετά το 2009 τελείωσε.

«Πώς θα καταλάβουμε πως θα έχει τελειώσει η κρίση;» με ρώτησε ένας φίλος πριν από μερικά χρόνια. Είχα τότε γράψει πως, όπως συμβαίνει στη διάρκεια των πολέμων, έτσι και στις κρίσεις, οι άνθρωποι πιστεύουν πως θα διαρκέσουν για πάντα και αρνούνται να φανταστούν πως κάποια στιγμή, όχι πολύ μακριά στο μέλλον, τελειώνουν.

Αφήνω πίσω μου ακόμη ένα καλοκαίρι και συνειδητοποιώ ξανά τη μοναδικότητα της ελληνικής του εκδοχής. Και αυτό γιατί, μολονότι οι θερινές διακοπές αποτελούν συστατικό στοιχείο της νεωτερικότητας και επομένως της ζωής όλων των ανεπτυγμένων χωρών, στη χώρα μας κατέχουν ιδιάζουσα θέση με ιδιαίτερα συμφραζόμενα.

Οπως κάθε καλοκαίρι, έτσι και φέτος εκμεταλλεύθηκα την ευκαιρία των διακοπών στο νησί, και, αυτό είναι ιδιαζόντως σημαντικό, στο μη διαδικτυακά συνδεδεμένο πατρογονικό σπίτι (επιπλέον, δεν έχω διαδικτυακό τηλέφωνο), για να προσπαθήσω να ροκανίσω το ύψος της στοίβας των βιβλίων που συσσωρεύονται αλύπητα σε σπίτι και γραφείο.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια συζήτηση που είχα πριν από περίπου δέκα χρόνια με Αμερικανούς συναδέλφους μου, στη διάρκεια της οποίας κάποιοι από αυτούς εξέφρασαν την πεποίθηση πως η καινοφανής και ραγδαία τότε ανάπτυξη των εταιρειών που παρείχαν μαθήματα μέσω του Διαδικτύου θα οδηγούσε στην κατάργηση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Το αν θα μπούμε σε ένα καινούργιο, θετικό κύκλο θα εξαρτηθεί κυρίως από τη θέληση, την ικανότητα και βέβαια το πάθος του νέου πρωθυπουργού.

Γράφω αυτές τις γραμμές καθ’ οδόν προς την Ελλάδα. Στη μνήμη μου έρχεται μια ανάλογη στιγμή εφτά χρόνια πριν, τον Ιούνιο του 2012 – ανάλογη και ωστόσο εντελώς διαφορετική. Είχαμε τότε να αντιμετωπίσουμε μια καθόλου αμελητέα πιθανότητα ολικής κατάρρευσης.

Η σημασία του αποτελέσματος των ευρωεκλογών για την Ελλάδα επισκίασε, όπως ήταν φυσικό, τις πολιτικές εξελίξεις στις υπόλοιπες χώρες. Είναι όμως λάθος να παραβλέπουμε τη μεγάλη εικόνα.