Ουδείς Βρετανός πρωθυπουργός δεν έχει αποχωρήσει τόσο ανακουφισμένος μετά την εκδίωξη από το πόστο του όσο ο Κιρ Στάρμερ. Από τον πανηγυρισμό του με υψωμένες τις γροθιές στην υπενθύμιση των συναδέλφων του ότι αυτή ήταν η τελευταία «Ωρα του πρωθυπουργού» στη Βουλή μέχρι τα χαρούμενα πρόσωπα φίλων και συντρόφων στην κοσμοσυρροή στην Ντάουνινγκ Στριτ για την αποχαιρετιστήρια δήλωσή του.
To μεσημέρι της περασμένης Δευτέρας ο φακός τον συνέλαβε, χαλαρό, να πίνει την ale μπίρα του στην παμπ Grafton στο Κέντις Τάουν, στο Βόρειο Λονδίνο. Με την απαράμιλλη ευσυνειδησία του δημόσιου λειτουργού που τον χαρακτηρίζει, είχε προλάβει να αφήσει πίσω του πάνω από τριακόσια ιδιόχειρα αποχαιρετιστήρια σημειώματα, ξεχωριστά για κάθε έναν εργαζόμενο στην Ντάουνινγκ Στριτ.
Είναι κοινό μυστικό (και μεγάλο παράδοξο) ότι ο Στάρμερ δεν συμπάθησε ποτέ την πολιτική, αλλά επίσης γνωστό τοις πάσι ότι την πέτυχε στην πιο ασταθή φάση στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας. Η ανοχή των Βρετανών απέναντι στους πρωθυπουργούς τους είναι σχεδόν μηδενική. Μετά τον Ντέιβιντ Κάμερον το 2016, ακόμη έξι πρωθυπουργοί πρόλαβαν να βρεθούν στην Ντάουνινγκ Στριτ.
Ο Αντι Μπέρναμ, μιλώντας για πρώτη φορά έξω από την πρωθυπουργική κατοικία, δεν χρησιμοποίησε το κλασικό αναλόγιο από το οποίο οι πρωθυπουργοί απευθύνονται στο έθνος, ούτε διάβαζε «από μέσα». Οταν απευθυνόταν στον κόσμο για να του πει ότι ξέρει πως είναι μπουχτισμένος με την πολιτική, κοιτούσε κατευθείαν την κάμερα. Η επάρκειά του στην επικοινωνία σε σχέση με τον προκάτοχό του έκανε μπαμ.
Μία ημέρα καρμπόν
Κατά τα άλλα, η 20ή Ιουλίου 2026 ήταν καρμπόν με την άφιξη του Στάρμερ την 5η Ιουλίου του 2024. Λαμπερή και χαρμόσυνη, με διάχυτη την προσμονή όλων ότι έρχονται καλύτερες μέρες. Στα όρια της αμεριμνησίας. Οπως πριν από δύο χρόνια η κάμερα εστίαζε στη Βικτόρια Στάρμερ, έτσι και τώρα το θέμα ήταν αν το φόρεμα της συζύγου του Μπέρναμ, Μαρί-Φρανς φαν Χέιλ, την κολάκευε. Φωτογραφίες του ζεύγους από τα ’90s, εκείνος με μαλλί Μάικλ Χάτσινς INXS, η νεαρή Μαρί-Φρανς στο σκαμπό της εκπομπής «Ραντεβού στα τυφλά» με τη Σίλα Μπλακ, τη Βρετανίδα Βάσια Τριφύλλη. Στο μεταξύ, οι υπουργοί κατέφθαναν στην Ντάουνινγκ Στριτ με τον αέρα του πρωτοεμφανιζόμενου. Ακόμη και όσοι κρατούσαν τα ίδια πόστα, έδειχναν αναβαπτισμένοι, σαν να έκαναν και εκείνοι restart μαζί με τη χώρα.
«Ελπίζω όσοι δεν επέδειξαν αφοσίωση στον Κιρ να την επιδείξουν τώρα σε εσένα», έγραψε στον Μπέρναμ ο Στιβ Ριντ, υπουργός Στέγασης, στην επιστολή παραίτησής του. Μια σαφής προειδοποίηση ότι ο χρόνος μετράει πια αντίστοιχα και για εκείνον. Οι πέντε προηγούμενοι πρωθυπουργοί κρατούν τα αρνητικότερα ρεκόρ δημοφιλίας στην ιστορία της χώρας. «Για περίοδο χάριτος, του δίνω μία μέρα, το πολύ», είχε πει πριν από λίγες εβδομάδες ο αρχηγός του λαϊκιστικού δεξιού Reform Νάιτζελ Φάρατζ. Πράγματι, μέσα σε λιγότερες από 24 ώρες, στη δεύτερη μόλις εξαγγελία του πρωθυπουργού για κατάργηση του ΦΠΑ στους λογαριασμούς ρεύματος, ήχησαν τα πρώτα φίλια πυρά. «Καλά νέα, αλλά το μέτρο δεν είναι κοστολογημένο», έγραψε στο X ο μόλις αποπεμφθείς γραμματέας της κυβέρνησης Ντάρεν Τζόουνς.
Ορόσημο το Συνέδριο – «Tο Κοινοβούλιο μέσα στους επόμενους 2,5 μήνες θα συνεδριάσει μόνο δύο εβδομάδες. Δεν θα υπάρχει πραγματική πίεση στον πρωθυπουργό, ουσιαστικά μέχρι και το συνέδριο του κόμματος στα τέλη Σεπτεμβρίου», εξηγεί ο Τζον Τονγκ, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ.
Ο Τζον Τονγκ, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, γενέτειρας του Μπέρναμ, δίνει στον νέο πρωθυπουργό περισσότερο χρόνο, χάρη στα μπάνια του λαού. «Νομίζω ότι ο Μπέρναμ έχει σοβαρές πιθανότητες να τα καταφέρει, αφού κληρονομεί μια πολύ μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Επίσης, θα έχει μια σύντομη περίοδο χάριτος, επειδή το Κοινοβούλιο μέσα στους επόμενους δυόμισι μήνες, θα συνεδριάσει μόνο τις επόμενες δύο εβδομάδες. Δεν θα υπάρχει, λοιπόν, πραγματική πίεση στον πρωθυπουργό, τουλάχιστον όσον αφορά τον κοινοβουλευτικό έλεγχο που θα του ασκηθεί, ουσιαστικά μέχρι και το (τακτικό) συνέδριο του κόμματος στα τέλη Σεπτεμβρίου. Αλλά και πάλι, αυτό είναι ένα σύντομο χρονικό διάστημα», λέει ο Τονγκ στην «Κ».
Τα δύσκολα
Τα δύσκολα θα αρχίσουν το φθινόπωρο, αφού ο Μπέρναμ είναι εξαιρετικά φιλόδοξος. Σχεδιάζει αύξηση των αμυντικών δαπανών, επαναφορά της μεγαλύτερης εταιρείας ύδρευσης της Βρετανίας υπό δημόσιο έλεγχο, το μεγαλύτερο πρόγραμμα ανέγερσης κοινωνικών κατοικιών από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αύξηση του προϋπολογισμού για τη διεθνή αναπτυξιακή βοήθεια, αύξηση του αφορολόγητου ορίου εισοδήματος. Ηδη άρχισε να ξοδεύει κατά ριπάς.
Την πρώτη εβδομάδα της θητείας του, κάθε πρωί ανακοίνωνε και ένα νέο μέτρο: έδωσε επιπλέον χρήματα για την αντιμετώπιση του ζητήματος των αστέγων, κατήργησε τον ΦΠΑ στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, έβαλε πλαφόν στα εισιτήρια των λεωφορείων, μείωσε τον φόρο επαγγελματικών ακινήτων για τις παμπ. Πού θα βρεθούν όλα αυτά τα χρήματα; Ο Μπέρναμ λέει ότι όλα θα είναι κοστολογημένα, αλλά δεν εξηγεί την πηγή χρηματοδότησης. Εχεις κάποιες φορές την αίσθηση ότι τα σύννεφα δεν θα αργήσουν να μαζεύονται στον ορίζοντα.
Αλλά και πολιτικά, παρά τον θετικό τόνο του, ο Μπέρναμ ανοίγει ήδη εκ των πραγμάτων μέτωπα. Η εκ πρώτης όψεως ανώδυνη και ρομαντική αναφορά του στην ανάγκη να «επιστρέψουμε στο Εργατικό Κόμμα που κάποτε ξέραμε» αναζωπυρώνει μια ιστορική ρήξη μέσα στους Εργατικούς, αφού στοχοποιεί την εκσυγχρονιστική πτέρυγα των Μπλερικών, κατηγορώντας τους ως νεοφιλελεύθερους συνεχιστές της αποβιομηχανοποίησης της Θάτσερ.
Ακόμη και οι κοινότοπες αναφορές του για το «τέλος της εσωστρέφειας» συναντούν τη σκληρή πραγματικότητα: την ημέρα σχηματισμού της κυβέρνησής του, ο Μπέρναμ έστειλε στο σπίτι τους όλους τους υπουργούς που «συμπαθούσαν» τον Στάρμερ ώστε να έρθουν έμπιστοι στη θέση τους, κάποιοι με κύριο διαπιστευτήριο ότι ζήτησαν εγκαίρως την παραίτηση του πρώην πρωθυπουργού.
Οι διαρκείς αναφορές του στον «ριγμένο Βορρά» είναι επίσης ένας υπαινιγμός ότι οι κάτοικοι στον Νότο είναι προνομιούχοι. Ηδη ο πρωθυπουργός είναι λιγότερο δημοφιλής στη νότια Αγγλία σε σχέση με τον Βορρά, αφού πολλοί από τους ερωτηθέντες πιστεύουν ότι δεν θα υπηρετήσει τα δικά τους συμφέροντα. Η προτίμηση στον Βορρά φάνηκε και στη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου. «Ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε τόσο “βόρειο” υπουργικό συμβούλιο στη χώρα. Το γεγονός ότι ο Μπέρναμ ήταν επιτυχημένος δήμαρχος στη μητροπολιτική περιοχή του Μάντσεστερ σημαίνει ότι είναι πραγματικά αφοσιωμένος στην αποκέντρωση και πιστεύει στη μεταφορά εξουσιών από τον Νότο προς τον Βορρά. Ομως, τελικά, η πραγματικότητα είναι ότι το Λονδίνο και η Νοτιοανατολική Αγγλία παράγουν το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου», προσθέτει ο Τονγκ στην «Κ».
Αντίδοτο στον Φάρατζ – «Ας το παραδεχθούμε, ο Αντι Μπέρναμ δεν έγινε πρωθυπουργός με βάση τις πολιτικές του. Εγινε ηγέτης του Εργατικού Κόμματος και πρωθυπουργός επειδή θεωρείται ο άνθρωπος που μπορεί να νικήσει το Reform του Νάιτζελ Φάρατζ».
Το πραγματικό στοίχημα για τον Μπέρναμ δεν αλλάζει: πρέπει να βρει χρήματα για να κάνει όσα υπόσχεται στον λαό. «Το να λες απλώς ότι θα δώσεις μεγαλύτερη έμφαση στον Βορρά δεν δημιουργεί από μόνο του πλούτο. Ο πρωθυπουργός πρέπει να δημιουργήσει πλούτο πριν αυτός μπορέσει να αναδιανεμηθεί. Δεν μπορείς να ξοδεύεις χρήματα που δεν έχεις», καταλήγει ο Τονγκ.
Ευέλικτος, με ένστικτο επιβίωσης
Ισως ο Μπέρναμ να καταφέρει να επιβιώσει, όχι τόσο για την πολιτική του πλατφόρμα που παραμένει ασαφής, αλλά ακριβώς γιατί έχει το πολιτικό ένστικτο να ανθίσταται σε όλες τις πολιτικές συνθήκες (υπήρξε σκιώδης υπουργός του ριζοσπάστη αριστερού Κόρμπιν και μέλος των κυβερνήσεων του εκσυγχρονιστή Μπλερ). Δεν είναι τυχαίο ότι και τώρα, ενώ είναι ο εκλεκτός των Soft Left στο κόμμα (στη Βρετανία είναι το αντίστοιχο του λαϊκού ΠΑΣΟΚ), ανέθεσε τα τρία σημαντικότερα υπουργεία σε τρεις «δεξιούς» υπουργούς: ο Τζον Χίλεϊ στο Οικονομικών, ο μπλερικός Γουές Στρίτινγκ στο Αμυνας, η Σαμπάνα Μαχμούντ στο Εσωτερικών (αντιδημοφιλής στην αριστερή πτέρυγα για τη σκληρή στάση της στο μεταναστευτικό). Ακόμη και η νέα υπουργός Ενέργειας Μιάτα Φανμπούλεχ, στρατευμένη αριστερή, φαίνεται ότι ήρθε στο πόστο όχι για να προωθήσει την πάγια αριστερή θέση της μετάβασης στην καθαρή ενέργεια, αλλά για να δώσει άδειες στις εξορύξεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα, ώστε να κινηθεί η οικονομία.
Ισως αυτός ο ιδεολογικά ευέλικτος και συμπαθής σε όλους Μπέρναμ να παίξει το χαρτί του μέχρι τέλους. «Ας το παραδεχθούμε, ο Αντι Μπέρναμ δεν έγινε πρωθυπουργός με βάση τις πολιτικές του. Εγινε ηγέτης του Εργατικού Κόμματος και πρωθυπουργός επειδή θεωρείται ο άνθρωπος που μπορεί να νικήσει το Reform του Νάιτζελ Φάρατζ», λέει ο Τζον Τονγκ, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ.
Το ζήτημα τώρα για εκείνον είναι να μη φθαρεί σε χρόνο-ρεκόρ, όπως κάθε προηγούμενος πρωθυπουργός στην Ντάουνινγκ Στριτ τα τελευταία δέκα χρόνια. «Ο Μπέρναμ έχει την ικανότητα να αποφεύγει να γίνεται τοξικός, αλλά πρέπει να πετύχει οικονομική ανάπτυξη», λέει ο Τονγκ στην «Κ». Αν τα καταφέρει, ίσως να μην έχει την τύχη των υπολοίπων. Ο νέος πρωθυπουργός ξέρει ότι δεν κληρονομεί καλή οικονομική κατάσταση. «Τα οικονομικά δεδομένα της πραγματικής ζωής δεν άλλαξαν επειδή συνεχίζουμε να αλλάζουμε πρωθυπουργούς», καταλήγει ο Τονγκ. Ο Αντι Μπέρναμ πρέπει τώρα να σταματήσει τον φαύλο κύκλο και το ρολόι μετράει ήδη αντίστροφα.
